Ταξίδι ανά την υφήλιο – ο Γιώργος Μενέλαος Νάσος, καλοζωιστής και ζωγράφος

του Σίμον Στάινερ

Αυτή η καταχώρηση είναι διαθέσιμη και στα: Deutsch (Γερμανικά)

Ο Σίμον Στάινερ συνομίλησε με τον Γιώργο Μενέλαο Νάσο και τη σύζυγό του Ντανιέλα Ράινερ-Χάρμπαχ στο εργαστήρι του ζεύγους τον Μάρτιο του 2022. Ο Νάσος γεννήθηκε στο Πίλσεν της Τσεχίας το 1946, μετανάστευσε στην Αθήνα σε ηλικία έντεκα ετών και στα δεκατέσσερά του στη Στουτγάρδη, η οποία αργότερα θα γινόταν η βάση του. Στα ενδιάμεσα, έζησε –πάντα σε αναζήτηση νέων οριζόντων– στη Σουηδία, το Λονδίνο, τη Φούλντα, την Ουτρέχτη και την Προβηγκία. Ο Νάσος θεωρεί τον εαυτό του «πολυεθνικό». Εικαστικά έργα του έχουν εκτεθεί στη Γερμανία, την Ελλάδα, τη Γαλλία, τις ΗΠΑ, την Κόστα Ρίκα και το Μεξικό – βιοπορίζεται αποκλειστικά από την τέχνη του.

Νοημοσύνη σμήνους
Νοημοσύνη σμήνους, λάδι σε καμβά, 160 x 100 cm, 2019. Σε ανάθεση του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος πλαισίωσε δημιουργικά μαζί με έργα άλλων εικαστικών τους «Όρνιθες» του Αριστοφάνη, ©G.M. Nassos

Η Μαρίκα, η μητέρα του Γιώργου, γεννήθηκε στην Κρήτη το 1924 και εργάστηκε ως νοσοκόμα από το 1938 στην Αθήνα. Το 1941 η Γερμανία εισέβαλε στην Ελλάδα. Το 1942 η Μαρίκα βρέθηκε εκτοπισμένη σε καταναγκαστική εργασία στο Tetschen επί του Έλβα στο Προτεκτοράτο Βοημίας και Μοραβίας, κράτος-μαριονέτα του Γ΄ Ράιχ. Μετά την απελευθέρωσή της από τους συμμάχους, γνώρισε τον πατέρα του Γιώργου. Έτσι ο γιός τους Γιώργος γεννήθηκε στο Πίλσεν της Τσεχίας το 1946. Το καλοκαίρι του 1957 η οικογένεια μετακόμισε στην Αθήνα, μια και η Μαρίκα, που μιλούσε και γερμανικά, προσλήφθηκε ως επιστάτρια στη Γερμανική Προτεσταντική Κοινότητα της Αθήνας.  Ο Γιώργος ήταν τότε έντεκα ετών, αλώνιζε την ελληνική πρωτεύουσα με το ποδήλατό του και έμαθε γρήγορα τη γλώσσα. Αλλά το σχολείο τον έπνιγε και προσπάθησε επανειλημμένα να το σκάσει από το σπίτι του. Θεωρήθηκε αναγκαίο να μάθει το συντομότερο δυνατόν μια τέχνη. Η Προτεσταντική Εκκλησία της Αθήνας τού βρήκε μια θέση μαθητείας στη Στουτγάρδη. Έτσι τον Ιούνιο του 1960 ο Γιώργος επιβιβάστηκε μαζί με τον φίλο του Λευτέρη στο περίφημο τρένο «Mozart Express» που τον πήγε στη Γερμανία. Στη Στουτγάρδη ζήτησαν τη βοήθεια της Bahnhofsmission, της κοινωνικής υπηρεσίας-κέντρου υποδοχής στον εκεί σιδηροδρομικό σταθμό και έτσι κατέληξαν στη Στέγη ανήλικων Flattichhaus.

Η ζωή του Γιώργου ως μαθητευόμενου ξεκινούσε στις 7 το πρωί στην πρέσα παραγωγής. Περιτριγυρισμένος από φρέζες, τόρνους και τριβεία ήταν άμεσα εκτεθειμένος στην εκκωφαντική φασαρία. Αντιστάθηκε στη μονότονη εργασία τραγουδώντας ελληνικές επιτυχίες, αλλά ο μάστορας τού έκοψε αμέσως τη φόρα. Τον αποπήρε ως «καλλιτέχνη» όταν ο «μικρός» χρωμάτισε ένα πετυχημένο τεχνικό του σχέδιο χωρίς αυτό να του έχει ζητηθεί.

