Sinnliche Gewissheit

Interview mit Ralf R. Ollertz, Komponist

diablog.eu traf sich mit Ralf R. Ollertz, der seit Jahren mit Toula Limnaios und ihrer Tanzcompagnie als Komponist zusammenarbeitet. Am 15.5.2015 können Sie die Premiere des neuen Stückes „la salle“ im denkmalgeschützten Backsteinbau einer ehemaligen Polizeistation im Prenzlauer Berg erleben. 

8_la_salle_limnaios__(c)_cyan__fuer_web
la salle, cie. toula limnaios, ©cyan

Die cie. toula limnaios startet ihre neue Spielzeit mit einer Premiere, inspiriert von einem prägenden menschlichen Gefühl, der Sehnsucht. Erfüllt von einem heftigen Streben entspringt sie einem starken inneren Antrieb oder auch Druck. So kann sie Ausdruck sein von Bedürfnis ebenso wie Bedrängnis, Hoffnung und Trieb, Wunsch und Verlangen, häufig auch unstillbar …

In der neuen Inszenierung wird die Bühne in ein „Ballhaus” verwandelt. Der an sich schon morbide Charme des denkmalgeschützten Hauses fängt Erinnerungen, Sehnsüchte und Träume ein. Inmitten der Besucher treffen sich in einem Zirkel verschiedene Paare. Die Zuschauer, ganz dicht am und im Geschehen, werden zu Komplizen der Tänzer, deren Schicksale tief aus ihren Körpern sprechen.

Sie begegnen diesen Menschen in einem Raum der Träume, in dem der Tanz zum Drang wird, zum Drang zu leben. Mit einer vielschichtigen Bildkraft und Gefühlsstärke, voller Schmerz, Melancholie, Begierde und sinnlicher Nuancen, versuchen sie, aus dem unaufhörlichen Streben die glücklichen Momente zu extrahieren.

toula+ralf_© buddy bartelsen
Toula Limnaios und Ralf R. Ollertz, © buddy bartelsen

Ich fang mal gleich mit einer recht privaten Frage an: Hat das Zusammenspiel zwischen Musik und Bewegung in euren Stücken auch etwas zu tun mit eurer Beziehung als Paar? Ihr kennt euch sehr gut, ihr wisst, was der andere denkt und fühlt, wenn er komponiert oder choreografiert. Wie funktioniert eure berufliche Zusammenarbeit?

Tja, das ist ein Mysterium. Wir sind schon seit zwanzig Jahren ein Paar. Wir haben beide auch unabhängig voneinander und mit anderen Partnern gearbeitet. Aber mit Toula gibt es einfach ein non-verbales Verständnis, eine Liebe zur Arbeit des anderen, ganz unabhängig von der Liebe zueinander. Wichtig ist der große Respekt, den wir voreinander haben, und die Neugier. Wir streiten uns viel über das, was wir machen. Das hält frisch, das hält wach. Wir sind beide mutig, Dinge immer wieder zu hinterfragen, und das macht die Zusammenarbeit spannend. Mir macht das Zusammenspiel von Tanz und Musik auch viel mehr Spaß als das von Musik und Schauspiel. Tänzer reden weniger. Das heißt, ich habe die Gelegenheit, die Musik so einzusetzen, wie ich es für richtig halte.

Jetzt mache ich mal eine platte Gleichung: Musik = intellektuell und Tanz = sinnlich. Ich komme darauf, weil ich die Kompositionskunst sehr nah an der Mathematik empfinde, man denke nur an das Notationssystem der Musik. Was hältst du davon?

Damit bin ich gar nicht einverstanden. Musik ist der emotionalste Ausdruck des Menschen überhaupt, schon allein die menschliche Stimme, wenn sie singt oder spricht. Musik ist hochemotional! Denk nur an den Rhythmus des Herzschlags. Und Tanz ist genauso intellektuell wie Musik.

4_la_salle_limnaios__(c)_cyan__fuer_web
la salle, cie. toula limnaios, ©cyan

Wie entsteht ein Stück bei euch: aus der Musik, aus einer Konzeptidee, aus einer Bewegungsidee oder aus einer Emotion heraus?

