„Sladek“ – Der Weg eines jungen Mannes in den Extremismus

Theaterkritik von Marina Agathangelidou

Athen ist für seine lebendige Theaterszene bekannt. Besonders in den letzten Jahren hat – trotz Krise – ein Run auf die Theater eingesetzt, die dem Publikum gesellschaftliche Umbrüche in besonderer Weise vor Augen führen können. Nun ist das eindrucksvolle frühe Theaterstück „Sladek“ von Ödön von Horvath in der viel diskutierten Inszenierung des jungen griechischen Regisseurs Dimitris Karantzas im Athener Porta Theater zu sehen. Das Porta Theater, früher eine der bekanntesten und beliebtesten Athener Bühnen für Kindertheater, war zunächst vorübergehend geschlossen und ist in dieser Spielzeit, unter der künstlerischen Leitung von Thomas Moschopoulos mit neuen und ambitionierten Zielen wieder eröffnet worden. Aus Athen berichtet unsere Mitarbeiterin Marina Agathangelidou. Näheres zum Regisseur Dimitris Karantzas erfahren Sie in unserem “Who is who“. Den Trailer des Theaterstücks sehen Sie hier.

a_sladek (33)_p
©Gely Kalampaka

„Ich bitte, mich als Menschen zu betrachten und nicht als Zeit“, sagt Sladek am Ende des Stückes vor Gericht. Dabei ist die Hauptfigur in Horvaths gleichnamigem Stück ein von seiner Zeit durchaus geprägter Mensch: Die erste Textfassung („Sladek oder Die schwarze Armee“), auf der die Aufführung basiert, wurde 1928 geschrieben.

Die Handlung spielt um das Jahr 1923, wobei die politischen Entwicklungen in der Weimarer Republik den historischen Hintergrund des Stücks darstellen. Damals bildete sich unter der extremen, durch steigende Arbeitslosigkeit und Inflation hervorgerufenen Armut, die auch die Mittelschicht betraf, ein geistiges und politisches Klima heraus, in dem Nationalismus, Militarismus, Hass und Fanatismus blühten, und der Boden für den Aufstieg des Nationalsozialismus bereitet wurde.

sladek_mk002_p
©Gely Kalampaka

Sladek ist ein junger Mann, ohne Ausbildung, ohne Arbeit und ohne Familie. Ein einsamer Mensch, der viel nachdenkt, und der auch überzeugt ist, dass man selbstständig denken sollte. Früher war er Spartakist, nun aber tritt er – ein Opfer von ideologischer Konfusion, Propaganda und Terror – in die Schwarze Armee ein. Dabei handelt es sich um eine parastaatliche, geheime Nazi-Organisation, die jeden Funken freies Denken für schädlich hält, die Demokratie zersetzen will, eine „nationale Diktatur“ verspricht, auf den Krieg schwört und die jeden, der anderer Meinung ist, als Verräter brandmarkt. Der brillante Schauspieler Aris Balis stellt einen Charakter dar, der sich danach sehnt, irgendwo dazuzugehören, an etwas zu glauben, sich an irgendeinen Sinn zu klammern, ein „höheres Ziel“ zu verfolgen. Und als seine existenzielle Ratlosigkeit immer größer wird, bemüht er sich, zu erklären, zu rechtfertigen, aufrecht zu bleiben, nicht klein beizugeben.

a_sladek)_p
©Gely Kalampaka

Karantzas geht es weder darum, ein historisches Panorama der Zeit zu bieten, noch die Parallelen zur politischen Lage der letzten Jahre in Griechenland und Europa plakativ zu unterstreichen. Er arbeitet ohne Bühnenbild – ein paar Stühle ausgenommen, jeweils einer für jeden Darsteller. Durch diesen szenischen Minimalismus schafft Dimitris Karantzas, ähnlich wie auch in seinen früheren Inszenierungen, eine Aufführung von bemerkenswerter Genauigkeit, im Zentrum derer das Sprechen selbst steht. Die gezielte Artikulation, begleitet durch die bedeutungstragende Körperhaltung und Geste, ersetzt so die szenische Darstellung und Handlung, die vollkommen fehlt oder nur andeutungsweise eingesetzt wird. Der Text wird auf diese Weise wie eine Sprechpartitur behandelt und von einem gut eingespielten Ensemble dargeboten.