Ο Γιώργος επαναστάτησε κατά των εκπαιδευτικών μέτρων στη Στέγη ανήλικων, αποβλήθηκε και κατέληξε σε ένα ίδρυμα απροσάρμοστων. Αλλά και από εκεί αποβλήθηκε, επαναστατώντας στην υποκρισία που επικρατούσε. Έτσι το 1964 νοίκιασε ένα δωμάτιο στο Hotel Engel στη Στουτγάρδη-Στάμχαϊμ και λίγο αργότερα το πρώτο του διαμέρισμα. Η εποχή εκείνη χαρακτηριζόταν από το σύνθημα love & peace της γενιάς των beat, ένα πνεύμα αισιοδοξίας και νέους τρόπους ζωής. Ο Γιώργος γνώρισε τη Μαρία σε έναν χορό. Ερωτεύτηκαν. Αργότερα ένας φίλος του τού «σφύριξε» ότι η Μαρία, διωγμένη από την οικογένειά της, περίμενε παιδί από τον Γιώργο που ήταν ηλικίας δεκαεννέα ετών…

Μετά από έξι χρόνια ως τεχνίτης ο Νάσος υπέβαλε την παραίτησή του. «Δεν πήγαινε άλλο. Δεν άντεχα πια την καθημερινή ρουτίνα, τη μονοτονία της δουλειάς και τον αργό θάνατο κάθε άλλου ενδιαφέροντος», θυμάται. Με ωτοστόπ πήγε στην Κοπεγχάγη και από εκεί με πλοίο στη Σουηδία. Χωρίς άδεια παραμονής και εργασίας απελάθηκε στην Ελλάδα, όπου ντύθηκε αμέσως το χακί. Η αρνητική στάση και η καταφανής αντίδρασή του στον στρατό τον έστειλαν στον ψυχίατρο που κατά σύμπτωση είχε σπουδάσει στο Τύμπινγκεν κοντά στη Στουτγάρδη και μιλούσε μάλιστα και το τοπικό ιδίωμα. Του έδωσε απολυτήριο στρατού. Αναζήτησε εργασία και την βρήκε στην Αθήνα στον γερμανικό ταξιδιωτικό γραφείο «Quelle Reisen». Όταν το 1967 έγινε το στρατιωτικό πραξικόπημα βρήκε τον τρόπο να βγάλει διαβατήριο και επέστρεψε στη Στουτγάρδη. Από την πρώτη Νοεμβρίου 1967 ο Νάσος εργαζόταν πάλι στον τόρνο. «Αυτή η πόλη ήταν το πεπρωμένο μου», γράφει στο αυτοβιογραφικό του βιβλίο Das Blau vom Himmel.

Νάσος με έργο
Στο ατελιέ της Προβηγκίας, ©Jeannine Bonnefoy

Στις αρχές της δεκαετίας του 1970 ο Νάσος ζωγράφιζε καυστικά την ελληνική στρατιωτική χούντα, τους βίαιους αστυνομικούς και μπράβους του καθεστώτος. Διηγείται ότι σε ηλικία 23 ετών πήρε την απόφαση να γίνει ζωγράφος. Έτσι, από το 1970 έως το 1975 σπούδασε στην Ακαδημία Καλών Τεχνών της Στουτγάρδης με καθηγητή τον Kurt Rudolf Sonderborg. Στη διάρκεια των σπουδών του εργαζόταν ως σερβιτόρος στη θρυλική αναρχική ταβέρνα Brett της Ευδοξίας και του Παναγιώτη στη συνοικία Bohnenviertel. Ο Νάσος με τον καιρό από «γκασταρμπάιτερ» στον πάγκο εργασίας έγινε μερακλής και μπον βιβάν, πολυτεχνίτης καλλιτέχνης γεμάτος με τη χαρά της ζωής και ευγενή περιέργεια που δεν έμενε ποτέ για πολύ σε ένα μέρος. Οι εκπρόσωποι της καλλιτεχνικής κίνησης Neue Wilde της δεκαετίας του 1980 άφησαν το στίγμα τους στη ζωγραφική του. Τότε δημιουργήθηκαν οι μεγάλου μεγέθους εξπρεσιονιστικοί πίνακές του σε ένα παλιό σιδηρουργείο που ήταν το εργαστήρι του. Το 1982 ο πολυτεχνίτης πωλούσε για τρεις μήνες στο Λος Άντζελες πολυτελή αυτοκίνητα της Porsche και Mercedes. Το 1998 πέρασε χάρη σε μια υποτροφία τρεις μήνες στη Νέα Υόρκη. «Στο μεταξύ η ζωγραφική μου είχε γίνει μια πολύχρωμη ωδή στη ζωή», διαπιστώνει ο ίδιος.

