Fallschirmseide/Μετάξι αλεξίπτωτων

Ein Buch von Deborah Jeromin

Deborah Jeromin bringt in ihrem zweisprachigen Buch „Fallschirmseide/Μετάξι αλεξίπτωτων“ Kriegsgeschichte und textile Handarbeit zusammen. 1934 wurde die Seidenraupenzucht für die Herstellung von Fallschirmen in Deutschland eingeführt. Jeromins Recherche zur NS-Seidenraupenzucht brachte sie zwangsläufig auf die Luftlandeschlacht von Kreta 1941 und die lokale Wiederverwendung der Fallschirmseide.

Ihr Dokumentarfilm „Verwundene Fäden/Μπερδεμένες κλωστές“ wird ab dem 1. Mai 2021 bei den Kurzfilmtagen Oberhausen online zu sehen sein.

Holzbau und Buchtitel
Seidenraupen-Zuchtschuppen ©Deborah Jeromin

Deborah Jeromin schreibt zur Entstehung des Buches, das sie selbst als Essay bezeichnet:

„Meine Recherche begann 2014 in einem Leipziger Kleingartenverein, in dem ich selbst einen Kleingarten pachte. Auf der Suche nach der NS-Geschichte des Vereins stieß ich auf Hinweise zur Seidenraupenzucht – Maulbeerhecken, einen Schuppen für die Seidenraupen und schließlich auch einen Ordner mit Dokumenten, der die Zucht detailliert belegt. Ich verfolgte das Material bis nach Kreta, wo 1941 die größte Luftlandeschlacht der Geschichte stattfand.“

Sie hat zum selben Thema den Dokumentarfilm „Verwundene Fäden/Μπερδεμένες κλωστές“ (2020, 40 Minuten) gedreht, der im Herbst 2020 auf dem Internationalen Leipziger Festival für Dokumentar- und Animationsfilm (DOK Leipzig) gezeigt wurde, und ab dem 1. Mai 2021 bei den Kurzfilmtagen Oberhausen online zu sehen sein wird.

Bekannt ist, dass die Wehrmacht durch ca. 15.000 Fallschirmjäger die Insel einnahm und sie 3 Jahre lang besetzt hielt. Jeromin: „Die Literatur über die deutsche Besatzung auf Kreta wurde zum größten Teil von Männern verfasst, die wiederum über Männer geschrieben haben. Frauen tauchen kaum auf, weder als Autorinnen noch als Akteurinnen. Ich habe nach ihrer Perspektive gesucht, nach Frauen, die mir ihre Geschichte erzählen wollten – ›Herstory‹ als Schwerpunkt und Gegennarrativ.“ Auf ihrer Spurensuche nach der deutschen Fallschirmproduktion ließ sie Zeitzeuginnen zu Wort kommen, deren Familien durch die Jahrhunderte selbst Seidenraupen züchteten, und Freud und Leid des Spinnens, Webens und Nähens von Fäden kannten. Später, als die Deutschen abgezogen waren, verarbeiteten sie die Fallschirme der Invasoren zur zivilen Nutzung.

Windmühle mit Stoffstück
Windmühle/Taschentuch ©Deborah Jeromin

Schnell bekam Jeromin Einblick in die damals herrschenden Bedingungen, die Perspektiven der Inselbewohnerinnen, ihre Handarbeitsprozesse – und die Verbrechen der Besatzungsmacht: Es gab Massenexekutionen und an die 40 Dörfer wurden verheert. Diese Erfahrungen hat Jeromin seit 2014 in unterschiedlichen Installationen präsentiert, als Erweiterung der verbreiteten Heldenerzählung und als Versuch, eine andere, feministische Geschichte zu erzählen und den alten Zeitzeuginnen Gehör zu verschaffen. Ihren Gesprächspartnerinnen begegnet sie mit großer Zuneigung:

