Makarionissi

Romanauszug von Vea Kaiser

Von Griechenland bis Niedersachsen, von den Fünfzigerjahren bis in die Gegenwart: In ihrem Roman “Makarionissi oder Die Insel der Seligen” erzählt Vea Kaiser in ihrem einzigartigen Ton von der Glückssuche einer Familie und deren folgenreichen Katastrophen, von Möchtegern-Helden und Herzensbrechern. Und von der großen Liebe, die man mehrmals trifft. Marianna Chalari hat den Prolog für diablog.eu ins Griechische übersetzt.

Makarionissi, Cover

In einer niedersächsischen Kleinstadt wird die Erotik der deutschen Sprache entdeckt. In der österreichischen Provinz sehnt sich ein skurriler Schlagerstar nach einer Frau, die er vor 40 Jahren verlor. In einer Schweizer Metropole macht ein liebeskranker Koch dank pürierter Ameisen Karriere. Und auf einer griechischen Insel sucht ein arbeitsloser Gewerkschafter verzweifelt seinen Ehering, um dem Tod ein Schnippchen zu schlagen. Doch alles beginnt in einem vom Krieg entzweiten Dorf an der albanisch-griechischen Grenze. Mit einer Großmutter und Kupplerin par excellence, die keine Intrige scheut, um den Fortbestand ihrer Familie zu sichern. Und mit der klugen, sturen, streitbaren Eleni und ihrem Cousin Lefti, der sich nichts sehnlicher wünscht als Frieden. Als Kinder unzertrennlich, entzweien sich die beiden umso stärker als Erwachsene. Und kommen doch nie voneinander los. Mit hinreißender Tragikomik, einem liebevollen Blick für Details und furioser Fabulierlust folgt Vea Kaiser der Geschichte einer unvergesslichen Familie, die auseinandergerissen werden musste, um zusammenzufinden. Ein Roman über das Aushalten von Sehnsucht und Einsamkeit, über Neuanfänge, Sandburgen für die Ewigkeit und die Schönheit des Lebens als Postkartenmotiv.

Vea Kaiser,autor_1534
Vea Kaiser, ©Ingo Pertramer

Vea Kaiser, geb. 1988 in Österreich, veröffentlichte 2012 ihren Debütroman “Blasmusikpop oder Wie die Wissenschaft in die Berge kam”, der Platz 1 der ORF-Bestenliste erreichte und Leser wie Presse gleichermaßen begeisterte. Übersetzungen ins Tschechische, Niederländische, Französische sowie eine Verfilmung sind in Arbeit. Nach ihrer Lesereise in über 100 Städte und 10 Länder studiert sie nun in Wien Altgriechisch. Vea Kaisers zweiter Roman “Makarionissi oder Die Insel der Seligen” ist im Mai 2015 erschienen.

Auszug aus Vea Kaisers “Makarionissi oder Die Insel der Seligen”

I. Gesang
Der von einem kleinen Bergdorf an der griechisch-albanischen Grenze erzählt, wo zwei,
die sich eigentlich mögen, auseinandergerissen werden, weil die Familie große Pläne
mit ihnen hat.

Prolog

In Varitsi, einem kleinen Bergdorf nahe der albanisch- griechischen Grenze, gab es das Sprichwort, dass die dunkelste Stunde immer jene vor Sonnenaufgang sei. Als Maria Kouzis jedoch im Frühling neunzehnhundertsechsundfünfzig aufschreckte und sich an der Wand ihrer Schlafkammer ab­stützte, auf dass die jahrhundertealten Steine ihr wild pochendes Herz etwas beruhigten, war sie sicher, noch nie eine solch finstere Nacht erlebt zu haben, obwohl es erst kurz nach Mitternacht war. Maria Kouzis fragte sich: War sie in ihren Gedanken verloren gegangen, hatte sie sich in Wachträumen verirrt oder war sie einfach eingenickt? Die alte Frau traute dem Schlaf nicht, denn wer zu tief schläft, verpasst, was um ihn herum geschieht. In jedem Falle war sie jedoch überzeugt, soeben ein Zeichen erhalten zu haben. Denn Zeichen in all ihren Gestalten hatte Maria Kouzis im Laufe ihres Lebens zu trauen gelernt.

Privatarchiv Angeliki Marangou_13

Als sie eine junge Frau gewesen war, hatten plötzlich die Tiere in ihrer kleinasiatischen Heimatstadt Chimären ge­worfen. Ein Kalb mit zwei Köpfen, ein Zicklein, dessen weiß schimmernde Haut sich wie die eines Menschenbabys anfühlte. Sogar die wilden Hunde nahmen von diesen Kreaturen Abstand, und nachdem ein Vögelchen aus dem Nest gefallen war, das keine Flügel besaß, beschlossen Maria Kouzis und ihre Mutter neunzehnhundertachtzehn, Kleinasien zu verlassen. Der Vater, ein gebildeter Kaufmann, der in Paris studiert hatte, belächelte die Zeichenkunde und blieb. Die Türken, die wenige Wochen später in die Stadt einfielen, in ihrem verheerenden Bestreben, die ganze Küste von Grie­chen zu säubern, erstachen ihn, plünderten das Haus und zündeten es an.