Magic carpet
Magic carpet, λάδι σε καμβά, 100 x 80 cm, 2017, ©G.M. Nassos

Πάντα επέστρεφε όμως στη Στουτγάρδη. Με τη σύζυγό του Ντανιέλα Ράινερ-Χάρμπαχ, επίσης εικαστικό, μοιράζεται ένα εργαστήρι στη δυτική Στουτγάρδη και μια κατοικία-ατελιέ στη νότια Γαλλία. Στα ενδιάμεσα απολάμβανε τη διαλογιστική ηρεμία της Ικαρίας: «Το αεικίνητο νερό μετέφερε τον χρωματικό κορεσμό του σε υπερμαρινί και τιρκουάζ μέχρι τον ορίζοντα, για να ενωθεί στην άχλη του απόμακρου φόντου με το γαλάζιο του ουρανού», γράφει ο Νάσος στο βιβλίο του. Η Daniela Rainer-Harbach διαπιστώνει: «Το μπλε στην τέχνη του Γιώργου πηγάζει από την ίδια του τη ζωή, ασυνείδητα από την Ελλάδα, ουσιαστικά από ολόκληρη τη Μεσόγειο».

Η Οδύσσεια του Νάσου διαφαίνεται στους πολύχρωμους, φωτεινούς και ποικιλότροπους πίνακές του. «Έχει επιρροές από παντού», μου είπε η Rainer-Harbach όταν επισκέφτηκα το ζεύγος στο στούντιό τους στη Στουτγάρδη. Ο Νάσος επηρεάστηκε, μεταξύ άλλων, από τον μινωικό πολιτισμό, τον οποίο συνδύασε στους φανταστικούς πίνακές του με την τέχνη των Μάγια, που τον εντυπωσίασε σε κάποιο ταξίδι του με σακίδιο στο Μεξικό. Νάσος: «Επιστέφω στους ναούς την ψυχή τους.» Πολλές διαφορετικές εντυπώσεις, όπως οι σουμεριακές αγγειογραφίες, εισέρευσαν στους ζωντανούς του πίνακες. Εκφράζουν την ποικιλομορφία των χωρών όπου έζησε, ταξίδεψε και εργάστηκε και των πολιτισμών τους.  Μυθικά πλάσματα, φυτά, άνθρωποι, όντα, τα πάντα λάμπουν. Το καλοκαίρι του 2021 ο Νάσος και η Rainer-Harbach εξέθεσαν πίνακες, κολάζ και αντικείμενα σε δύο ατομικές εκθέσεις στο Chapelle de Saint Ferréol στην Viens της Προβηγκίας. Αυτό το ανακαινισμένο παρεκκλήσι ρομανικού ρυθμού του 11ου αιώνα ανήκει στην Κριστίν Πικάσο.

Αφίσες
Αφίσες από τις ατομικές εκθέσεις στο Chapelle de Saint Ferréol, 2021

«Ήταν μεγάλη επιτυχία», διηγείται όλο ενθουσιασμό ο Νάσος. Οι επόμενες εκθέσεις τού ζεύγους θα πραγματοποιηθούν στις 14 Ιουλίου 2022 στην πόλη Vaihingen an der Enz και το φθινόπωρο του 2022 στην γκαλερί Interart στη συνοικία Bohnenviertel της Στουτγάρδης.

Βιβλίο
Das Blau vom Himmel, εκδόσεις ‎Orlanda Verlag, Βερολίνο 2016 (στα γερμανικά)

Ο Simon Steiner είναι συγγραφέας και ρεμπέτης. Το μισό χρόνο ζει με τη σύζυγό του στα Βασιλικά της βόρειας Εύβοιας. Η συζήτηση με τον Γιώργο Μενέλαο Νάσο και τη σύζυγό του Daniela Rainer-Harbach πραγματοποιήθηκε στις 6/3/2022 στο ατελιέ του ζεύγους στη Στουτγάρδη.

Κείμενο: Simon Steiner. Μετάφραση: Α. Τσίγκας. Φωτογραφίες: G.M. Nassos, Jeannine Bonnefoy, Simon Steiner.
Επαφή με τον Γ.Μ. Νάσο: georgnassos
@web.de

Αυτή η καταχώρηση είναι διαθέσιμη και στα: Deutsch (Γερμανικά)

Σχολιάστε