Comics und Kino

Interview mit Petros Zervos, Karikaturist und Comiczeichner

Soeben ist Yannis Economides’ Film „Stratos – The Storm Inside“ in den deutschen Kinos angelaufen. 2014 hatte er im Berlinale-Wettbewerb mit seiner sprachlichen und bildlichen Radikalität beeindruckt und seine Darstellung von körperlicher und seelischer Gewalt wurde kontrovers diskutiert. diablog.eu traf sich mit Petros Zervos, einem der Darsteller, zu einem Gespräch über die Entstehung des Films, aber auch über seine eigene künstlerische Arbeit als Comiczeichner und Cartoonist. Mehr zu Petros Zervos im „Who is who“, den Trailer zum Film sehen sie hier.

stratos_stills_02_press
Vangelis Mourikis in “Stratos”, ©Real Fiction Filmverleih

Petros, du hast bereits in Economides’ letztem Film „The Knifer“ („Der Messerstecher“) mitgewirkt. Wie kam es dazu, dass du vom Cartoonisten zum Filmdarsteller geworden bist?

Yannis setzt des öfteren für Nebenrollen Laiendarsteller aus seinem Freundeskreis ein, wie zum Beispiel die klassische Sängerin Sonia Theodoridou oder die TV-Moderatorin Popi Tsapanidou. Im vorigen Film hatte ich eine kurze, stumme Rolle und als er mich – halb im Scherz, halb im Ernst fragte – ob ich bei „Stratos“ mitmachen würde, sagte ich zu. Als er mir dann eine Sprechrolle vorschlug, habe ich erst mal gezögert, weil ich ja kein ausgebildeter Schauspieler bin.

Haben Schauspielerei und Comiczeichnen etwas gemeinsam?

Nun, beides sind bildende Künste.

…die aber auch mit dem Wort arbeiten.

stills_stratos_reel7_616733
Vangelis Mourikis, Vicky Papadopoulou und Petros Zervos in “Stratos”, ©Real Fiction Filmverleih

Ja, im Grunde sind Comics mit dem Kino verwandt, da es in beiden Fällen um eine Erzählung geht. Andererseits macht ein Schauspieler etwas ganz anderes als ein Cartoonist. Es liegt an Yannis’ realistischem Kino, dass diese Kombination möglich wurde. Im Grunde sagt er: Sei du selbst, aber unter den Bedingungen der konkreten Figur. Wie würde ich als Petros Zervos reagieren, wenn ich die Voraussetzungen hätte, die das Drehbuch vorschreibt? Wie wäre es, wenn ich an Makis’ Stelle träte, der in einem bestimmten Viertel wohnt und eine Schwester, eine kleine Nichte, einen bettlägerigen Vater hat? Ich übernehme Makis’ Persönlichkeit, spreche aber als Petros. So geht Yannis Economides auch mit professionellen Schauspielern vor. Er möchte, dass sie die am Theater erlernte Schauspielkunst hinter sich lassen, um zu seiner Art von Realismus zu finden.

Die Sprechweise in Economides’ Filmen ist speziell, es kommt eine große Brutalität und Vulgarität zutage. Wie geht ihr Darsteller mit dem Thema „Gewalt“ um? Schöpft ihr dabei aus eigenen Erfahrungen?

Ja, Yannis schlüpft als Regisseur auch ein wenig in die Rolle des Psychoanalytikers. Er „liest“ die Menschen und versucht, das Potenzial aus ihren herauszulocken, das er für den Film braucht. Zu mir sagte er zum Beispiel: „Ich will, dass du den Zorn und die Wut, die du in dir trägst, zum Ausdruck bringst.“

stratos_stills_01_press
Szene aus “Stratos”, ©Real Fiction Filmverleih

Um sie kreativ umzusetzen und zu Kunst zu machen?