Privatarchiv Angeliki Marangou_20In den von Flüchtlingen bevölkerten Straßen von Piräus, wohin es Maria Kouzis mit ihrer Mutter verschlagen hatte, schenkte ihr eines Tages eine Straßenhändlerin eine Tasse Kaf­fee, ein Luxus, den sie schmerzlich vermisst hatte. Doch Maria stürzte das schwarze Gold nicht runter, sondern achtete ein­zig auf den Kaffeesatz: Er hatte sich langsam am Grund gesam­melt, während sich am oberen Rand ein Ring gebildet hatte. Und wie es das Omen des Ringes versprochen hatte, begegnete ihr wenige Tage später der Mann ihres Lebens: ein reicher Salzhändler aus den Bergen im Nordwesten. Er war beeindruckt von ihrer Klugheit, ihrer Bildung, ihrer Anmut – und heiratete sie, obwohl sie weder kochen konnte noch eine Mitgift mitbrachte. Und dank dieser Tasse Kaffee war Maria in das Bett gelangt, in dem sie auch heute, viele Jahre nach dem Tod ihres Mannes, noch lag, in einem herrschaftlichen, aus festen Steinmauern gebauten Haus, dem größten Haus in ganz Varitsi, dem Bergdorf nahe der Grenze zu Albanien, durch das seit Jahrhunderten die wichtigste Handelsroute für Salz führte.
Maria Kouzis glaubte fest daran, dass die Vorfahren im Himmel Zeichen schickten, um ihren Nachgeborenen den Weg zu weisen. Die Zeichen konnten immer und überall erscheinen, nur Kristallkugeln glaubte sie nicht, die hielt sie für Humbug der Zigeunerweiber.

Als sie in dieser Nacht im Jahre neunzehnhundertsechsundfünfzig in ihrem Bett hochfuhr, war ihr ein Zeichen in Form eines Traumbilds erschienen. Und sobald sie festgestellt hatte, dass sie tatsächlich wach war. lief Maria Kouzis, die man im Dorf nur Yiayia Maria, Großmutter Maria, nannte, mit ei­nem Lächeln auf ihrem faltigen Gesicht in den Hof und fiel vor dem gemauerten Ikonenschreinchen auf die Knie. Ihr wei­ßes Haar glänzte im Mondlicht bis zu den Fußsohlen, auf de­nen sie saß, während sie ein Gebet nach dem anderen aufsagte und das Glas des Schreins küsste, bis es von ihrem Atem ganz beschlagen war.

In dieser Nacht war Yiayia Maria die heilige Paraskevi er­schienen, prächtig pompös, und hatte ihr versichert, dass die Heiratspläne, die sie für ihre Enkelkinder hegte, rechtens seien.

Privatarchiv Angeliki Marangou_18Die alte Frau hatte schon viele Ehen gestiftet. Selbst Knaben und Mädchen, die sich nicht hatten ausstehen können, hatte Yiayia Maria verkuppelt, wenn die Zeichen einen günstigen Ausgang verhießen, und auf diese Weise vielen Familien den Fortbestand gesichert. Sie selbst war immer bemitleidet worden, Zwillingstöchter, aber keinen Sohn geboren zu haben, doch auch diesen Mangel hatte Yiayia Maria wettgemacht, indem sie die beiden gut verheiratet hatte. Die einundzwan­zig Minuten ältere Despina, die feinfühlig, liebevoll und nach­denklich war, hatte sie einem klugen Lehrer aus dem Oberdorf zur Frau gegeben, und Pagona, die zwei starke Arme und viel Willen zur Arbeit hatte, hatte sie mit einem tüchtigen Handwerker verheiratet – zwei gute Partien, obwohl die Mäd­chen die zur Fäulnis neigenden Zähne von Yiayia Marias verstorbenem Mann geerbt hatten, wie Maria selbst überdurch­schnittlich klein und zudem mit wenig besonderen Reizen gesegnet waren.

Doch dann hatten die Hennen gekräht wie Hähne, Scheren waren nur noch spitz zu Boden gefallen, im Frühling bereits war das Gras verwelkt, und der Krieg war gekommen. Neun-zehnhundertvierzig die Italiener, neunzehnhunderteinundvierzig die Deutschen, und als man die ausländischen Feinde überstanden hatte, zerstritt sich das Land darüber, von wem es künftig regiert werden solle. Despinas Mann zeugte einen Sohn, zog mit den Kommunisten davon und ward nie wieder gesehen. Pagonas Mann kämpfte für die kronloyalen Truppen und blieb im Dorf, Pagona schenkte ihm sechs Töchter, von denen allerdings nur Tochter eins und drei überlebten, die zweite in der Hungersnot des Bürgerkriegs verendete, die vierte und fünfte als aneinandergewachsene Zwillinge nach drei Tagen verstarben und die letzte tot zur Welt kam.