„Alle Interviewpartnerinnen geben ihre Arbeitsschritte vom Anbau über das Spinnen bis zum fertigen Textil genauestens wieder. Sie gestikulieren die Erinnerung an die textilen Verarbeitungsprozesse herbei. Vor ihnen wachsen, verdrehen und entwickeln sich die Fäden. Vor uns bauschen sie sich auf, werden gekämmt und versponnen. Die alten Frauen erinnern sich an jeden einzelnen Schritt. Ihre Finger bewegen sich mit dem imaginären Garn.“

alte Frau mit Seidenstoff
Zeitzeugin ©Deborah Jeromin

Viele Aspekte ihrer langen Forschungsarbeit sind nun in ein Buch geflossen, das vor wenigen Monaten, im Februar 2021, im Leipziger Verlag Spector Books herausgegeben wurde. Am Ende von drei Jahren des Schreibens, Gestaltens, Lektorierens, Übersetzens und Korrigierens stand eine Crowdfunding-Kampagne, die die Bildbearbeitung und einen Teil der Druckkosten abdecken sollte. Ein knappes Video hatte offensichtlich Appetit aufs Buch gemacht. Die Resonanz und Solidarität war überwältigend – und das Resultat hat die Erwartungen sicher übertroffen: Das Herzblut von Jeromin und die Expertise des Verlags (Zuneigung zu diesem Projekt wäre wahrscheinlich angebrachter), der Bücher am Schnittpunkt von Kunst, Theorie und Design herausbringt, waren eine ideale Konstellation. Durch die Gestaltung ist es eine optische und haptische Freude, das Buch in den Händen zu halten und darin zu schmökern. Denn bis Jeromin ab der Mitte des Buches zur Besatzung Kretas kommt, erzählt sie die Kulturgeschichte der Seidenproduktion in beiden Ländern, Deutschland und Griechenland. Dazu hat sie Unglaubliches zusammengetragen, viele Exkurse in den Bereich der Kunst und in historische wie zeitgenössische internationale (Fach-)Literatur unternommen und überraschende Parallelen im Rahmen dieser angeblich weiblichen Beschäftigung gezogen. All das versteht sie lebendig und fesselnd zu erzählen.

Das liebevoll gestaltete Buch ist auf den ersten Blick in sehr eigenwillige Kapitel unterteilt, die sich aber beim Lesen als plausibel und ineinanderfließend erweisen (s. Anm. 1). Die zahllosen Fußnoten am Ende jedes Kapitels sind Beweis  der Sorgfalt, mit der Jeromin ans Werk gegangen ist. Umfangreiche Dokumentensammlung, Bibliografie und Bildnachweis könnten ihre Arbeit zu einem Standardwerk erheben.

Frau mit Buch
Ein Prototyp/das fertige Buch ©Deborah Jeromin
Das Buchcover kommt ganz ohne Schrift aus. Titel, Verfasserin und Verlag sind auf dem Buchrücken vermerkt.

Ein großer, mehrheitlich weiblicher Stab hat den klaren und sehr ansprechenden Druck realisiert. Es gibt so viel Neues und Frisches zu entdecken – und dann ist da auch noch die Freude, alles, wirklich alles (auch Fußnoten, Dokumentensammlung, Bibliografie und Bildnachweis) zweisprachig lesen zu können, ein deutsch-griechisches Buch auf Augenhöhe. Großes Kompliment an die kreative Deborah Jeromin, die fähigen Übersetzerinnen in beide Sprachrichtungen, die feinsinnige Gestalterin und die risikofreudigen Herausgeberinnen. Das Buch sei PhilhellenInnen, KleingärtnerInnen, Textil-ArbeiterInnen, FeministInnen, HistorikerInnen, Kreta- und Leipzig-TouristInnen und allen BuchliebhaberInnen ans Herz gelegt.

Anm. 1

Einleitung/NS-Seidenraupenzuchtprogramm/Seidenproduktion/Die deutsche Seidenraupe/Schmutz und Reinheit/Frauen und Raupen/Die Seidenschwester/Abwertung von Arbeit und Menschen/Kreta-Luftlandeschlacht/Widerstand auf Kreta/Herrschaftssysteme/Geschlechterverhältnisse/Materialnot und Recycling/Falter und Geschlecht/Schwellen/Das andere Zeichensystem/Doppelaxt-Handtücher/Mitgift/Textil-Dinosaurier/Behälter/Schluss – Farben, Textil, Wasser/Dokumente/Dank/Bibliografie/Bildnachweise.