Am Anfang stehen Ideen, die aus der Literatur inspiriert sein können oder von Bildern. Oder auch von etwas, was gerade in der Gesellschaft passiert und uns berührt und betrifft. Es kann aber auch etwas ganz Abstraktes sein. Das ist sehr unterschiedlich. Unser Arbeitsprinzip ist, dass wir gleichzeitig und parallel arbeiten. Es ist nicht so, das zuerst die Musik oder zuerst die Choreografie da ist, sondern es entsteht beides gleichzeitig. Ich bin auch fast jeden Tag bei den Proben dabei und komponiere im Probensaal. Wir stehen ständig im Kontakt und daraus entsteht eine sinnliche, erfahrbare Nähe.

Könnte man eure Zusammenarbeit auch als ein deutsch-griechisches Projekt verstehen. Kommt es zum Zusammenprall der Mentalitäten?

In unserer Company gibt es acht verschiedene Nationalitäten und darüber hinaus multiple Mentalitäten. Über deutsch-griechisch haben wir uns ehrlich gesagt nie Gedanken gemacht. Es ist immer bereichernd und erfrischend, wenn Menschen mit unterschiedlichem Familienhintergrund und Sozialisation aufeinander treffen. Es ist aber keine Bedingung.

2_la_salle_limnaios__(c)_cyan__fuer_web
la salle, cie. toula limnaios, ©cyan

Wie intensiv empfindest du die Zusammenarbeit mit den Tänzern? Beeinflussen sie dich bei der Entwicklung einer musikalischen Idee?

Ja und nein. Bei jedem neuen Stück stelle ich mir eine musikalische Herausforderung, die mich gerade besonders interessiert. Natürlich beeinflusst mich die Liebe der Tänzer zur Bewegung und zu ihrer Arbeit. Umgekehrt beeinflusse ich auch sehr die Entwicklung der Choreografie.

Was ist der Unterschied für einen Komponisten, wenn er Musik zu einer Oper schreibt oder zu einem Streichquartett, zu einem Radiobeitrag oder Hörspiel. Wie funktioniert das bei einem Tanztheaterstück?

Man muss die Zeit viel mehr berücksichtigen, die Musik muss mehr Raum lassen für das sinnliche Erleben des Visuellen. Die Komposition eines Konzerts ist von den musikalischen Ideen her viel komprimierter. Wenn man für Tanz komponiert, muss man sich mit seinen musikalischen Gedanken mehr Zeit nehmen, man muss sie langsamer entwickeln. Es kann aber auch vorkommen, dass man mit sehr komprimierter Musik arbeitet, der Tanz sich jedoch ganz anders verhält. Also, der Tanz ist sehr langsam und die Musik sehr schnell zum Beispiel. Wir versuchen zu vermeiden, dass wir uns gegenseitig illustrieren. Das, was ich musikalisch sage, sieht man nicht unbedingt auf der Bühne, und umgekehrt. Das macht beides, auch getrennt voneinander, erlebbar. Und dadurch wird es besonders reich, da der Tanz etwas anderes sagt als die Musik.

1_la_salle_limnaios__(c)_cyan__fuer_webportale
la salle, cie. toula limnaios, ©cyan

Es gibt einen unmittelbaren Zusammenhang von Körper und Klang in der Musik, beim Gesang etwa oder beim Spielen eines Instruments. Wie ist das bei elektroakustischer Musik? Ist sie körperlos?

Nein, ganz im Gegenteil. Alles, was man hört, ist eine sinnliche Erfahrung. Ich nehme verschiedene Dinge aus meiner Umwelt auf, auch die Bewegungen der Tänzer, die ich weiterverarbeite. Oder ich spiele Instrumente selber ein oder zeichne sie von Musikern auf, was ich dann in der Folge wieder verändere. Es gibt Stücke, in denen ich auch live spiele. Mir ist sehr wichtig, dass die Musik, auch wenn sie aus Lautsprechern dringt, ein körperliches Erlebnis ist.

www.halle-tanz-berlin.de
“la salle”: Vorstellungen in Berlin: Premiere 15. Mai 2015 um 21 Uhr
Weitere Vorstellungen: 16. + 17. + 21. – 24. + 28. – 31. Mai 2015 jeweils um 21 Uhr
Video “miles mysteries”: https://vimeo.com/119251222

Ein ausführliches Interview mit Toula Limnaios in englischer Sprache finden sie auf der Website der in Berlin lebenden Journalistin Katerina Oikonomakou www.berlininterviews.com.