Privatarchiv Angeliki Marangou_12Die Zeiten des Kriegs hatten das Dorf so ausgehungert, dass sogar der Sauerampfer zwischen den Pflastersteinen zu einer Wassersuppe verkocht wurde, die Brieftauben sich ihr eigenes Galgenlied sangen – und kaum jemand mehr Kin­der bekommen wollte. Yiayia Maria hatte die Zeichen gelesen. Ihre größte Sorge war jedoch nicht der Hunger, sondern dass ihr einziger Enkelsohn keine Frau zum Heiraten finden würde, wenn, wie es die Zeichen versprachen, der Frieden zurückkäme. Die paar Mädchen, die es gab, waren schon seit ih­rer Geburt anderen Knaben versprochen. Niemand kannte die ungeschriebenen Gesetze der Varitsi’schen Heiratsarrangements besser als Yiayia Maria. Und niemand wusste besser als sie, dass ihr geliebter Enkel namens Lefti vermutlich leer ausgehen würde.

Wenn ihre Tochter Despina mit dem Knaben an der Brust am Spinnrad saß, klagte Yiayia Maria lautstark, wie schreck­lich es sei, dass Lefti schon früh das Dorf verlassen müsse, um eine Frau zu finden. Und wenn Pagona Äpfel schälte, bedau­erte Yiayia Maria, dass Pagonas Familie niemals Anspruch auf das Familienerbe haben würde – ihre Mädchen waren bereits zu alt für Lefti, sodass sich eine Heirat nicht schicken würde. Yiayia Maria umgarnte ihre Töchter, impfte ihnen Sorgen und Ängste ein, und bald begannen die Zwillingsschwestern un­tereinander zu wispern, wie schön es wäre, wenn ihre Kinder heiraten könnten – erst leiser, dann lauter -, bis sich Pagona auf Anraten ihrer Mutter im Frühjahr neunzehnhundertachtundvierzig in die alte Hochzeitsunterwäsche zwängte und ih­ren Mann Spiros betrunken machte. Und dies noch zwei Mal wiederholte, bis sich ihr Bauch wölbte und sie ein Mädchen ge­bar, dem man den Namen Eleni gab.

Privatarchiv Angeliki Marangou_15Spiros war darüber sehr erzürnt. Pagona hatte ihm versprochen, in diesen schwieri­gen Zeiten keine Kinder mehr zur Welt zu bringen, doch Pa­gona flüsterte ihm ins Ohr, wie sehr dieses Kind ein weiterer Beweis seiner Manneskraft sei. Überhaupt wurde dieses Mädchen besonders umsorgt: Despina pflegte sie, weil sie nicht nur ihre Nichte, sondern auch ihre künftige Schwiegertochter war, Pagona hegte sie, weil die Kleine dem Zweig ihrer Familie das Erbe sichern würde, und Yiayia Maria hatte in Eleni ihren neuen Augenstern. Dies geschah zum großen Ärger der älte­ren Enkeltöchter Foti und Christina, die es überaus ungerecht fanden, dass die Großmutter ihnen nie Märchen erzählt hatte, Eleni hingegen schon Geschichten schenkte, als diese noch zu klein war, sie überhaupt zu verstehen.

Eleni und Lefti wuchsen prächtig heran, sie waren gesund und kräftig. Yiayia Maria achtete gut darauf, dass sie nie der Zugluft ausgesetzt waren – und nichts stand einer späteren Hochzeit der beiden im Weg. Nichts, bis auf Yiayia Ma­rias schlechtes Gewissen. Wann immer sie dem Mädchen in die Augen blickte, fragte sie sich, ob es rechtens war, dass Eleni nur geboren worden war, damit ein Knabe eine gute Partie machte. Und wenn sie vertraut miteinander spielten, dachte die Großmutter daran, dass die beiden auch Cousin und Cousine waren – was, wenn ihre Urenkel mit Schweineschwänzchen auf die Welt kämen?

Doch in dieser unglückseligen Frühlingsnacht neunzehnhundertsechsundfünzig, nachdem die alte Frau sieben Jahre lang auf ein Zeichen gewartet hatte, hatte die heilige Paraskevi im Traum die Hand der siebenjährigen Eleni genom­men und sie in die Hand des elfjährigen Lefti gelegt, während rundherum Sonnenblumen aus dem Boden wuchsen, sich endlos vermehrten und ihre Köpfe in Richtung der Heiligen wandten, als richteten sie sich nach der Sonne. Und während Maria Kouzis mitten in der Nacht Blumen aus dem Garten rupfte, um die Ikone zu schmücken, liefen ihr Glückstränen über die faltige Haut, weil sie die Zukunft der Familie und den Fortbestand des Erbes gesichert sah. Die Enkelkinder würden heiraten, sie würden die Familie in Varitsi zu erneutem Erstarken führen. Nun konnte die Zeit des Friedens beginnen, von der sie träumte, seit sie als junge Frau vom Meer aus die Rauchschwaden über ihrer Heimat gesehen hatte.