Kurzvita

Deborah Jeromin hat Medienkunst studiert und lebt in Leipzig. Sie beschäftigt sich meist mit historischen Themen, die sie aufarbeitet und künstlerisch zugänglich macht. Ihr Interesse gilt textilen Handarbeitsprozessen, feministischer Geschichtsschreibung und NS-Orten. Dazu arbeitet sie in Film, Schrift und Video-Installationen. Damit möchte sie Dialoge anstoßen und in ihnen mitmischen. Ziel ist es, einen Kommunikations- und Verständigungsprozess in Gang zu setzen. Der beginnt bereits bei der Entstehung des Projektes und öffnet sich dann durch die Präsentation der fertigen Arbeit. Die jeweiligen örtlichen Gegebenheiten spielen dabei eine große Rolle.

Seit 2014 arbeitete Jeromin zum Thema NS-Seidenraupenzucht als Rüstungswirtschaft und den Folgen der Luftlandeschlacht von Kreta 1941.

Siehe auch deborahjeromin.net und verwundenefaeden.net.

Buchdaten

Deborah Jeromin: Fallschirmseide/Μετάξι αλεξίπτωτων
Spector Books, Leipzig/ Originalausgabe 2020, 20 €
Herausgegeben von Anne König
Gebunden,  13,5 cm x 18 cm, 244 Seiten mit 50 Schwarzweiß- und 85 Farbabbildungen
Durchgehend zweisprachig gehalten, deutsch und griechisch
ISBN: 9783959053952

Auszüge: Deborah Jeromin; mit freundlicher Genehmigung von lux19-frauenarbeit.de und Spector Books. Redaktion: A. Tsingas. Fotos: Deborah Jeromin.

1 Gedanke zu „Fallschirmseide/Μετάξι αλεξίπτωτων“

Schreibe einen Kommentar

Fallschirmseide/Μετάξι αλεξίπτωτων

Ένα βιβλίο της Ντεμπόρα Γέρομιν

Η Ντεμπόρα Γέρομιν συνδυάζει στο δίγλωσσο βιβλίο της «Fallschirmseide/Μετάξι αλεξίπτωτων» την πολεμική ιστορία με την κλωστοϋφαντουργία. Το 1934 άρχισε στη Γερμανία η σηροτροφία, η εκτροφή μεταξοσκωλήκων, για την παραγωγή μεταξιού αλεξιπτώτων. Η έρευνα της Γέρομιν σχετικά με τη ναζιστική σηροτροφία την οδήγησε αναπόφευκτα στην αεραπόβαση των Γερμανών στη Μάχη της Κρήτης το 1941 και στην τοπική επαναχρησιμοποίηση του μεταξιού των γερμανικών αλεξιπτώτων.

Το ντοκιμαντέρ της «Fallschirmseide/Μετάξι αλεξίπτωτων» θα προβάλλεται από την 1η Μαΐου online στο φεστιβάλ ταινιών μικρού μήκους Kurzfilmtagen Oberhausen.

Ξύλινη κατασκευή και τίτλος βιβλίων
Παράπηγμα εκτροφής μεταξοσκώληκων ©Deborah Jeromin

Η Ντεμπόρα Γέρομιν γράφει για τη γένεση του βιβλίου, το οποίο η ίδια χαρακτηρίζει ως δοκίμιο:

«Η έρευνά μου ξεκίνησε το 2014 σε έναν σύλλογο αστικών περιβολιών της Λειψίας, όπου έχω νοικιάσει κι εγώ ένα μικρό αγροτεμάχιο που το καλλιεργώ. Ψάχνοντας για το ιστορικό του συλλόγου κατά τη ναζιστική εποχή, ανακάλυψα αρχικά σαφείς ενδείξεις σηροτροφίας: θαμνώδεις φράκτες μουριάς, ένα παράπηγμα εκτροφής μεταξοσκώληκων – και τελικά ένα ντοσιέ με έγγραφα που περιγράφουν λεπτομερώς την εκτροφή τους. Ακολούθησα τα χνάρια μέχρι την Κρήτη, όπου το 1941 έγινε η μεγαλύτερη αεραπόβαση της ιστορίας.»