a_sladek (223)
©Gely Kalampaka

Die Stimmen erklingen abwechselnd und fließen ineinander. Redend, murmelnd, pfeifend, singend erklingen die verschiedenen Ideologien (parallel zu Sladeks Erzählung verläuft die Geschichte des Pazifisten Franz) mit den dazugehörigen Elementen wie Rhetorik, Propaganda, Anpassung, Widerstand und Verurteilung. Der Autor konzentriert sich auf die Ausbreitung der faschistischen Ideologie und die Untergrundtätigkeit faschistischer Gruppen. Dabei beleuchtet er auch die Rolle der Staatsmacht, die zunächst die Tätigkeit der Schwarzen Armee unterstützt und sie später durch Gewalt zur Auflösung zwingt und ihre Mitglieder vor Gericht bringt. Zugleich hebt er den psychologischen Hintergrund der Figuren, die Gründe, die sie zum Handeln bewegen, ihre Widersprüche, ihre inneren und äußeren Konflikte hervor.

Sladek_mk013_p
©Gely Kalampaka

Das Herzstück der Inszenierung bildet die Beziehung zwischen dem Einzelnen und der Gruppe, das Problem der Identität, des Bewusstseins, der individuellen Verantwortung. Hier findet Karantzas durch Spaltung und Verteilung einer Rolle auf mehrere Darsteller sowie auch am chorischen Sprechen wichtige Bezugspunkte. Umgekehrt spielen einige Darsteller mehrere Rollen, wie etwa die großartige Maria Kechagioglou, die sämtliche Frauenrollen übernimmt. Es geht hier also nicht um das Entwerfen eigenständiger Figuren, sondern um die Art und Weise, wie sich eine Rolle in den anderen Rollen des Stückes widerspiegelt, um die Art und Weise, wie der Einzelne von der Gruppe assimiliert wird, wie sich eine Ideologie durchsetzt, wie sich Macht etabliert – ohne dass die Möglichkeit einer anderen Wahl, einer anderen Haltung völlig vom Horizont verschwindet.

Text und Aufführung lassen so hinter der äußeren Abstraktion der Form und jenseits der äußerlichen „Homogenität“ des Totalitarismus ein vielfältiges Bild erscheinen, das natürlich keine vollständige Beschreibung ist und auch keine fertigen Antworten liefert, dafür aber eine hohe Aussagekraft besitzt und zu einer intensiven Auseinandersetzung einlädt.

mk015
©Gely Kalampaka

Fotos: Gely Kalampaka

Sladek, von Ödön von Horvath

 

Zusatzvorstellungen: 14., 16. und 17.1. Ort: Porta Theater, Messogeion 59, 11526 Athen, Tel. 2107711333, 21077805118, www.porta-theatre.gr, https://www.youtube.com/watch?v=9V3MS4CfotI, https://www.facebook.com/PortaTheatreAthens

Regie – Adaption: Dimitris Karantzas
Übersetzung – Regieassistenz: Theodora Kapralou
Tondramaturgie – Musiktext: Dimitris Kamarotos
Bewegungsstudien: Stavroula Siamou
Bühne – Kostüme: Ioanna Tsami
Licht: Alekos Anastasiou

Besetzung:
Bundesschwester, Anna, Fräulein, Lotte: Maria Kechagioglou
Franz: Argyris Pantazaras
Knorke: Yiannis Klinis
Sladek: Aris Balis
Salm: Antonis Antonopoulos
Horst, Matrose: Aineias Tsamatis
Hauptmann: Alle
Bundessekretär, Polizist, Richter: Michalis Oikonomou

 

2 Gedanken zu „„Sladek“ – Der Weg eines jungen Mannes in den Extremismus“

  1. Oh my goodness! Amazing article dude! Thank you, However I am having troubles with your RSS. I don’t understand why I am unable to subscribe to it. Is there anyone else having identical RSS issues? Anyone that knows the solution will you kindly respond? Thanks!!