Privatarchiv Angeliki Marangou-3

Nur an eine Sache dachte sie in ihrer Erleichterung nicht: dass Sonnenblumen die Blumen der unglücklichen, hoff­nungslosen Liebe waren. Das würde ihr erst ein Jahrzehnt später einfallen, als bereits alles zu spät war.

Mit freundlicher Genehmigung des Verlags entnommen aus: „Makarionissi oder Die Insel der Seligen“ von Vea Kaiser, © 2015 by Verlag Kiepenheuer & Witsch GmbH & Co. KG, Köln. Alle Rechte vorbehalten.  Fotos: Porträt Vea Kaiser, ©Ingo Pertramer. Weitere Bilder: Privatarchiv Angeliki Marangou, ©diablog.eu.

3 Gedanken zu „Makarionissi“

  1. Ich habe es gerade auf Kreta gelesen, berührend, Geschichte erlebend im Mikrobereich sowie den großen Spuren der griechischen Neuzeit mit ihren Verwerfungen und Widersprüchlichkeiten lesend folgend. Muss verbreitet und vor allem gelesen werden.
    Einen großen Dank an die Autorin

    Antworten
  2. Tolles Buch ! (Und tolle Rezension!)
    Vielleicht können wir hier in Berlin auch eine Lesung machen (studio_Berten)…
    Wenn es Corona-bedingt besser wird?
    Εντάξει ?

    Antworten

Schreibe einen Kommentar

Μακαριονήσι

Απόσπασμα από μυθιστόρημα της Βέα Κάιζερ

Από την Ελλάδα στην Κάτω Σαξονία, από τη δεκαετία του πενήντα στο σήμερα: Στο μυθιστόρημά της “Μακαριονήσι” η Βέα Κάιζερ διηγείται με μοναδικό τρόπο το κυνήγι της ευτυχίας μιας οικογένειας και τις συναφείς καταστροφές, γράφει για επίδοξους ήρωες και καρδιοκατακτητές. Και τη μεγάλη αγάπη που τη συναντάς όχι μόνο μια φορά. Η Μαριάννα Χάλαρη μετέφρασε τον Πρόλογο για το diablog.eu.

Makarionissi, Cover

Σε μια μικρή πόλη της Κάτω Σαξονία ανακαλύπτεται ο ερωτισμός της γερμανικής γλώσσας. Στην αυστριακή επαρχία ένας παράξενος σταρ ελαφρών επιτυχιών νοσταλγεί μια γυναίκα που έχασε πριν από 40 χρόνια. Σε μια ελβετική μεγαλούπολη ένας ερωτοχτυπημένος μάγειρας κάνει καριέρα χάρη σε πολτοποιημένα μυρμήγκια. Και σε κάποιο ελληνικό νησί ένας άνεργος συνδικαλιστής αναζητεί απεγνωσμένα τη βέρα του για να εξαπατήσει τον θάνατο. Αλλά όλα έχουν την αρχή τους σε ένα διχασμένο από τον πόλεμο χωριό στα ελληνοαλβανικά σύνορα. Με μια γιαγιά γνήσια προξενήτρα, η οποία δεν διστάζει μπροστά σε καμιά δολοπλοκία προκειμένου να εξασφαλίσει την επιβίωση της οικογένειάς της. Και με την έξυπνη, πεισματάρα και μαχητική Ελένη και τον εξάδελφό της Λευτεράκη, ο οποίος δεν αποζητά τίποτα άλλο παρά την ειρήνη. Όσο ήταν αχώριστοι ως παιδιά, άλλο τόσο αποξενώνονται ως ενήλικες. Και όμως δεν κάνουν χώρια. Με απαράμιλλη κωμικοτραγικότητα, στοργική ματιά για τη λεπτομέρεια και μια δυναμική πανδαισία διήγησης η Βέα Κάιζερ ξετυλίγει την ιστορία μιας αξέχαστης οικογένειας που χρειάστηκε να σκορπίσει στους τέσσερεις ανέμους για να ξανανταμώσει. Ένα μυθιστόρημα για την καρτερική νοσταλγία και μοναξιά, για νέα ξεκινήματα, για κάστρα στην άμμο προορισμένα για την αιωνιότητα και την ομορφιά της ζωής ως καρτ-ποστάλ.

