Confusion/Diffusion

Interview mit Jeanine Meerapfel, Regisseurin, und Floros Floridis, Musiker

Am 29.1. findet an der Akademie der Künste Berlin eine Performance statt, die mit Musik, Film und Text eine Möglichkeit für die Zuschauer schaffen will, über Fragen nachzudenken, die leicht dem Populismus anheimfallen. Der Musiker Floros Floridis, die Regisseurin Jeanine Meerapfel und die Schauspielerin Eva Mattes werden ein Gesamtkunstwerk zeigen, das ursprünglich vom Verhältnis zwischen Deutschen und Griechen ausging, jedoch exemplarisch für die heutige Zeit steht und auf größere Zusammenhänge verweist. Michaela Prinzinger sprach mit den Künstlern, zu denen Sie im diablog-Personenlexikon “Who is who” mehr erfahren. Den Teaser zur Performance sehen Sie hier.

7- Meerapfel & Floridis recording
Jeanine Meerapfel und Floros Floridis, ©Malena Filmproduktion

Floros, wie kam das Projekt „Confusion/Diffusion“ zustande?

Das Ganze begann 2012, als es zwischen Deutschland und Griechenland kriselte, obwohl das eigentliche Problem ja zwischen Griechenland und der EU bestand. Da Deutschland als die stärkste europäische Wirtschaftsmacht gilt, kam es zu Misstönen. Ich hatte die Nase voll davon. Immer wenn ich nach Griechenland kam, hörte ich dumme Sprüche über die Deutschen und umgekehrt, „Nazis“ auf der einen Seite und „Faulpelze“ auf der anderen. Die tieferen Ursachen der Krise waren damals niemandem richtig klar gewesen, und das Ganze wurde populistisch ausgeschlachtet. Wenn man in beiden Kulturen lebt, greifen solche Zuschreibungen zu kurz. Da muss man seriöser herangehen.

Wie lange pendelst du schon zwischen den beiden Kulturräumen?

Etwa 15 Jahre, seitdem ich mit Jeanine zusammenlebe. Ich bin seit Anfang der Achtziger-Jahre regelmäßig nach Deutschland gekommen, in meiner Eigenschaft als Jazz- und Improvisationsmusiker. Lange Jahre habe ich mit Peter Kowald und Günter Baby Sommer zusammengearbeitet, an der AdK Berlin bin ich mit dem Orchester von Cecil Taylor aufgetreten. Das ist ein großer amerikanischer Pianist des Free Jazz.

Floridis Bass clarinet
Floros Floridis, ©Dieter Düvelmeyer

Gibt es in Griechenland eine Free-Jazz-Szene?

Es gibt eine kleine Szene, die ich mit gegründet habe. 1983 haben wir ein Internationales Jazz-Festival in Thessaloniki ins Leben gerufen. So fing alles an. Als dann die Krise ausbrach, und ich willkürliche Anschuldigungen von beiden Seiten hörte, war für mich klar: Hier muss ich was tun. Dieses Projekt nannte ich dann „Confusion/Diffusion“, also, wörtlich gesehen, „Verwirrung“ und „Ausbreitung der Verwirrung“. Diese „Confusion“ geht aber über die ursprüngliche Bedeutung von Zuschreibungen und ökonomischen Missständen hinaus, gewinnt einen allgemeineren Sinn. „Confusion/Diffusion“ ist zum Beispiel eine Methode der Kryptografie, mit der Informationen aus Sicherheitsgründen verschlüsselt und codiert werden. Durch den ersten Algorithmus wird die Botschaft unleserlich und unverständlich gemacht, durch den zweiten Algorithmus wird dann er erste Algorithmus noch einmal bearbeitet und sozusagen doppelt verschlüsselt. Das ist der Schritt von der „Confusion“ zur „Diffusion“. Im 21. Jahrhundert ist es uns gelungen, einfache Begriffe wie „Nahrung“, „Bildung“, „Freundschaft“ oder „Wirtschaft“ dermaßen zu verschlüsseln, dass sie uns unverständlich und unzugänglich geworden sind. Für mich haben diese beiden Begriffe „Confusion/Diffusion“ auch etwas Spielerisches, etwas Musikalisches, wenn man sie ausspricht.

ADK_Confusion-Diffusion-page-001ADK_Confusion-Diffusion-page-002

Welche Rolle spielt die Musik in dem ganzen Projekt?