Auf gewisse Weise ist das Spiel auch eine Art von Psychotherapie. Der Ansatz ist meiner Meinung nach richtig, weil er zu einem bestimmten ästhetischen Resultat führt. Yannis legt außerdem auch großen Wert auf eine lange, intensive Probenzeit. Wir haben insgesamt sechs Monate geprobt, jeder einzeln, aber auch alle zusammen. Ich beispielsweise war drei Mal die Woche für 2-3 Stunden dabei, in einem Souterrain im Exarchia-Viertel im Haus unserer Produktionsfirma. Dabei wird das Drehbuch, das zunächst nur aus toten Buchstaben besteht, zu Fleisch und Blut. Dabei lernen wir den Text, entwickeln aber auch die Figur weiter. Am Schluss war Makis eine andere Figur als am Anfang der Proben. Bei den anderen Rollen war das genauso, auch bei der Hauptfigur Stratos. Er wurde immer innerlicher, zurückgezogener, während die anderen immer aggressiver wurden.

ΑΥΤΟΠΥΡΟΒΟΛΙΣΜΟΣANGELA MERKEL

Bist du als Zeichner genauso Autodidakt wie als Filmdarsteller?

Ich habe immer schon gern und gut gezeichnet, aber bis zum meinem Architekturstudium war ich Autodidakt, dort habe ich eine einschlägige Ausbildung bekommen.

Du hast vorhin die „Erzählung“ als Element des Comics erwähnt, im Gegensatz zum Cartoon. Welches von beiden gefällt dir besser?

Aus purer Faulheit ziehe ich den Cartoon vor.

Ein Cartoon ist doch fast schwieriger zu zeichnen, weil in einem Bild eine ganze Geschichte erzählt wird.

Ja, eine komprimierte Geschichte, während der Comic sehr arbeitsaufwändig ist, da die Erzählung in viele Bilder aufgespalten ist. Leider gibt es in Griechenland keinen großen Markt für Comics. Für einen Comic muss man 2-3 Monate Arbeit investieren, aber die bezahlt dir keiner. Daher liegt die Arbeit als Cartoonist nahe, weil man Karikaturen in Zeitungen oder Zeitschriften publizieren und damit eher seinen Lebensunterhalt verdienen kann.

ΑΝΤΙΡΑΤΣΙΣΤΙΚΟ
©Petros Zervos

Du hast mit anderen Künstlern zusammen Zeichnungen zum Thema Rassismus veröffentlicht. Das eröffnet die Frage, inwieweit man mit Kunst die Gesellschaft beeinflussen kann.

Ändern kann man sie sicher nicht, aber man kann zur Bewusstseinsbildung beitragen. Ich richte mich damit ja nicht an die Mitglieder der Goldenen Morgenröte, sondern an Menschen, die man für diese Fragen sensibilisieren kann.

Wahrscheinlich ist es diese kleinbürgerliche Schicht, die Economides auch in seinen Filmen zeigt, diese Figuren, die zum Teil der Unterwelt angehören und die genau die Schicht bildet, die Alltagsfaschismus produziert. Dort wurzelt alles, was sich zu Extremen entwickelt kann. Spiegelt sich das auch in deinen Zeichnungen wider?

Ich muss sagen, Yannis hat meine Arbeit als Zeichner beeinflusst, auch durch seine Sprache. Das hat befreiend auf mich gewirkt. Auch meine Sprache ist direkter geworden, sie nennt die Dinge beim Namen, was nicht heißt, dass sie vulgär ist. Der Held meiner Cartoons ist ebenfalls der Durchschnittstyp. Und am meisten interessiert mich der Kleinbürger für meine Zeichnungen, bei dem alles schief läuft, der ein klassischer Verlierer ist. Der Loser ist für einen Künstler eine anregendere Figur als der Erfolgreiche.

ΡΟΛΟΙ
“Die Leute leben im Elend, das Kapital feiert Partys, die Politiker drehen Däumchen und der Faschismus zeigt seine Fratze!…” – “Wer spricht da von Krise und Pleite, Herr Doktor?… Das System funktioniert doch einwandfrei…”, ©Petros Zervos

Du karikierst aber auch Politiker. Bestellen das die Zeitungen bei dir oder machst du das aus eigenem Antrieb?