Vea Kaiser,autor_1534
Vea Kaiser, ©Ingo Pertramer

Η Βέα Κάιζερ, που γεννήθηκε το 1988 στην Αυστρία, δημοσίευσε το 2012 το πρώτο της μυθιστόρημα «Blasmusikpop oder Wie die Wissenschaft in die Berge kam» (Ποπ με πνευστά ή Πώς ήρθε η επιστήμη στα βουνά), που κατέλαβε την πρώτη θέση των μπεστ σέλερ της αυστριακής ραδιοφωνίας-τηλεόρασης ORF και ενθουσίασε τόσο το αναγνωστικό κοινό όσο και τον Τύπο. Στα σκαριά βρίσκονται μεταφράσεις στα τσεχικά, ολλανδικά και γαλλικά καθώς και μια κινηματογραφική μεταφορά. Μετά την περιοδεία προώθησης του βιβλίου της σε περισσότερες από 100 πόλεις και 10 χώρες σπουδάζει τώρα στη Βιέννη αρχαία ελληνικά. Το δεύτερο μυθιστόρημα τής Βέα Κάιζερ «Makarionissi oder Die Insel der Seligen» (Μακαριονήσι ή Το νησί των μακαρίων) δημοσιεύτηκε τον Μάιο του 2015.

Απόσπασμα από το μυθιστόρημα της Βέα Κάιζερ “Μακαριονήσι”

1η ωδή

Μιλάει για ένα μικρό ορεινό χωριό στα ελληνοαλβανικά σύνορα, όπου δύο,
που βασικά συμπαθούνται μεταξύ τους, χωρίζονται,
επειδή η οικογένεια έχει γι αυτούς
μεγαλεπήβολα σχέδια.

Πρόλογος

Στο Βαρίτσι, ένα μικρό ορεινό χωριό κοντά στα ελληνοαλβανικά σύνορα, υπήρχε μια παροιμία που έλεγε ότι η πιο σκοτεινή ώρα είναι πάντοτε εκείνη λίγο πριν από την ανατολή του ήλιου. Όταν, ωστόσο, την άνοιξη του χίλια εννιακόσια πενήντα έξι η Μαρία Κουζή πετάχτηκε έντρομη απ’ τον ύπνο της και ακούμπησε να στηριχθεί στον τοίχο της κρεβατοκάμαράς της, όπου οι αιωνόβιες πέτρες ηρέμησαν κάπως το άγριο καρδιοχτύπι της, εκείνη ήταν βέβαιη ότι δεν είχε ξαναδεί τόσο σκοτεινή νύχτα στη ζωή της, κι ας ήταν μόλις λίγο μετά τα μεσάνυχτα. Η Μαρία Κουζή αναρωτήθηκε: μήπως είχε χαθεί στις σκέψεις της; Μήπως ονειροπολούσε; Ή μήπως απλώς την είχε πάρει ο ύπνος; Η ηλικιωμένη γυναίκα δεν εμπιστευόταν τον ύπνο, αφού όποιος κοιμάται πολύ βαθιά χάνει όσα συμβαίνουν γύρω του. Εν πάση περιπτώσει, ήταν πεπεισμένη ότι μόλις πριν από λίγο της είχε σταλεί ένα σημάδι. Γιατί σε όλη της τη ζωή, η Μαρία Κουζή είχε μάθει να εμπιστεύεται τα σημάδια, με όποια μορφή κι αν εμφανίζονταν.

Privatarchiv Angeliki Marangou_13

Όταν ήταν νέα ακόμη και ζούσε στην πατρίδα της, στη μικρασιατική πόλη της Χίμαιρας, κάποτε τα ζώα άρχισαν ξαφνικά να γεννοβολάνε. Ένα μοσχαράκι με δύο κεφάλια, ένα κατσικάκι με δέρμα ολόλευκο, που γυάλιζε κι έμοιαζε με δέρμα ανθρώπινου μωρού. Ούτε τα σκυλιά καλά καλά δεν πλησίαζαν αυτά τα πλάσματα, ενώ όταν από μια φωλιά έπεσε κάποτε ένα πουλάκι που δεν είχε φτερά, τότε πια, το χίλια εννιακόσια δεκαοχτώ, η Μαρία Κουζή και η μητέρα της αποφάσισαν να εγκαταλείψουν τη Μικρά Ασία. Ο πατέρας της, μορφωμένος έμπορος με σπουδές στο Παρίσι, έβρισκε για γέλια τη θεωρία αυτή των σημαδιών κι έτσι έμεινε εκεί. Οι Τούρκοι, που εισέβαλαν στην πόλη λίγες εβδομάδες αργότερα, στην ολέθρια προσπάθειά τους να καθαρίσουν όλα τα παράλια από τους Έλληνες, τον έσφαξαν, λεηλάτησαν το σπίτι της οικογένειας και το πυρπόλησαν.