Das Projekt war von Anfang an darauf ausgelegt, keine einfachen und populistischen Antworten zu geben. Dafür ist das ganze Thema zu komplex. Die Analyse sollte tiefer reichen, als die „Guten“ und die „Bösen“ zu lokalisieren. Alles liegt unter einer „verschlüsselten“ Oberfläche. Die Akademie der Künste wollte dann, dass das Projekt einen etwas breiteren Rahmen bekommt, als „nur“ die deutsch-griechische Problematik. Im Jahr 2014 hatte sich das Klima dann verändert, diese Problematik wurde stark thematisiert. So bot sich das grundlegende anthropologische Werk von Claude Levi-Strauss an als Ausgangspunkt für Filmaufnahmen, die in Berlin, Thessaloniki und Athen gemacht wurden, sowie deren musikalische Umsetzung. Die Musik verbindet die Bilder miteinander, ich wollte elektronische, abstrakte Musik zu den Bildern haben, die eher Geräusche sind, und dann bei der Performance live dazu improvisieren. Das verknüpft sich mit den Bildern wie beispielsweise den Statuen von Bismarck und Venizelos, den griechischen und deutschen Banken, den griechischen und deutschen Arbeitern auf den Straßen, Fabrikschloten in Deutschland und Schiffen in Piräus, also der griechischen Schwerindustrie.

6- Floridis & Feindt shooting
Floros Floridis und Frido Feindt, ©Malena Filmproduktion

Jeanine, kannst du uns über deinen Teil des Projekts erzählen? Wie sind die Filmsequenzen entstanden?

Ich komme vom Dokumentar- und Spielfilm, und ich wusste, dass wir – trotz aller Auseinandersetzungen – gut und respektvoll zusammenarbeiten können, weil Floros für meine letzten Projekte die Filmmusik gemacht hat. Das Ganze war Floros’ Idee, dann brachte ich den Kameramann Frido Feindt dazu, den ich von früheren Projekten kannte. Frido Feindt hat einen ganz speziellen Blick, seine Bilder erzählen immer noch etwas anderes als das, was man vordergründig sieht. So haben sich die beiden angenähert, nachdem Frido verstanden hatte, worauf Floros hinauswollte. Zusammen mit meinen eigenen Aufnahmen entstanden an die 50-60 Stunden Rohmaterial. Der Film, der schließlich daraus montiert wurde, dauert jetzt 60 Minuten. Mein Beitrag war, meinen Blick einzubringen und vorhandenes Textmaterial zu finden, allegorischer und praktischer Art, sozusagen textuelle Fundstücke, die eingesprochen werden. Die dreitägigen Proben vor der Performance werden ausschlaggebend dafür sein, wie wir mit dem Textmaterial umgehen. Dann werden wir auch sehen, wie die Nachrichtentexte zum Filmmaterial wirken. Genauer gesagt, die live von Eva Mattes gelesenen Texte, die ganz aktuell sein werden und sich auf die letzten Tage vor der Performance beziehen. Dadurch wird auch die Bedeutung der deutsch-griechischen Problematik mit der Realität konfrontiert und auf ihr wahres Maß reduziert. Wort, Bild, Musik und Improvisation sind die Bestandteile des ganzen Vorhabens. So verändert sich die Performance von Vorstellung zu Vorstellung und wird immer aktualisiert. Was mir besonders daran gefällt, ist der Humor, der sich darin zeigt.

Portrait J. Meerapfel copy
Jeanine Meerapfel, ©Malena Filmproduktion

Anthropologie in der modernen Welt

Das heißt, das Lachen ist der Moment der Erkenntnis und Selbsterkenntnis?

Ganz genau. Unsere Realität ist ja oft komisch und absurd. Ich haben solche Szenen aufgenommen, in denen der Humor der Menschen sichtbar wird, mit dem sie mit ihren Katastrophen umgehen.

Vielleicht kannst du noch kurz erklären, wie Levi-Strauss grundlegendes Werk, als Unterbau sozusagen, die Genese des ganzen Projekts beeinflusst hat?