Με το ίδιο θέμα γύρισε το ντοκιμαντέρ «Verwundene Fäden/Μπερδεμένες κλωστές» (2020, 40 min.), που παρουσιάστηκε το φθινόπωρο του 2020 στο διεθνές φεστιβάλ ντοκιμαντέρ της Λειψίας (Internationales Leipziger Festival für Dokumentar- und Animationsfilm – DOK Leipzig). Από την 1η Μαΐου θα προβάλλεται online στο φεστιβάλ ταινιών μικρού μήκους Kurzfilmtagen Oberhausen.

Είναι γνωστό ότι η Βέρμαχτ με περίπου 15.000 αλεξιπτωτιστές κατέλαβε το νησί για 3 χρόνια. Γέρομιν: «Η βιβλιογραφία για τη γερμανική κατοχή στην Κρήτη έχει γραφτεί κατά κύριο λόγο από άντρες, οι οποίοι μιλούν για άλλους άντρες. Οι γυναίκες σχεδόν δεν αναφέρονται, ούτε ως συγγραφείς ούτε ως εμπλεκόμενες. Θέλησα να αναζητήσω τη δική τους οπτική γωνία, να βρω γυναίκες που θα μου αφηγούνταν τη δική τους ιστορία. Μια ›Herstory‹, ιστορία γένους θηλυκού, ως κέντρο βάρους και ως αντι-αφήγηση». Αναζητώντας τα γερμανικά αλεξίπτωτα κατέγραψε μαρτυρίες γυναικών, των οποίων οι οικογένειες έθρεφαν οι ίδιες μεταξοσκώληκες ανά τους αιώνες και γνώριζαν τις χαρές και τις λύπες της κλώσης, της ύφανσης και του ραψίματος των νημάτων. Αργότερα, όταν οι Γερμανοί έφυγαν, οι γυναίκες μεταποίησαν τα αλεξίπτωτα των εισβολέων προς καθημερινή χρήση.

Ανεμόμυλος με κομμάτι ύφασμα
Ανεμόμυλος/μαντήλι ©Deborah Jeromin

Στην Κρήτη η Γέρομιν αποκτά γρήγορα ιδία αντίληψη των συνθηκών που επικρατούσαν τότε· των μηδαμινών προοπτικών των κρητικών γυναικών, των διαδικασιών της χειρωνακτικής τους εργασίας – αλλά και των εγκλημάτων των δυνάμεων κατοχής: των μαζικών εκτελέσεων και των κατεστραμμένων και πυρπολημένων χωριών. Από το 2014 η Γέρομιν παρουσιάζει αυτές τις εμπειρίες με διάφορες εικαστικές εγκαταστάσεις, σε μια προσπάθεια να διηγηθεί τις ευρέως διαδεδομένες αφηγήσεις περί ηρώων κάτω από μια διαφορετική, φεμινιστική σκοπιά, δίνοντας τον λόγο στις γηραιές αυτόπτες μάρτυρες. Αντιμετωπίζει τις γυναίκες αυτές με μεγάλη στοργή:

«Όλες οι γυναίκες που ρώτησα περιγράφουν λεπτομερώς τις διεργασίες από την εκτροφή των μεταξοσκωλήκων μέχρι την κλώση και το μεταξωτό. Χειρονομούν στην ανάμνηση των διαδικασιών. Μπροστά στα δικά τους μάτια οι ίνες γιγαντώνονται, κλώθονται και γίνονται νήμα. Μπροστά στα δικά μας ξαίνουν, χτενίζουν και γνέθουν. Δεν λησμονούν καμία διαδικασία. Με τα δάχτυλά τους κινούν το νοητό νήμα.»