Text: Michaela Prinzinger. Fotos: cyan, buddy bartelsen.

Schreibe einen Kommentar

Αισθησιακή βεβαιότητα

Συνέντευξη με τον Ραλφ Ρ. Όλερτς, συνθέτη

Το diablog.eu συναντήθηκε με τον Ραλφ Ρ. Όλερτς ο οποίος συνεργάζεται ως συνθέτης πολλά χρόνια με την Τούλα Λιμναίου και το χορευτικό της συγκρότημα. Στις 15 Μαΐου 2015 μπορείτε να ζήσετε την πρεμιέρα του νέου έργου «la salle» στο διατηρητέο πλινθόκτιστο κτίσμα ενός πρώην αστυνομικού τμήματος στη συνοικία Πρέντσλαουερ Μπέργκ του Βερολίνου.

8_la_salle_limnaios__(c)_cyan__fuer_web
la salle, cie. toula limnaios, ©cyan

Το συγκρότημα cie. toula limnaios ξεκινά τη νέα σεζόν με μια πρεμιέρα εμπνευσμένη από το καθοριστικό ανθρώπινο συναίσθημα της νοσταλγίας. Προσδιορισμένη από μια έντονη αναζήτηση, απορρέει από ένα ισχυρό εσωτερικό κίνητρο ή ακόμα και πίεση. Έτσι μπορεί να είναι έκφραση τόσο συγκεκριμένης ανάγκης όσο και υφιστάμενης δυσκολίας, ελπίδας και ορμής, επιθυμίας και λαχτάρας, συχνά ακόρεστης …

Στη νέα παραγωγή η σκηνή μετατρέπεται σε αίθουσα χοροεσπερίδων. Η παρακμιακή γοητεία τού διατηρητέου κτιρίου παγιδεύει αναμνήσεις, καημούς και όνειρα. Εν μέσω του κοινού συναπαντά ένας κύκλος τεσσάρων ζευγαριών. Οι θεατές, πολύ κοντά και μέσα στα δρώμενα, γίνονται συνεργοί των χορευτών, η μοίρα των οποίων μιλά βαθιά μέσα από τα σώματά τους.

Συναντούν τους ανθρώπους αυτούς σε ένα χώρο των ονείρων, όπου ο χορός γίνεται παρόρμηση, παρόρμηση ζωής. Με μια πολυδιάστατη δύναμη εικονογράφησης και αισθημάτων, γεμάτη πόνο, μελαγχολία, πόθο και αισθησιακές αποχρώσεις, προσπαθούν να αντλήσουν μέσα από μιαν αδιάκοπη αναζήτηση στιγμές ευτυχίας.

toula+ralf_© buddy bartelsen
Toula Limnaios und Ralf R. Ollertz, © buddy bartelsen

Ξεκινώ αμέσως με μια προσωπική ερώτηση: Η αλληλεπίδραση μεταξύ μουσικής και κίνησης στα κομμάτια σας έχει να κάνει με τη σχέση σας ως ζευγάρι; Γνωρίζετε πολύ καλά ο ένας τον άλλον, ξέρετε τι σκέφτεται και τι αισθάνεται ο άλλος όταν συνθέτει ή χορογραφεί. Πώς λειτουργεί η επαγγελματική σας συνεργασία;