Früher habe ich vor allem gesellschaftskritische Zeichnungen im weiteren Sinne gemacht, zum Beispiel zum Thema Umweltverschmutzung oder Gewalt. In den letzten Jahren hat sich meine Arbeit immer mehr politisiert und bezieht sich auch auf die aktuellen politischen Protagonisten. Das Leben wurde härter, so wurde auch die Kunst politischer. Ich spürte, dass ich die Ereignisse kommentieren musste. Und so landete ich wieder dort, wo ich in den Achtziger-Jahren begonnen hatte: bei der politischen Karikatur. Damals herrschte nämlich ein politisch aufgeladenes Klima.

In der Zeit zwischen 1990 und 2005 gab es eine lange Periode, in der eine Lifestyle-Logik dominierte. Da fühlte ich mich künstlerisch leer, ich spürte als Künstler keinen Boden unter den Füßen. Da machten politische Karikaturen keinen Sinn. Die Realität selbst war sinnentleert. Den Leuten ging es gut, das Materielle stand im Vordergrund, und wenn man Probleme thematisierte, galt es als Kleingeisterei, als Schwarzseherei. Da fühlte ich mich etwas deplatziert. Nach der Olympiade 2004 zeichnete sich immer mehr ab, dass das Land stufenweise auf eine schreckliche Krise zusteuerte.

ZERVOS_5
Anstelle des erwarteten Pizzaboten Antonis (Samaras) kommt Tsipras, der keine Pizza, sondern die Wahlurne mit dem griechischen Wählerentscheid bringt, ©Petros Zervos

Hat sich dadurch deine Art zu Zeichnen verändert?

Heute kann ich, älter und reifer geworden, distanzierter über Dinge sprechen, die mich auch als junger Mensch beschäftigten. Wir leben in einer Klassengesellschaft, das hatten wir zwischenzeitlich vergessen. Wir dachten, wir seien alle privilegiert. Wir dachten, nur ein Idiot bringe es zu nichts im Leben.

Da treffe ich mich mit Economides’ Werk, das sich von Anfang an mit solchen Fragen befasste. Im Grunde macht er politische Filme, die keine Tagesaktualität haben, sondern eine bestimmte Alltagsrealität zeigen. Dadurch ist auch meine eigene Arbeit realitätsbezogener geworden. Es klingt wie ein Widerspruch: Aus der Wut, die ich fühle über alles, was passiert, entsteht etwas Kreatives, das die Leute zum Schmunzeln, aber auch zum Nachdenken bringt.

Abbildungen: Petros Zervos, Filmstills aus “Stratos – The Storm Inside”, ©Real Fiction Filmverleih

Schreibe einen Kommentar

Κόμικς και κινηματογράφος

Συνέντευξη με τον Πέτρο Ζερβό, δημιουργό κόμικς και σκιτσογράφο

Μόλις άρχισε στους γερμανικούς κινηματογράφους η προβολή της ταινίας του Γιάννη Οικονομίδη «Το μικρό ψάρι» (με γερμανικό τίτλο «Stratos – The Storm Inside»). Το 2014 είχε εντυπωσιάσει στο διαγωνιστικό τμήμα της Berlinale με τον γλωσσικό και εικαστικό της ριζοσπαστισμό, ενώ οι απεικονίσεις τής σωματικής και ψυχολογικής βίας υπήρξαν αμφιλεγόμενες. Το diablog.eu συναντήθηκε με τον Πέτρο Ζερβό, έναν από τους ηθοποιούς της ταινίας, για να μιλήσουν για τη δημιουργία της ταινίας, αλλά και για το δικό του καλλιτεχνικό έργο ως δημιουργός κόμικς και σκιτσογράφος. Περισσότερα για τον Πέτρο Ζερβό θα βρείτε στο «Who is who», το τρέιλερ της ταινίας μπορείτε να το δείτε εδώ.

stratos_stills_02_press
Vangelis Mourikis in “Stratos”, ©Real Fiction Filmverleih

Πέτρο, είχες συμμετάσχει και στην προηγούμενη ταινία του Οικονομίδη, στον «Μαχαιροβγάλτη». Πώς έγινες από σκιτσογράφος ηθοποιός ταινίας;

Ο Γιάννης χρησιμοποιεί συχνά για δευτερεύοντες ρόλους ερασιτέχνες ηθοποιούς από τους φίλους του, όπως την κλασική τραγουδίστρια Σόνια Θεοδωρίδου ή την τηλεοπτική παρουσιάστρια Πόπη Τσαπανίδου. Στην προηγούμενη ταινία είχα έναν σύντομο ρόλο, ένα πέρασμα. Όταν λοιπόν μεταξύ σοβαρού και αστείου με ρώτησε αν θέλω να συμμετάσχω και στο «Μικρό ψάρι» εγώ είπα εντάξει. Όταν μου πρότεινε ρόλο με διάλογο δίστασα αρχικά, γιατί δεν είμαι επαγγελματίας ηθοποιός.