Floros hat „Anthropologie in der modernen Welt“ ins Spiel gebracht, ein posthum erschienenes Buch mit drei bis dahin unveröffentlichten Vorträgen, die Levi-Strauss in den Achtziger-Jahren gehalten hatte. Es war sehr verblüffend, wie aktuell das Buch zu den Katastrophen der Welt heute Stellung nimmt. So wurde dieses Werk zur Richtlinie unseres Projekts, ohne dass wir ausdrücklich Katastrophen zeigen. Entlang dieses Werks konnten wir unser Material ordnen. Diese Texte helfen uns, hinter die vordergründige Realität zu blicken. Es ist ein Angebot an den Zuschauer und Zuhörer, sich auf eine andere Dimension von Denken einzulassen. Der Soundteppich, die Improvisation, die Bilder und diese Texte ermöglichen es jedem einzelnen Zuschauer, seine eigene, individuelle Interpretation zu finden.

Fotos: ©Malena Filmproduktion

 

Schreibe einen Kommentar

Confusion/Diffusion

Συνέντευξη με την Ζανίν Μέραπφελ, σκηνοθέτιδα, και τον Φλώρο Φλωρίδη, μουσικό

Στις 29/1 θα πραγματοποιηθεί μια περφόρμανς στην Ακαδημία Τεχνών του Βερολίνου που επιδιώκει να δώσει με μουσική, κινηματογραφικές εικόνες και κείμενο την ευκαιρία στο κοινό να στοχαστεί ερωτήματα που αποτελούν εύκολα λεία του λαϊκισμού. Ο Φλώρος Φλωρίδης, η Ζανίν Μέραπφελ και η ηθοποιός Eva Mattes θα δείξουν ένα συνολικό έργο τέχνης που –αναφερόμενο αρχικά στη σχέση μεταξύ Γερμανών και Ελλήνων– τεκμηριώνει ενδεικτικά το παρόν και αναφέρεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο. Η Michaela Prinzinger μίλησε με τους καλλιτέχνες, για τους οποίους θα βρείτε περισσότερες πληροφορίες στο λεξικό προσώπων «Who is who» του diablog. Το teaser της περφόρμανς μπορείτε να δείτε εδώ.

7- Meerapfel & Floridis recording
Jeanine Meerapfel και Φλώρος Φλωρίδης, ©Malena Filmproduktion

Φλώρο, πώς φτάσατε στο «Confusion/Diffusion»;

Όλα ξεκίνησαν το 2012, όταν άρχισαν οι ρίξεις μεταξύ Γερμανίας και Ελλάδας – αν και το πραγματικό πρόβλημα ήταν ανάμεσα στην Ελλάδα και την ΕΕ. Δεδομένου όμως ότι η Γερμανία θεωρείται η ισχυρότερη ευρωπαϊκή οικονομική δύναμη, υπήρξαν παραφωνίες. Είχα πια απαυδήσει. Κάθε φορά που ερχόμουν στην Ελλάδα, άκουγα τα χαζά σχόλια για τους Γερμανούς και αντίστροφα, «ναζί» από τους μεν, «τεμπέληδες» από τους δε. Τα βαθύτερα αίτια της κρίσης εκείνη την εποχή δεν ήταν πραγματικά σαφή για κανέναν, και μερικοί τα εκμεταλλεύτηκαν λαϊκιστικά. Όταν ζεις σε δύο πολιτισμούς, κάτι τέτοια δεν τραβάνε. Πρέπει να τα αντιμετωπίσεις πιο σοβαρά.

Πόσο καιρό κινείσαι ανάμεσα σε αυτούς τους δυο πολιτιστικούς χώρους;

Περίπου 15 χρόνια, από τότε που ζω με τη Ζανίν. Έρχομαι τακτικά στη Γερμανία από τις αρχές της δεκαετίας του ογδόντα με την ιδιότητά μου ως τζαζίστας και μουσικός αυτοσχεδιαστής. Δούλεψα με τον Peter Kowald και τον Günter Baby Sommer πολλά χρόνια, στη δε Ακαδημία των Τεχνών του Βερολίνου εμφανίστηκα με την Ορχήστρα του Cecil Taylor. Είναι ένας μεγάλος Αμερικανός πιανίστας της free-jazz.