    Antworten
    • Dear Sterling,
      I forward your comment to my webmaster, maybe she’ll know the solution! Thank you for your comment, we are glad
      you liked the article,
      with best wishes from Berlin,
      Michaela

      Antworten

Schreibe einen Kommentar

“Σλάντεκ” – Η πορεία ενός νέου προς τον εξτρεμισμό

Κριτική θεάτρου της Μαρίνας Αγαθαγγελίδου

Είναι γνωστό ότι η Αθήνα είναι μια πόλη με έντονη θεατρική δραστηριότητα. Ειδικά τα τελευταία χρόνια – παρά την κρίση – παρατηρείται έντονο ενδιαφέρον για τις θεατρικές σκηνές που προσφέρουν με πρωτότυπο τρόπο στο κοινό όψεις της μεταβλητότητας των κοινωνικών δεδομένων. Και τώρα σκηνοθέτησε ο Δημήτρης Καραντζάς το εξαιρετικό, πρώιμο έργο του Έντεν φον Χόρβατ «Σλάντεκ» στο Θέατρο Πόρτα, που άνοιξε φέτος ξανά, με ανανεωμένο προσανατολισμό και φιλόδοξους στόχους, υπό την καλλιτεχνική διεύθυνση του Θωμά Μοσχόπουλου. Από την Αθήνα μας στέλνει ανταπόκριση η συνεργάτιδά μας Μαρίνα Αγαθαγγελίδου. Περισσότερο για τον σκηνοθέτη θα μάθετε στο Λεξικό Προσώπων μας.

a_sladek (33)_p
©Γκέλυ Καλαμπάκα

«Αντιμετωπίστε με σαν άνθρωπο, όχι σαν εποχή», ζητάει στο τέλος του έργου ο Σλάντεκ από το Δικαστήριο. Κι όμως, ο κεντρικός χαρακτήρας του ομώνυμου έργου του Χόρβατ είναι ένας άνθρωπος σφραγισμένος από την εποχή του: η πρώτη εκδοχή του κειμένου, αυτή που επιλέχθηκε για την παράσταση, γράφτηκε το 1928, η δράση τοποθετείται γύρω στο 1923 και εξελίσσεται με φόντο τις πολιτικές εξελίξεις των χρόνων εκείνων στη Δημοκρατία της Βαϊμάρης.

Όταν, μέσα σε συνθήκες τρομερής φτώχειας και ανέχειας, με την ανεργία και τον πληθωρισμό να εκτοξεύονται, διαμορφώνεται ένα πνευματικό και πολιτικό κλίμα όπου ανθεί ο εθνικισμός, ο μιλιταρισμός, το μίσος και ο φανατισμός, και υλοποιείται, με κινήσεις μεθοδευμένες, η άνοδος του ναζισμού.

sladek_mk002_p
©Γκέλυ Καλαμπάκα

Ο Σλάντεκ είναι ένας νεαρός άνδρας, άνεργος, χωρίς μόρφωση, χωρίς οικογένεια. Ένας άνθρωπος μοναχικός, που του αρέσει να σκέφτεται, που πιστεύει ότι οι άνθρωποι θα πρέπει να σκέφτονται από μόνοι τους. Παλιότερα ήταν με τους Σπαρτακιστές, στη συνέχεια όμως – θύμα της ιδεολογικής σύγχυσης, της προπαγάνδας και της τρομοκρατίας– εντάσσεται στον Μαύρο Στρατό. Mια παρακρατική μυστική φασιστική οργάνωση, που θεωρεί κάθε ψήγμα ελεύθερης σκέψης βλαβερό, που επιθυμεί να συνθλίψει τη δημοκρατία, ευαγγελίζεται την «εθνική δικτατορία» και ομνύει στον πόλεμο, που εξολοθρεύει όποιον έχει αντίθετη γνώμη ως προδότη της πατρίδας. Έξοχος ο ηθοποιός Άρης Μπαλής στην απόδοση ενός χαρακτήρα που γυρεύει εναγωνίως να ανήκει κάπου και να πιστέψει σε κάτι, να πιαστεί από ένα νόημα, να ενεργήσει με βάση έναν «ανώτερο σκοπό». Και κατόπιν, καθώς η υπαρξιακή απορία μέσα του διογκώνεται, να εξηγήσει, να δικαιολογήσει, να κρατηθεί όρθιος, να μη σωριαστεί κάτω.