Privatarchiv Angeliki Marangou_20

Στους πλημμυρισμένους με πρόσφυγες δρόμους του Πειραιά, όπου τελικά κατέληξαν η Μαρία Κουζή και η μητέρα της, μια πλανόδια πωλήτρια την κέρασε ένα φλιτζάνι καφέ: το είχε καημό να απολαύσει ξανά μια τέτοια πολυτέλεια. Κι όμως, τη Μαρία δεν την ένοιαζε να κατεβάσει μια κι έξω τον σκούρο χρυσό· την ένοιαζε μονάχα το κατακάθι, το οποίο σιγά σιγά είχε συγκεντρωθεί στον πάτο του φλιτζανιού, ενώ στο χείλος του είχε σχηματιστεί ένα δαχτυλίδι. Και, όπως ακριβώς το είχε υποσχεθεί ο οιωνός του δαχτυλιδιού, λίγες ημέρες αργότερα συνάντησε τον άντρα της ζωής της: έναν πλούσιο αλατέμπορο από τα βορειοδυτικά ορεινά χωριά. Εκείνος εντυπωσιάστηκε από την εξυπνάδα, τη μόρφωση και τη γοητεία της, και την παντρεύτηκε, παρόλο που ούτε ήξερε να μαγειρεύει ούτε είχε και καμιά προίκα. Και χάρη σ’ εκείνο το φλιτζάνι καφέ, η Μαρία βρέθηκε στο κρεβάτι αυτό στο οποίο ξάπλωνε ακόμη και σήμερα, πολλά χρόνια μετά από τον θάνατο του άντρα της, σε ένα αρχοντικό χτισμένο με γερούς πέτρινους τοίχους, στο πιο μεγάλο σπίτι σ’ ολόκληρο το Βαρίτσι, το ορεινό χωριό κοντά στα σύνορα με την Αλβανία, απ’ όπου εδώ και δεκαετίες περνά ο σημαντικότερος εμπορικός δρόμος του αλατιού.

Η Μαρία Κουζή πίστευε ακλόνητα ότι οι πρόγονοι έστελναν σημάδια από τον ουρανό, προκειμένου να δείξουν τον δρόμο στις επόμενες γενιές. Τα σημάδια μπορεί να εμφανίζονταν σε οποιοδήποτε μέρος και οποιαδήποτε στιγμή· τις κρυστάλλινες σφαίρες μονάχα δεν πίστευε, τις θεωρούσε μία από τις μαγγανείες που συνήθιζαν να κάνουν οι γύφτισσες.

Όταν εκείνη τη νύχτα του πενήντα έξι πετάχτηκε από το κρεβάτι της, της είχε φανερωθεί ένα σημάδι με τη μορφή οράματος. Κι αμέσως μόλις συνειδητοποίησε ότι είχε ξυπνήσει πια για τα καλά, η Μαρία Κουζή, την οποία όλοι στο χωριό τη φωνάζανε απλώς γιαγιά Μαρία, με ένα χαμόγελο σχηματισμένο στο γεμάτο ρυτίδες πρόσωπό της έτρεξε στην αυλή κι έπεσε στα γόνατα, μπροστά στο χωνευτό στον τοίχο εικονοστάσι. Τα άσπρα της μαλλιά, λουσμένα στο φεγγαρόφωτο, έλαμπαν φτάνοντας χαμηλά μέχρι τα πέλματά της, στα οποία καθόταν τώρα, καθώς έλεγε τη μία προσευχή μετά την άλλη και φιλούσε το τζάμι μπροστά από το εικονοστάσι, μέχρι που θάμπωσε εντελώς από την ανάσα της.

Εκείνη τη νύχτα είχε φανερωθεί στη γιαγιά Μαρία η Αγία Παρασκευή, ολόλαμπρη και μεγαλοπρεπής, και την είχε διαβεβαιώσει ότι τα σχέδια που έκανε για τα παντρολογήματα των εγγονιών της ήταν απολύτως θεμιτά.

Privatarchiv Angeliki Marangou_18

Η ηλικιωμένη γυναίκα είχε κάνει ήδη πολλά προξενιά. Ακόμη και παλικάρια και κοπέλες που προηγουμένως δεν χωνεύονταν καθόλου, η γιαγιά Μαρία μπόρεσε και τα προξένεψε, όταν ακριβώς τα σημάδια υπόσχονταν μια ευνοϊκή έκβαση, κι έτσι εξασφάλισε την επιβίωση πολλών οικογενειών. Την ίδια τη λυπόταν πάντοτε ο κόσμος, επειδή είχε κάνει δίδυμες κόρες κι όχι γιο, μα η γιαγιά Μαρία είχε φροντίσει να αναπληρώσει το κενό αυτό, καλοπαντρεύοντας και τις δυο τους. Την κατά εικοσιένα λεπτά μεγαλύτερη, τη Δέσποινα, που ήταν ευαίσθητη, στοργική και πάντοτε βυθισμένη στις σκέψεις της, την είχε δώσει σε έναν έξυπνο δάσκαλο από το πάνω χωριό, ενώ την Παγώνα, που είχε δυο χέρια δυνατά και μπόλικη όρεξη για δουλειά, την είχε παντρέψει με έναν δουλευταρά μάστορα – καλές παντρειές και οι δύο, παρόλο που οι κοπέλες είχαν κληρονομήσει τα δόντια του συγχωρεμένου άντρα της γιαγιάς Μαρίας, τα οποία είχαν την τάση να σαπίζουν πριν την ώρα τους, ενώ επιπλέον ήταν και υπερβολικά κοντές, όπως εξάλλου και η ίδια η Μαρία, και δεν ήταν ευλογημένες παρά μονάχα με ελάχιστα θέλγητρα.