Παλιά γυναίκα με μεταξωτό ύφασμα
Μάρτυρας περασμένων ημερών ©Deborah Jeromin

Πολλές πτυχές της μακροχρόνιας έρευνάς της πέρασαν πλέον σε ένα βιβλίο που εκδόθηκε πριν από λίγους μήνες, τον Φεβρουάριο του 2021, από τον οίκο Spector Books της Λειψίας. Στο τέλος τριών ετών συγγραφής, σχεδιασμού, επιμέλειας, μετάφρασης και διορθώσεων οργανώθηκε μια εκστρατεία crowdfunding για την μερική κάλυψη εξόδων εικονογράφησης και εκτύπωσης. Ένα σύντομο βίντεο έστεψε το εγχείρημα με επιτυχία. Η ανταπόκριση και η αλληλεγγύη ήταν μεγάλη – και το αποτέλεσμα ξεπέρασε τις προσδοκίες. Το δόσιμο της Γέρομιν στο θέμα της και η δεξιότητα της εκδότριας (για να μην πούμε η στοργή της για το «Μετάξι αλεξίπτωτων») αποτέλεσαν έναν ιδανικό συναστερισμό. Καθώς οι εκδόσεις Spector Books κινούνται στη σφαίρα της διαδραστικής αλληλεπίδρασης τέχνης, θεωρίας και ντιζάιν, το βιβλίο είναι σχεδιασμένο κατά τρόπο, ώστε να αποτελεί οπτική και απτική απόλαυση να το κρατάς στα χέρια σου και να το ξεφυλλίζεις. Μέχρι να φτάσει η Γέρομιν στην κατοχή της Κρήτης στα μέσα του βιβλίου, αφηγείται την πολιτιστική ιστορία της παραγωγής μεταξιού και στις δύο χώρες, τη Γερμανία και την Ελλάδα. Για τον σκοπό αυτό συγκέντρωσε εκπληκτικό υλικό από τον χώρο της τέχνης, της σύγχρονης (αλλά όχι μόνο) διεθνούς λογοτεχνίας καθώς και εξειδικευμένης βιβλιογραφίας. Έτσι βρήκε θαυμάσιους παραλληλισμούς στο πλαίσιο αυτής της υποτιθέμενης γυναικείας απασχόλησης. Και όλα αυτά μας τα διηγείται με τρόπο ζωντανό και συναρπαστικό. Οι τίτλοι των κεφαλαίων, στα οποία υποδιαιρείται ο ελκυστικός τόμος, ξαφνιάζουν αρχικά. Κατά την ανάγνωση ωστόσο αποδεικνύονται εύστοχοι και λογικοί δημιουργώντας μια αναγνωστική δίνη (βλ. Σημ. 1).

Οι πολυάριθμες υποσημειώσεις στο τέλος κάθε κεφαλαίου επιβεβαιώνουν την επιμέλεια και την αξιοπιστία με την οποία η Γέρομιν έφερε σε πέρας την εργασία της. Η εκτενής συλλογή επισήμων εγγράφων, η βιβλιογραφία και το ευρετήριο εικόνων αποτελούν προτερήματα που ανάγουν το βιβλίο της σε έργο αναφοράς.

Γυναίκα με το βιβλίο
Δοκιμαστική εκτύπωση/το βιβλίο στην τελική του μορφή ©Deborah Jeromin
Το εξώφυλλο δεν φέρει τίτλο, συγγραφέα ή εκδότη. Όλα αυτά είναι σημειωμένα στη ράχη του βιβλίου.