Floridis Bass clarinet
Floros Floridis, ©Dieter Düvelmeyer

Υπάρχει ελληνική free-jazz σκηνή;

Υπάρχει μια μικρή σκηνή, είμαι ένας από τους ιδρυτές της. Το 1983 ξεκινήσαμε ένα διεθνές φεστιβάλ τζαζ στη Θεσσαλονίκη. Έτσι άρχισαν όλα. Όταν ξέσπασε η κρίση και άκουσα αυθαίρετες κατηγορίες κι από τις δύο πλευρές, ήταν για μένα σαφές: Πρέπει κάτι να κάνω. Το πρότζεκτ αυτό το ονόμασα λοιπόν «Confusion/Diffusion», κυριολεκτικά δηλαδή «σύγχυση» και «διάχυση (της σύγχυσης)» που σημαίνει μπέρδεμα και διασπορά του μπερδέματος. Αυτή η «σύγχυση» υπερβαίνει την αρχική έννοια, που περιλαμβάνει απόδοση ευθυνών και οικονομικές δυσλειτουργίες, αποκτώντας μια γενικότερη έννοια. «Confusion/Diffusion» είναι, για παράδειγμα, μία μέθοδος κρυπτογραφίας, με την οποία κρυπτογραφούνται και κωδικοποιούνται πληροφορίες για λόγους ασφαλείας. Ο πρώτος αλγόριθμος κάνει το μήνυμα δυσανάγνωστο και ακατανόητο, κατόπιν ο δεύτερος αλγόριθμος επεξεργάζεται και πάλι τον πρώτο και με άλλα λόγια τον διπλοκρυπτογραφεί. Αυτό είναι το βήμα από τη «σύγχυση» στη «διάχυση». Στον 21ο αιώνα καταφέραμε να κρυπτογραφήσουμε απλούς όρους όπως «τρόφιμα», «παιδεία», «φιλία» ή «οικονομία» σε τέτοιο βαθμό, που να έχουν γίνει για εμάς τους ίδιους ακατανόητοι και απρόσιτοι. Για μένα αυτοί οι δύο όροι «Confusion/Diffusion» έχουν, όταν τις προφέρεις, και κάτι τι το παιχνιδιάρικο, κάτι το μουσικό.

ADK_Confusion-Diffusion-page-001ADK_Confusion-Diffusion-page-002

Ποιός είναι ο ρόλος της μουσικής στο όλο έργο;

Το έργο εξ αρχής προβλεπόταν να μην δίνει απλοποιημένες και λαϊκιστικές απαντήσεις. Γιατί το ζήτημα είναι περίπλοκο. Η ανάλυση πρέπει να εισχωρήσει πιο βαθιά από το να εντοπίσει τους «καλούς» και τους «κακούς». Το όλον βρίσκεται κάτω από μια «κρυπτογραφημένη» επιφάνεια. Η Ακαδημία των Τεχνών ζήτησε να δοθεί στο έργο ένα κάπως ευρύτερο πλαίσιο απ΄ ό,τι προσφέρει το σχετικά περιορισμένο ελληνογερμανικό πρόβλημα. Το 2014 το κλίμα είχε ωστόσο αλλάξει, το πρόβλημα αυτό ήταν πολυσυζητημένο. Έτσι η βασική ανθρωπολογική εργασία του Κλωντ Λεβί-Στρως αποτέλεσε το σημείο εκκίνησης για γυρίσματα στο Βερολίνο, στη Θεσσαλονίκη και στην Αθήνα, καθώς και τη μουσική τους ερμηνεία. Η μουσική συνδέει τις εικόνες μεταξύ τους. Θέλησα ηλεκτρονική, αφηρημένη μουσική για τις εικόνες, να είναι περισσότερο μόνο ήχος για τον μετέπειτα αυτοσχεδιασμό στη ζωντανή παράσταση. Αυτό συνδέει τις εικόνες, για παράδειγμα τα αγάλματα του Μπίσμαρκ και του Βενιζέλου, τις ελληνικές και γερμανικές τράπεζες, τους Έλληνες και Γερμανούς εργάτες στους δρόμους, τις καμινάδες στα εργοστάσια της Γερμανίας και τα πλοία στον Πειραιά, δηλαδή την ελληνική βαριά βιομηχανία.