Λοιπόν, αυτό είναι ένα μυστήριο. Είμαστε ζευγάρι εδώ και είκοσι χρόνια. Έχουμε εργαστεί κι οι δυο μας τόσο ανεξάρτητα όσο και με άλλους. Αλλά με την Τούλα λειτουργεί πολύ απλά μια μη-λεκτική κατανόηση, μια αγάπη για την εργασία του άλλου, ανεξάρτητα από την αμοιβαία αγάπη. Σημασία έχει ο μεγάλος σεβασμός που νοιώθουμε για τον άλλον και η περιέργεια. Τσακωνόμαστε πολύ γύρω απ΄ αυτά που δημιουργούμε. Αυτό μας κρατάει φρέσκους, μας κρατάει ξύπνιους. Είμαστε κι οι δύο μας θαρραλέοι, αμφισβητούμε τα πράγματα ξανά και ξανά, κι αυτό κάνει τη συνεργασία μας συναρπαστική. Αγαπώ την αλληλεπίδραση χορού και μουσικής πολύ περισσότερο από την αλληλεπίδραση μουσικής και ηθοποιίας. Οι χορευτές μιλάμε λιγότερο. Αυτό σημαίνει ότι έχω την ευκαιρία να χρησιμοποιώ τη μουσική όπως νομίζω καλύτερα.

Τώρα θα κάνω μια πολύ γενικευμένη εξίσωση: Μουσική ίσον διανόηση και χορός ίσον αισθησιασμός. Έρχομαι στο θέμα αυτό γιατί η τέχνη της μουσικής σύνθεσης είναι πολύ κοντά στα μαθηματικά, απλά να σκεφτείς το σημειογραφικό σύστημα της μουσικής. Πώς το βρίσκεις αυτό;

Δεν είμαι καθόλου σύμφωνος. Η μουσική είναι η πλέον συναισθηματική έκφραση του ανθρώπου γενικά, σκέψου μόνο και μόνο την ανθρώπινη φωνή όταν τραγουδά ή μιλά. Η μουσική είναι σε υψηλότατο βαθμό συναισθηματική! Σκέψου το ρυθμό του χτύπου της καρδιάς. Ο χορός είναι εξίσου διανοητικός με τη μουσική.

4_la_salle_limnaios__(c)_cyan__fuer_web
la salle, cie. toula limnaios, ©cyan

Πώς προκύπτουν τα έργα σας: από τη μουσική, από μια ιδέα, από μια κίνηση ή από ένα συναίσθημα;

Ξεκινά με ιδέες που μπορεί να πηγάζουν από τη λογοτεχνία ή από εικόνες. Ή κάτι κοινωνικό που συμβαίνει και που μας αγγίζει ή μας αφορά. Αλλά μπορεί επίσης να είναι και κάτι το αφηρημένο. Αυτό ποικίλλει πολύ. Μια από τις αρχές της εργασίας μας είναι να εργαζόμαστε συγχρόνως και παράλληλα. Δεν είναι λοιπόν η μουσική ή η χορογραφία που έρχεται πρώτη, και οι δύο δημιουργούνται ταυτόχρονα. Είμαι σχεδόν κάθε μέρα στις πρόβες και συνθέτω στον χώρο που γίνονται. Βρισκόμαστε σε συνεχή επαφή κι έτσι δημιουργείται μια αισθησιακή, βιωματική εγγύτητα.

Θα μπορούσε να εκλάβει κανείς το έργο σας ως ελληνογερμανική συνεργασία. Υπάρχει σύγκρουση των νοοτροπιών;

Στην κομπανία μας έχουμε οκτώ διαφορετικές εθνικότητες και επιπλέον πολλών ειδών νοοτροπίες. Όσον αφορά την ελληνογερμανική υφή τού έργου μας ειλικρινά δεν το έχουμε σκεφτεί μέχρι τώρα. Είναι πάντα εποικοδομητική και αναζωογονητική το συναπάντημα ανθρώπων από διαφορετικά οικογενειακά υπόβαθρα και κοινωνικοποιήσεις. Δεν αποτελεί ωστόσο προϋπόθεση.

2_la_salle_limnaios__(c)_cyan__fuer_web
la salle, cie. toula limnaios, ©cyan

Πόσο έντονη είναι για σένα η συνεργασία με τους χορευτές; Σε επηρεάζουν στη δημιουργία μουσικών ιδεών;

Και ναι και όχι. Κάθε νέο μουσικό κομμάτι είναι σαν να βάζω τον εαυτό μου να αντιδράσει σε μια επίκαιρα ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα μουσική πρόκληση. Φυσικά και με επηρεάζει η αγάπη των χορευτών για την κίνηση και την εργασία τους. Αντίστοιχα επηρεάζω κι εγώ πολύ την εξέλιξη της χορογραφίας.