Το επάγγελμα του ηθοποιού και του σκιτσογράφου έχουν κάτι το κοινό;

Να, και τα δύο είναι τέχνες της εικόνας.

…που δουλεύουν όμως και με τον λόγο.

stills_stratos_reel7_616733
Vangelis Mourikis, Vicky Papadopoulou und Petros Zervos in “Stratos”, ©Real Fiction Filmverleih

Ναι, κατά βάση τα κόμικς είναι ένα είδος συγγενικό με τον κινηματογράφο γιατί και στα δύο υπάρχει το θέμα της αφήγησης. Απ΄ την άλλη ο ηθοποιός κάνει κάτι το τελείως διαφορετικό από τον σκιτσογράφο. Αυτό το πάντρεμα μπόρεσε να γίνει επειδή ο Γιάννης κάνει έναν ρεαλιστικό κινηματογράφο. Βασικά αυτό που λέει ο Γιάννης είναι να είσαι ο εαυτός σου στις συνθήκες του συγκεκριμένου ήρωα.

Πώς θα ΄μουνα εγώ σαν Πέτρος Ζερβός αν αντιμετώπιζα τις σεναριακές προϋποθέσεις; Πώς θα ΄ταν αν ήμουνα ο Μάκης, ένας άνθρωπος που ζει σε κάποια συνοικία και έχει μια αδελφή, μια μικρή ανιψιά, έναν πατέρα κατάκοιτο; Έχω την ψυχολογία τού Μάκη, αλλά την εκφορά του λόγου του Πέτρου. Αυτό το κάνει ο Γιάννης Οικονομίδης και με τους επαγγελματίες ηθοποιούς. Ο Γιάννης τους βάζει να πετάξουν όλη την υποκριτική τους γνώση που έχουν κυρίως από στο θέατρο για να βρουν τον δρόμο του ρεαλισμού του.

Η εκφορά του λόγου στις ταινίες του Οικονομίδη είναι ιδιαίτερη, έρχεται στο φως μια μεγάλη βαρβαρότητα και χυδαιότητα. Πώς αντιμετωπίζετε εσείς οι ηθοποιοί το θέμα της βίας; Αντλείτε από την προσωπική σας εμπειρία, από αυτό που έχετε κι σεις μέσα σας;

Ναι, ο Γιάννης γλιστρά ως σκηνοθέτης και λίγο στον ρόλο του ψυχαναλυτή. Ξέρει να «διαβάζει» τους ανθρώπους και ξέρει και να τους χειρίζεται για να μπορέσει να πετύχει το αποτέλεσμα που θέλει για την ταινία. Σε μένα είπε για παράδειγμα: Θέλω αυτόν το θυμό σου, αυτόν τον θυμό μέσα σου, να τον εκφράσεις.

stratos_stills_01_press
Szene aus “Stratos”, ©Real Fiction Filmverleih

Να τον κάνεις δημιουργικό και να τον μεταβάλλεις σε τέχνη;.