Έπειτα όμως ήρθε εποχή που οι κότες άρχισαν να κράζουν σαν κοκόρια, τα ψαλίδια έπεφταν και καρφώνονταν στο πάτωμα, την άνοιξη είχε κιόλας μαραθεί το χορτάρι, και είχε έρθει και ο πόλεμος. Το σαράντα οι Ιταλοί, το σαράντα ένα οι Γερμανοί, κι όταν πια είχαν περάσει οι συμφορές που έφεραν οι εξωτερικοί εχθροί, η χώρα διχάστηκε για το ποιος θα την κυβερνούσε στο μέλλον. Ο άντρας της Δέσποινας έκανε γιο, βγήκε αντάρτης στο βουνό με τους κομμουνιστές και δεν τον ξανάδε ποτέ κανείς. Ο άντρας της Παγώνας πολεμούσε με τα πιστά στο στέμμα στρατεύματα κι έτσι έμεινε στο χωριό, η Παγώνα τού χάρισε έξι κόρες, από τις οποίες ωστόσο επέζησαν μόνο η πρώτη και η τρίτη, η δεύτερη πέθανε από την πείνα κατά τη διάρκεια του εμφυλίου, η τέταρτη και η πέμπτη γεννήθηκαν σιαμαίες κι έσβησαν τρεις μέρες μετά, και η τελευταία ήρθε στον κόσμο ήδη νεκρή.

Privatarchiv Angeliki Marangou_12Τα χρόνια του πολέμου είχαν καταδικάσει το χωριό σε ασιτία, και μάλιστα σε τέτοιο βαθμό, ώστε ακόμη και τα ζιζάνια που φύτρωναν ανάμεσα στις πέτρες του λιθόστρωτου τα έβραζε ο κόσμος και τα έκανε σούπα, ενώ και τα ταχυδρομικά περιστέρια αναγκάστηκαν τότε να πουν το στερνό τους τραγούδι – και σχεδόν κανείς δεν ήθελε πια να κάνει παιδιά. Η γιαγιά Μαρία είχε διαβάσει τα σημάδια. Η μεγαλύτερή της έγνοια ωστόσο δεν ήταν η πείνα, μα το ότι ο μονάκριβος εγγονός της δεν θα έβρισκε ποτέ γυναίκα να παντρευτεί, όταν θα ερχόταν πάλι η ειρήνη στον τόπο τους, όπως άλλωστε υπόσχονταν τα σημάδια. Τα λιγοστά κορίτσια που είχαν απομείνει ήταν λογοδοσμένα με άλλα αγόρια, από τη γέννα τους κιόλας. Κανείς δεν γνώριζε καλύτερα από τη γιαγιά Μαρία τους άγραφους νόμους των συνοικεσίων στο Βαρίτσι. Και κανείς δεν ήξερε καλύτερα από εκείνη ότι ο πολυαγαπημένος της εγγονός, ο Λευτεράκης, μάλλον θα έμενε κάποτε γεροντοπαλίκαρο.

Όποτε η κόρη της η Δέσποινα καθόταν και τύλιγε την κλωστή στην ανέμη, θηλάζοντας ταυτόχρονα τον μικρό, η γιαγιά Μαρία βαρυγκομούσε για το κακό που τις είχε βρει, που ο Λευτεράκης δηλαδή θα ήταν από νωρίς αναγκασμένος να φύγει από το χωριό, για να βρει γυναίκα. Κι όποτε καθάριζε μήλα η Παγώνα, η γιαγιά Μαρία της έλεγε πόσο πολύ λυπόταν που η οικογένεια της Παγώνας δεν θα είχε ποτέ μερίδιο από την οικογενειακή κληρονομιά – τα κορίτσια της ήταν ήδη πολύ μεγάλα για τον Λευτεράκη, κι έτσι ένας τέτοιος γάμος δεν θα ήταν καθόλου ταιριαστός. Η γιαγιά Μαρία τύλιγε σιγά σιγά στα δίχτυα της τις δυο της κόρες, τις πότιζε με έγνοιες και φόβους, και σύντομα οι δίδυμες αδερφές άρχισαν τα μεταξύ τους ψιθυρίσματα, τι καλά που θα ήτανε, λέει, να μπορούσαν να παντρέψουν τα παιδιά τους – στην αρχή τα λέγανε χαμηλόφωνα, μετά πιο δυνατά – μέχρι που την άνοιξη του σαράντα οχτώ, η Παγώνα, αφού την ορμήνεψε και η μάνα της, χώρεσε όπως όπως στα παλιά της τα εσώρουχα, εκείνα που φορούσε την πρώτη νύχτα του γάμου, και μέθυσε τον άντρα της, τον Σπύρο. Και το επανέλαβε αυτό άλλες δυο φορές, μέχρι που φούσκωσε η κοιλιά της· έκανε κορίτσι, και το είπαν Ελένη.