a_sladek)_p
©Γκέλυ Καλαμπάκα

Η σκηνοθεσία του Καραντζά δεν ενδιαφέρεται να εικονογραφήσει την εποχή του έργου, ούτε να υπογραμμίσει τις αντιστοιχίες της με την πολιτική και οικονομική συγκυρία των τελευταίων ετών στην Ελλάδα και στην Ευρώπη. Δουλεύοντας, όπως και στις προηγούμενες σκηνοθεσίες του, στην κατεύθυνση ενός σκηνικού μινιμαλισμού, χωρίς σκηνικά (παρά μόνο καρέκλες, μία για κάθε ηθοποιό), ο Καραντζάς στήνει μια παράσταση ακριβείας, στο κέντρο τής οποίας βρίσκεται ο ίδιος ο λόγος. Η έντεχνη και στοχευμένη εκφορά του λόγου, συνοδευόμενη από τη σημαίνουσα στάση του σώματος και χειρονομία, αντικαθιστά έτσι τη σκηνική αναπαράσταση και δράση, που απουσιάζει εντελώς ή παρουσιάζεται πολύ ελλειπτικά. Το κείμενο αντιμετωπίζεται ως λεκτική παρτιτούρα και αποδίδεται από έναν καλοκουρδισμένο θίασο.

a_sladek (223)
©Γκέλυ Καλαμπάκα

Στην εναλλαγή και στο πλέξιμο των φωνών, στην ομιλία, στο μουρμουρητό, στο σφύριγμα, στο τραγούδι, αντηχούν οι διαφορετικές ιδεολογίες (παράλληλα με την ιστορία του Σλάντεκ ξετυλίγεται η ιστορία του ειρηνιστή Φραντς), η ρητορική, η προπαγάνδα, η συμμόρφωση, η αντίσταση, η καταδίκη. Ο συγγραφέας εστιάζει στην επώαση, την εξάπλωση και την υπόγεια δράση του φασισμού και φωτίζει τον ρόλο της κρατικής εξουσίας – η οποία αρχικά υποστηρίζει τη δράση του Μαύρου Στρατού και στη συνέχεια τον εξαναγκάζει δια της βίας σε διάλυση και οδηγεί τα μέλη του ενώπιον της δικαιοσύνης. Συγχρόνως όμως αναδεικνύει το ψυχολογικό υπόβαθρο, τα κίνητρα των πράξεων, τις αντιφάσεις, τις εσωτερικές και εξωτερικές συγκρούσεις.

Sladek_mk013_p
©Γκέλυ Καλαμπάκα

Στην καρδιά του έργου βρίσκεται το θέμα της σχέσης μεταξύ ατόμου και συνόλου, το θέμα της ταυτότητας, της συνείδησης και της ατομικής ευθύνης. Εδώ βρίσκει έρεισμα και το ενδιαφέρον του Καραντζά για το μοίρασμα ενός ρόλου σε περισσότερους ηθοποιούς και για την ομαδική, χορική εκφώνηση του κειμένου. Συγχρόνως, ορισμένοι ηθοποιοί καλούνται να «ερμηνεύσουν» περισσότερους ρόλους, όπως η σπουδαία Μαρία Κεχαγιόγλου που αναλαμβάνει όλους τους γυναικείους ρόλους του έργου. Δεν είναι το χτίσιμο αυτοτελών χαρακτήρων αυτό που μετράει εδώ, αλλά μάλλον ο τρόπος με τον οποίο ένας ρόλος αντανακλά και διαχέεται στους υπόλοιπους, ο τρόπος με τον οποίο το άτομο αφομοιώνεται από την ομάδα, η ιδεολογία επιβάλλεται και η ισχύς εδραιώνεται – χωρίς να χάνεται, ωστόσο, ποτέ από τον ορίζοντα η δυνατότητα επιλογής μιας διαφορετικής στάσης.