Πολλά άτομα, κυρίως γυναίκες, συνέβαλαν στη δημιουργία αυτού του, παρά το θέμα του, φωτεινού βιβλίου που περιέχει άγνωστες και άκρως ενδιαφέρουσες πτυχές. Πρόσθετη απόλαυση αποτελεί το γεγονός ότι τα κείμενα, κυριολεκτικά όλα, είναι ισότιμα δίγλωσσα σε αυτό το ελληνογερμανικό βιβλίο, συμπεριλαμβανόμενων των υποσημειώσεων, της συλλογής εγγράφων, της βιβλιογραφίας και του ευρετηρίου των εικόνων. Μεγάλα συγχαρητήρια στη δημιουργική Ντεμπόρα Γέρομιν, στις ικανές μεταφράστριες και προς τις δύο γλωσσικές κατευθύνσεις, στην ευαίσθητη και επιδέξια σχεδιάστρια και την παράτολμη εκδότρια. Το έργο συνιστάται ανεπιφύλακτα σε άνδρες και γυναίκες φιλέλληνες, περιβολάρηδες, φεμινιστές, ιστορικούς, επισκέπτες της Κρήτης και της Λειψίας – και βέβαια σε όλους τους λάτρεις της υφαντικής και του βιβλίου.

Σημ. 1

Εισαγωγή/Το ναζιστικό  πρόγραμμα σηροτροφίας/Παραγωγή μεταξιού/Ο γερμανικός μεταξοσκώληκας/Βρωμιά και καθαρότητα/Γυναίκες και μεταξοσκώληκες/Οι αδερφές του μεταξιού/Υποτίμηση της Εργασίας και των ανθρώπων/Η αεραπόβαση στην Κρήτη/Η αντίσταση στην Κρήτη/Συστήματα κυριαρχίας/Έμφυλοι ρόλοι/Έλλειψη υλικών και ανακύκλωση/Πεταλούδες και φύλο/Κατώφλια/Το άλλο σημειωτικό σύστημα/Πετσέτες με διπλό πέλεκυ/Προίκα/Υφάσματα-δεινόσαυροι/Δοχεία/Τέλος: Χρώματα , ύφασμα, νερό/Τεκμήρια/Ευχαριστίες/Βιβλιογραφία/Ευρετήριο εικόνων.

Σύντομο βιογραφικό

Η Ντεμπόρα Γέρομιν σπούδασε media art και ζει στη Λειψία. Ασχολείται κυρίως με ιστορικά θέματα, τα οποία προσεγγίζει με εικαστικά μέσα. Το ενδιαφέρον της εστιάζεται σε κλωστοϋφαντουργικές διαδικασίες, φεμινιστική ιστοριογραφία και τόπους ναζιστικής δράσης, που τα οικειοποιείται με κείμενα, κινηματογραφήσεις και βιντεοεγκαταστάσεις. Με τον τρόπο αυτό ξεκινά διαλόγους στους οποίους εμπλέκεται και η ίδια ενεργά. Στόχος της είναι να θέτει σε κίνηση μια διαδικασία επικοινωνίας και αλληλοκατανόησης που αρχίζει ήδη με τη σύλληψη της ιδέας, που στη συνέχεια διευρύνεται όλο και περισσότερο και κορυφώνεται με την τελική παρουσίαση του έργου. Τα εκάστοτε τοπικά δεδομένα παίζουν επίσης έναν σημαντικό ρόλο στο έργο της.

Από το 2014 η Γέρομιν ασχολείται με τη ναζιστική σηροτροφία ως παράγοντα της πολεμικής οικονομίας και με τις συνέπειες της κατάληψης της Κρήτης το 1941.

Βλέπε επίσης deborahjeromin.net και verwundenefaeden.net

Στοιχεία του βιβλίου

Deborah Jeromin: Fallschirmseide/Μετάξι αλεξίπτωτων
Spector Books, Λειψία/Πρωτότυπη έκδοση 2020, 20 €
Εκδότρια Anne König
Σκληρόδετη έκδοση, 13,5 cm x 18 cm, 244 σελίδες με 50 ασπρόμαυρες και 85 έγχρωμες απεικονίσεις
Εξολοκλήρου δίγλωσσο, γερμανικά και ελληνικά
ISBN: 9783959053952

Αποσπάσματα: Deborah Jeromin με τη φιλική άδεια των lux19-frauenarbeit.de και Spector Books. Σύνταξη: A. Τσίγκας. Φωτογραφίες: Deborah Jeromin.

Schreibe einen Kommentar