Privatarchiv Angeliki Marangou_15

Ο Σπύρος έγινε έξω φρενών, αφού η Παγώνα του είχε υποσχεθεί ότι δεν θα έφερνε άλλο παιδί στον κόσμο σ’ αυτούς τους δύσκολους καιρούς. Η Παγώνα όμως του ψιθύριζε στ’ αυτί ότι το παιδί αυτό ήταν άλλη μια απόδειξη του ανδρισμού του. Το κορίτσι το είχαν όλοι μη στάξει και μη βρέξει: η Δέσποινα τη φρόντιζε, γιατί δεν ήταν απλώς ανιψιά της, μα και μελλοντική της νύφη· η Παγώνα την περιποιούνταν κι εκείνη με τη σειρά της, γιατί η μικρή θα εξασφάλιζε μια κληρονομιά στην πλευρά αυτή της οικογένειας· και η γιαγιά Μαρία είχε βρει στην Ελένη τη νέα της αδυναμία. Αυτά συνέβαιναν προς μεγάλη δυσαρέσκεια των μεγαλύτερων εγγονιών, του Φώτη και της Χριστίνας, τα οποία έβρισκαν εντελώς άδικο το ότι η γιαγιά δεν τους είχε πει ποτέ ούτε ένα παραμύθι, ενώ στην Ελένη χάριζε ήδη ένα σωρό ιστορίες, και μάλιστα σε μια ηλικία που η μικρή ούτε καν τις καταλάβαινε.

Η Ελένη και ο Λευτεράκης μεγάλωναν και θέριευαν, είχαν γίνει υγιέστατα και γερά παιδιά. Η γιαγιά Μαρία πρόσεχε καλά, μην τυχόν και κάτσουν ποτέ στο ρεύμα – κι έτσι τίποτε δεν θα μπορούσε αργότερα να σταθεί εμπόδιο σε έναν γάμο ανάμεσα στους δυο τους. Τίποτε, εκτός από τις τύψεις της γιαγιάς Μαρίας. Κάθε φορά που κοίταζε στα μάτια το κορίτσι, αναρωτιόταν αν ήταν δίκαιο άραγε που η Ελένη είχε γεννηθεί μόνο και μόνο για να καλοπαντρευτεί ένα αγόρι. Κι όταν οι δυο τους έπαιζαν μεταξύ τους με μεγάλη οικειότητα, η γιαγιά δεν μπορούσε παρά να σκεφτεί ότι στο κάτω κάτω ήταν και ξαδέρφια – τι θα γινόταν, αν τα δισέγγονά της γεννιούνταν με ουρά γουρουνιού;

Εκείνη όμως τη δυσοίωνη ανοιξιάτικη νύχτα του πενήντα έξι, αφού η ηλικιωμένη γυναίκα είχε περάσει εφτά ολόκληρα χρόνια περιμένοντας ένα σημάδι, η Αγία Παρασκευή ήρθε τελικά στον ύπνο της, πήρε το χέρι της εφτάχρονης Ελένης και το έβαλε μες στο χέρι του εντεκάχρονου Λευτεράκη, ενώ την ίδια ώρα φύτρωναν ολόγυρα ηλίανθοι, που πολλαπλασιάζονταν δίχως τελειωμό και γύριζαν το κεφάλι τους προς το μέρος της Αγίας, λες και στρέφονταν προς τον ήλιο. Και καθώς η Μαρία Κουζή ξερίζωνε μες στη νύχτα λουλούδια από τον κήπο της, για να στολίσει την εικόνα, δάκρυα χαράς κυλούσαν στο ρυτιδιασμένο της πρόσωπο, επειδή πίστευε πως είχε πλέον εξασφαλίσει το μέλλον της οικογένειας, αλλά και τη διατήρηση της κληρονομιάς. Τα εγγόνια θα παντρεύονταν, θα δυνάμωναν πάλι τη θέση της οικογένειας στο Βαρίτσι. Τώρα πια μπορούσε να ξεκινήσει και η εποχή της ειρήνης, την οποία ονειρευόταν από τότε που, νέα γυναίκα ακόμη, έβλεπε από τη θάλασσα τα σύννεφα καπνού να πνίγουν την πατρίδα της.

Privatarchiv Angeliki Marangou-3

Ένα μονάχα δεν σκέφτηκε, ανακουφισμένη καθώς ήταν: ότι οι ηλίανθοι είναι τα λουλούδια του άτυχου, του ανέλπιδου έρωτα. Αυτό δεν θα το θυμόταν παρά μονάχα μια δεκαετία μετά, όταν θα ήταν πια πολύ αργά.

Απόσπασμα από: „Makarionissi oder Die Insel der Seligen“ της Vea Kaiser, © 2015 by Verlag Kiepenheuer & Witsch GmbH & Co. KG, Köln. Φωτό: Πορτρέτο Βέα Κάιζερ, ©Ingo Pertramer. Υπόλοιπες φωτογραφίες από το Ιδιωτικό Αρχείο Αγγελικής Μαραγκού, ©diablog.eu.

Schreibe einen Kommentar