Η διαδικασία του να παίζεις είναι κατά ένα τρόπο και μια ψυχοθεραπεία. Η προσέγγιση νομίζω ότι είναι σωστή γιατί οδηγεί σε ένα συγκεκριμένο αισθητικό αποτέλεσμα. Ο Γιάννης δίνει επίσης μεγάλη σημασία στις μακροχρόνιες και έντονες πρόβες. Κάναμε πρόβες συνολικά έξι μήνες, ο καθένας ξεχωριστά ή και όλοι μαζί. Εγώ για παράδειγμα πήγαινα 3 φορές τη βδομάδα για 2- 3 ώρες σ΄ ένα υπόγειο στα Εξάρχεια στο κτήριο που ήταν η παραγωγή. Έτσι το σενάριο, που αρχικά είναι ένα νεκρό κείμενο, αποκτά σάρκα και οστά. Αφενός μαθαίνουμε τα λόγια και αφετέρου δοκιμάζεται ο χαρακτήρας. Στο τέλος ο Μάκης ήταν άλλο άτομα απ΄ ό,τι ήταν στην αρχή. Και στους άλλους ρόλους ήταν έτσι, ακόμη και στον Στράτο, τον πρωταγωνιστή. Έγινε όλο και πιο εσωστρεφής, πιο συγκρατημένος, ενώ οι άλλοι γινόντουσαν όλο και πιο επιθετικοί.

ΑΥΤΟΠΥΡΟΒΟΛΙΣΜΟΣANGELA MERKEL

Είσαι ως σκιτσογράφος αυτοδίδακτος όπως και σαν ηθοποιός;

Σχεδίαζα πάντα καλά και με ευχέρεια, αλλά ήμουν αυτοδίδακτος μέχρι που σπούδασα αρχιτεκτονική, που μου έδωσε μια σχεδιαστική και καλλιτεχνική παιδεία.

Αναφέρθηκες προηγούμενα στην αφήγηση ως στοιχείο του κόμικ, σε αντίθεση με το καρτούν. Ποιό είδος σ΄ αρέσει περισσότερο;

Από καθαρή τεμπελιά προτιμώ το καρτούν.

Το καρτούν είναι όμως μάλλον πιο δύσκολο, γιατί σε μια εικόνα έχεις ολόκληρη την αφήγηση.

Ναι, είναι μια συμπυκνωμένη αφήγηση, ενώ το κόμικ είναι αφήγηση σε πολλά καρέ και έχει πολλή δουλειά. Δυστυχώς στην Ελλάδα δεν υπάρχει καλή αγορά για κόμικς. Για να κάνεις ένα κόμικ θέλεις δύο-τρεις μήνες, αλλά ποιός τους πληρώνει. Οπότε στρέφεσαι στο καρτούν για συνεργασία με εφημερίδες ή περιοδικά για να μπορέσει να έχεις κάποιο υποτυπώδες εισόδημα.

ΑΝΤΙΡΑΤΣΙΣΤΙΚΟ
©Petros Zervos

Μαζί με άλλους καλλιτέχνες δημοσίευσες σκίτσα κατά του ρατσισμού. Αυτό θέτει το ερώτημα, τι επέμβαση μπορείς να έχεις στο κοινωνικό γίγνεσθαι με την τέχνη;

Πολλά βέβαια δεν μπορείς ν΄ αλλάξεις, αλλά μπορείς να συμβάλλεις στην ευαισθητοποίηση. Δεν απευθύνομαι με το σκίτσο στον Χρυσαυγίτη, αλλά στους άλλους, σε αυτούς που μπορείς να ευαισθητοποιήσεις στο θέμα αυτό.

Μάλλον αυτό είναι και το μικροαστικό στρώμα που δείχνει ο Οικονομίδης στις ταινίες του, οι φιγούρες που ανήκουν εν μέρει στον υπόκοσμο και που αποτελούν ακριβώς αυτό το στρώμα που παράγει τον καθημερινό φασισμό. Εκεί φυτρώνουν όλα όσα μπορούν να γίνουν ακραία προς στα δεξιά. Το πιάνεις κι αυτό μέσα στα σκίτσα σου;

Πρέπει να πω ότι ως σκιτσογράφο μ΄ έχει επηρεάσει ο Γιάννης ακόμα και με τη γλώσσα του. Αυτό επέδρασε απελευθερωτικά πάνω μου. Η γλώσσα μου έγινε πιο άμεση, κατονομάζει τα πράγματα, που δεν σημαίνει όμως ότι είναι χυδαία. Ο ήρωας των καρτούν μου είναι επίσης ο μικροαστός. Βασικά μ΄ ενδιαφέρει ένας μέσος άνθρωπος, ο μικροαστός, στον οποίο πάνε συνήθως όλα στραβά, ο κλασικά ηττημένος. Ο ηττημένος είναι για τον καλλιτέχνη μια πιο ενδιαφέρουσα φιγούρα απ΄ ό,τι ο πετυχημένος.