6- Floridis & Feindt shooting
Floros Floridis και Frido Feindt, ©Malena Filmproduktion

Ζανίν, πες μας κάτι για το δικό σου μερίδιο στο έργο. Πώς δημιουργήθηκαν οι κινηματογραφικές σκηνές;

Ως ντοκιμαντερίστρια και κινηματογραφίστρια ήξερα ότι –παρ΄ όλες τις διαφορές μας– μπορούμε να συνεργαστούμε θετικά και με αλληλοσεβασμό, γιατί ο Φλώρος έγραψε τη μουσική για τα δυο τελευταία μου έργα. Το όλο ήταν ιδέα του Φλώρου, εγώ απλώς «συνεισέφερα» τον κάμεραμαν Frido Feindt, που τον γνώριζα από προηγούμενες συνεργασίες. Ο Frido Feindt έχει μια ξεχωριστή ματιά, οι εικόνες του διηγούνται επιπρόσθετα και κάτι διαφορετικό από ό,τι φαίνεται επιφανειακά. Οι δυο τους συνέκλιναν όταν ο Frido κατάλαβε πού το πάει ο Φλώρος. Μαζί με τις δικές μου λήψεις είχαμε τελικά συνολικά 50-60 ώρες ακατέργαστο υλικό. Η ταινία, όπως τελικά μονταρίστηκε, διαρκεί τώρα 60 λεπτά. Δική μου δουλειά ήταν να συνεισφέρω το βλέμμα μου και να βρω ήδη υπάρχον υλικό κειμένου, αλληγορικής και πρακτικής φύσης, ας το πω «κειμενικά ευρήματα», που θα διαβαστούν. Οι τριήμερες πρόβες πριν από την παράσταση θα αποφασίσουν για τον τρόπο που θα αντιμετωπίσουμε τα κείμενα αυτά. Τότε θα δούμε πώς ταιριάζουν τα κείμενα των ειδήσεων στα πλάνα της ταινίας. Για την ακρίβεια τα κείμενα που θα διαβάζονται ζωντανά από την Eva Mattes και που θα αναφέρονται τελείως επίκαιρα στις τελευταίες μέρες πριν την παράσταση. Με τον τρόπο αυτό η σημασία του ελληνογερμανικού προβλήματος θα έρθει σε αντιπαράθεση με την πραγματικότητα και θα μειωθεί έτσι στο πραγματικό της μέτρο. Λόγος, εικόνα, μουσική και αυτοσχεδιασμός είναι τα συστατικά τού όλου έργου. Έτσι μεταβάλλεται από παράσταση σε παράσταση η παρουσίαση και παραμένει πάντα επίκαιρη. Αυτό που μου αρέσει ιδιαίτερα είναι το χιούμορ που διαφαίνεται.

Portrait J. Meerapfel copy
Jeanine Meerapfel, ©Malena Filmproduktion

Anthropologie in der modernen Welt

Ισχύει δηλαδή ότι το γέλιο είναι η στιγμή της γνώσης και της αυτογνωσίας;

Ακριβώς. Η πραγματικότητά μας είναι συχνά κωμική και παράλογη. Τράβηξα τέτοιες σκηνές όπου φαίνεται το χιούμορ των ανθρώπων, που δείχνουν το πώς αντιμετωπίζουν αυτές τις καταστροφές.

Μπορείς να εξηγήσεις εν συντομία τον τρόπο με τον οποίο το θεμελιώδες έργο του Λεβί-Στρως επηρέασε, ας πούμε ως υποδομή, τη δημιουργία τού όλου έργου;

Ο Φλώρος έφερε στο προσκήνιο την «Ανθρωπολογία και τα προβλήματα του σύγχρονου κόσμου» του Λεβί-Στρως, ένα μεταθανάτια δημοσιευμένο βιβλίο με τρεις ανέκδοτες διαλέξεις του από τη δεκαετία του ογδόντα. Ήταν πολύ εκπληκτικό το πόσο επίκαιρα το βιβλίο αυτό παίρνει θέση απέναντι στις καταστροφές στον σημερινό κόσμο. Έτσι το βιβλίο αυτό έγινε κατευθυντήρια του έργου μας, χωρίς όμως να δείχνουμε ρητά καταστροφές. Κατά μήκος της νοητής γραμμής του βιβλίου αυτού ταξινομήσαμε το υλικό μας. Τα κείμενα μάς βοηθούν να ρίξουμε μια ματιά πέρα από την επιφανειακή πραγματικότητα. Είναι μια προσφορά στους θεατές και ακροατές να συμμετάσχουν σε μια διαφορετική διάσταση της σκέψης. Ο ηχοτάπητας, ο αυτοσχεδιασμός, οι εικόνες και τα κείμενα επιτρέπουν σε κάθε έναν θεατή να βρει τη δική του ατομική ερμηνεία.

Φωτό: ©Malena Filmproduktion. Ελληνική απόδοση: Α. Τσίγκας.

 

Schreibe einen Kommentar