Κείμενο και παράσταση αποκαλύπτουν έτσι –πίσω από την αφαιρετική φόρμα και πέρα από την ομοιομορφία που επιβάλλει ο ολοκληρωτισμός– μια πολυπρισματική προσέγγιση, η οποία δεν περιγράφει ούτε προσφέρει έτοιμες απαντήσεις, αλλά υποβάλλει και διερωτάται.

mk015
©Γκέλυ Καλαμπάκα

Φωτό: Γκέλυ Καλαμπάκα

“Σλάντεκ” του Έντεν φον Χόρβατ

«Στην αρχή νόμιζα ότι η ζωή χωρίς κανόνες δεν έχει νόημα. Τώρα ξέρω ότι δεν έχει νόημα έτσι κι αλλιώς. Κι αυτός είναι ο χειρότερος κανόνας»

O Σλάντεκ του Έντεν φον Χόρβατ σε σκηνοθεσία Δημήτρη Καραντζά, αν και ολοκλήρωσε τον κύκλο προγραμματισμένων παραστάσεων, θα παιχτεί άλλες 3 φορές στο Θέατρο Πόρτα (την Τετάρτη 14 Ιανουαρίου 20.00, την Κυριακή 18 Ιανουαρίου 22.00, την Τέταρτη 21 Ιανουαρίου 20.00).
Ενα έργο που μιλάει για τα πιο άγρια ένστικτά μας, την ανάγκη ύπαρξης μιας ανώτερης δύναμης και την πραγματική αδυναμία του ανθρώπινου είδους να αντιδράσει σε μια κοινωνία απόλυτης αστάθειας και διάσπασης. Ερμηνεύουν οι Αντώνης Αντωνόπουλος, Μαρία Κεχαγιόγλου, Γιάννης Κλίνης, Άρης Μπαλής, Μιχάλης Οικονόμου, Αργύρης Πανταζάρας, Αινείας Τσαμάτης.
O Σλάντεκ είναι ένας νέος χωρίς μόρφωση και δουλειά σε αναζήτηση προσανατολισμού μέσα στις οικονομικές και κοινωνικές θύελλες του μεσοπολέμου. Μοιάζει παντελώς ανίκανος να οραματιστεί μια ειρηνική ζωή. Τελικά εντάσσεται στους κόλπους του Μαύρου Στρατού, μιας σκληροπυρηνικής φασιστικής ομάδας που εκπαιδεύει/εκτρέφει δολοφόνους για το «καλό της πατρίδας». Ένα έγκλημα γίνεται αφορμή για μια ατέρμονη αντιπαράθεση ιδεολογιών.
Το έργο του Χόρβατ είναι ένα πολιτικό υπαρξιακό δράμα, ένας προβληματισμός για την αγωνιώδη ανάγκη του ανθρώπου να ανήκει, ακόμα και θυσιάζοντας την ανθρώπινη του υπόσταση. Ένα από τα λιγότερα γνωστά αριστουργήματα του σπουδαίου Γερμανό-Αυστρο-Ούγγρου συγγραφέα γραμμένο το 1929, λίγο πριν ο Ναζισμός αναρριχηθεί στην εξουσία με επικίνδυνα ενδιαφέρουσες αντιστοιχίες στο σήμερα.