Ποιά είναι η διαφορά για έναν συνθέτη, εάν γράφει μουσική για μια όπερα ή ένα κουαρτέτο εγχόρδων, για ένα ραδιοφωνικό πρόγραμμα ή ένα έργο ραδιοφωνικού θεάτρου; Πώς λειτουργεί αυτό σε ένα κομμάτι χοροθεάτρου;

Πρέπει να λάβεις σοβαρά υπόψη σου τον χρόνο, μια και η μουσική πρέπει να αφήνει περιθώρια για την αισθησιακή εμπειρία της οπτικής εικόνας. Η σύνθεση μιας συναυλίας είναι πολύ πιο συμπυκνωμένη όσον αφορά τις μουσικές ιδέες. Όταν συνθέτεις για το χοροθέατρο χρειάζεσαι περισσότερο χρόνο για τις μουσικές σου ιδέες, πρέπει να τις αναπτύσσεις με πιο αργούς ρυθμούς. Γιατί όταν εργάζεσαι με έντονα συμπυκνωμένη μουσική, υπάρχει η περίπτωση η χορευτική κίνηση να συμπεριφερθεί τελείως διαφορετικά. Ο χορός να είναι πολύ αργός και η μουσική πολύ γρήγορη, για παράδειγμα. Προσπαθούμε να αποφύγουμε να «επεξηγούμε» ο ένας τον άλλον. Αυτό που λέω μουσικά δεν πρέπει αναγκαστικά να διαδραματίζεται και στη σκηνή, και αντίστροφα. Αυτό κάνει και τα δύο, χορό και μουσική, βιώσιμα και ανεξάρτητα το ένα από το άλλο. Και έτσι υπάρχει μια ιδιαίτερα πλούσια έκφραση, μια και ο χορός μιλά διαφορετικά από τη μουσική.

1_la_salle_limnaios__(c)_cyan__fuer_webportale
la salle, cie. toula limnaios, ©cyan

Υπάρχει άμεση σχέση στη μουσική ανάμεσα στο σώμα και στον ήχο, για παράδειγμα στο τραγούδι ή παίζοντας ένα μουσικό όργανο. Πώς είναι αυτό στην περίπτωση της ηλεκτροακουστικής μουσικής; Είναι ασώματη;

Όχι, ακριβώς το αντίθετο. Ό,τι περνάει από την ακοή αποτελεί μια αισθησιακή εμπειρία. Αφομοιώνω διάφορα στοιχεία από το περιβάλλον μου – και τις κινήσεις των χορευτών βέβαια, που τις υποβάλλω σε κάποια περαιτέρω επεξεργασία. Παίζω επίσης μόνος μου διάφορα όργανα ή κάνω εγγραφή με άλλους μουσικούς και στη συνέχεια αλλάζω πάλι τη ακολουθία τους. Υπάρχουν και κομμάτια τα οποία παίζω ζωντανά. Για μένα είναι πολύ σημαντικό η μουσική, ακόμη κι αν έρχεται από τα ηχεία, να αποτελεί μια σωματική εμπειρία.

www.halle-tanz-berlin.de
“la salle”: Πρεμιέρα 15 Μαΐου 2015 στις 9 μ.μ.
Παραστάσεις: 16, 17, 21–24 και 28–31 Μαΐου 2015, πάντα στις 9 μ.μ.
Video “miles mysteries”: https://vimeo.com/119251222

Μια εκτενή συνέντευξη με την Τούλα Λιμναίου στα αγγλικά θα βρείτε στην ιστοσελίδα της δημοσιογράφου Κατερίνας Οικονομάκου που ζει στο Βερολίνο: www.berlininterviews.com.

Κείμενο: Michaela Prinzinger. Φωτό: cyan, buddy bartelsen

Schreibe einen Kommentar