ΡΟΛΟΙ
“Die Leute leben im Elend, das Kapital feiert Partys, die Politiker drehen Däumchen und der Faschismus zeigt seine Fratze!…” – “Wer spricht da von Krise und Pleite, Herr Doktor?… Das System funktioniert doch einwandfrei…”, ©Petros Zervos

Σχεδιάζεις όμως και πολιτικούς. Είναι απλώς παραγγελία των εφημερίδων ή σ΄ ενδιαφέρουν και πραγματικά;

Παλιότερα ασχολιόμουν κυρίως με το κοινωνικό σκίτσο γενικά, όπως με τη μόλυνση του πλανήτη ή με τη βία. Τα τελευταία χρόνια το σκίτσο μου άρχισε να γίνεται πιο πολιτικό και ν΄ αναφέρεται και στους πρωταγωνιστές της πολιτικής επικαιρότητας. Η ζωή γινόταν πιο σκληρή, έτσι έγινε και το σκίτσο πιο πολιτικό. Ένιωσα ότι έπρεπε να σχολιάζω αυτά που συνέβαιναν. Κι έτσι κατέληξα ξανά εκεί όπου ξεκίνησα ως σκιτσογράφος στη δεκαετία του ΄80: στο πολιτικό σκίτσο. Γιατί τότε ήταν έντονο το πολιτικό κλίμα.

Σε μια μεγάλη περίοδο ανάμεσα στο 1990 και το 2005 επικρατούσε μια λογική lifestyle. Τότε ένιωσα καλλιτεχνικά να αδειάζω, να μην έχω έδαφος να πατήσω. Τότε δεν είχε νόημα να κάνω πολιτικά σκίτσα. Είχε αδειάσει η ίδια η πραγματικότητα. Ο κόσμος περνούσε καλά, είχε στο μυαλό του υλιστικά θέματα, και το να μιλάς για προβλήματα σήμαινε μιζέρια, ηττοπάθεια. Οπότε κι΄ εγώ ένιωσα ότι ήμουν εκτός κλίματος. Μετά τους Ολυμπιακούς άρχισε να φαίνεται πια ότι η χώρα οδηγείται σιγά σιγά σε μια φοβερή κρίση.

ZERVOS_5
Anstelle des erwarteten Pizzaboten Antonis (Samaras) kommt Tsipras, der keine Pizza, sondern die Wahlurne mit dem griechischen Wählerentscheid bringt, ©Petros Zervos

Αυτό άλλαξε τα σκίτσα σου;

Σήμερα –πιο μεγάλος και πιο ώριμος – μπορώ να μιλήσω με μεγαλύτερη απόσταση για τα πράγματα που με απασχολούσαν και τότε, όταν ήμουν νέος. Ζούμε σε μια κοινωνία ταξική και στα ενδιάμεσα το είχαμε ξεχάσει αυτό. Νομίζαμε ότι είμαστε όλοι προνομιούχοι. Νομίζαμε ότι μόνο ένας βλάκας δεν τα καταφέρνει στη ζωή.

Απ΄ αυτή την άποψη είμαι κοντά στη δουλειά του Γιάννη που ασχολιόταν εξαρχής με τέτοια θέματα. Στην ουσία κάνει πολιτικές ταινίες που δεν έχουν να κάνουν με την καθημερινή επικαιρότητα, αλλά δείχνουν μια κάποια καθημερινή πραγματικότητα. Απ΄ αυτή την άποψη έγινε κι η δικιά μου δουλειά πιο ρεαλιστική. Ακούγεται σαν αντίφαση, αλλά από τον θυμό, που έχω απέναντι σε αυτά που συμβαίνουν, βγαίνει κάτι δημιουργικό που παράγει μεν ένα χαμόγελο, αλλά και σε προβληματίζει.

Εικονογράφηση: Πέτρος Ζερβός, Filmstills από “Stratos – The Storm Inside”, ©Real Fiction Filmverleih

Schreibe einen Kommentar