YouTube

Mit dem Laden des Videos akzeptieren Sie die Datenschutzerklärung von YouTube.
Mehr erfahren

Video laden

Σκηνοθεσία Δημήτρης Καραντζάς
Μετάφραση–βοηθός σκηνοθέτης Θεοδώρα Καπράλου
Ηχητική δραματουργία – Μουσική κειμένου Δημήτρης Καμαρωτός
Σκηνικά–Κοστούμια Ιωάννα Τσάμη
Κίνηση Σταυρούλα Σιάμου
Φωτισμοί Αλέκος Αναστασίου

Ερμηνεύουν Αντώνης Αντωνόπουλος, Μαρία Κεχαγιόγλου, Γιάννης Κλίνης, Άρης Μπαλής, Μιχάλης Οικονόμου, Αργύρης Πανταζάρας, Αινείας Τσαμάτης

Λίγα λόγια για τον συγγραφέα
Έντεν φον Χόρβατ

Ο Χόρβατ γεννήθηκε το 1901 στην περιοχή Fiume της Ουγγαρίας, από πατέρα διπλωμάτη και, ακολουθώντας τις μεταθέσεις του πατέρα του, έζησε σε πολλές διαφορετικές πόλεις της Γερμανίας και της Αυστροουγγαρίας. Ο συνθέτης Siegfried Kallenberg του παραγγέλνει το πρώτο του έργο, το κείμενο για μία μουσικοχοροθεατρική παράσταση (Το βιβλίο των χορών). Ο Χόρβατ απογοητεύεται από το αποτέλεσμα, συνεχίζει όμως να γράφει –πάντοτε στη γερμανική γλώσσα–, καταστρέφοντας ό,τι δεν του αρέσει. Έργα του αρχίζουν να εκδίδονται και να παίζονται και ο Χόρβατ κερδίζει το βραβείο Kleist για το θεατρικό «Ιστορίες από το δάσος της Βιέννης». Η άνοδος του ναζισμού τον αναγκάζει να εγκαταλείψει το Βερολίνο, καθώς έχει κινήσει την αντιπάθεια και τις υποψίες των ναζί. Όταν η Γερμανία εισβάλλει στην Αυστρία, ο Χόρβατ φεύγει από τη Βιέννη με απώτερο προορισμό την Αμερική, δεν θα φτάσει όμως ποτέ. Την 1η Ιουνίου του 1938, ο Χόρβατ σκοτώνεται στο Παρίσι από το κλαδί ενός δέντρου, όπου είχε αναζητήσει καταφύγιο από μια καταιγίδα. Έγραψε συνολικά 21 θεατρικά έργα και 4 πεζά, συμπεριλαμβανομένου του μυθιστορήματος που τον έκανε διάσημο στην Ευρώπη, «Νέοι χωρίς Θεό».

Μεσογείων 59,
115 26 Αθήνα
τηλ. 210 77 11 333
www.porta-theatre.gr

ΠΑΡΑΤΑΣΗ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ
11 – 21 Ιανουαρίου 2015

ΗΜΕΡΕΣ ΚΑΙ ΩΡΕΣ ΠΑΡΑΣΤΑΣΕΩΝ
Κυριακή 11 Ιανουαρίου 22.00
Τετάρτη 14 Ιανουαρίου 20.00
Κυριακή 18 Ιανουαρίου 22.00
Τέταρτη 21 Ιανουαρίου 20.00

ΤΙΜΕΣ ΕΙΣΙΤΗΡΙΩΝ
Κανονικό 15 €
Φοιτητικό, ομαδικό, ανέργων 10 €

ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ
95 λεπτά (χωρίς διάλειμμα)

TRAILER ΠΑΡΑΣΤΑΣΗΣ: https://www.youtube.com/watch?v=9V3MS4CfotI, https://www.facebook.com/PortaTheatreAthens
ΠΡΟΠΩΛΗΣΗ ΕΙΣΙΤΗΡΙΩΝ
www.viva.gr, τηλ. 11876, Public, Παπασωτηρίου, Seven Spots, Ιανός, Reload

Schreibe einen Kommentar