Κοζάνη : Η οδός Φον.Καραγιάννη

και η ελληνική καταγωγή του αρχιμουσικού Χέρμπερτ φον Κάραγιαν

Αυτή η καταχώρηση είναι διαθέσιμη και στα: Deutsch (Γερμανικά)

Τα ονόματα οδών διατηρούν ζωντανή τη μνήμη επιφανών. Ο Πασχάλης Τούνας, που επανειλημμένα μας έχει αποκαλύψει κρυμμένους θησαυρούς της ελληνικής φύσης, αναζητά αυτή τη φορά για το diablog.eu συγκεκριμένα ίχνη σε αστικά μονοπάτια.

Του Αγίου Νικολάου σήμερα. Πολιούχος και προστάτης άγιος της πόλης της Κοζάνης. Η περιοχή γύρω από την ομώνυμη εκκλησία έχει σημαιοστολιστεί και η ατμόσφαιρα είναι άκρως πανηγυρική. Το Μαμάτσιο ρολόι-κωδωνοστάσιο συμμετέχει ενεργά δίνοντας ρυθμικό παλμό    στους εορτασμούς της πόλης. Οι μηχανές του καφέ προθερμαίνονται, ξεφυσάνε, ώστε χωρίς καθυστέρηση να δώσουν το πολυπόθητο ρόφημα, ζεστή προστασία στο παγερό χειμωνιάτικο πρωινό. «– 5°C» γράφει το ηλεκτρονικό θερμόμετρο στο φαρμακείο έναντι της καφετέριας του παλαιού ξενοδοχείου.

ko-1, ekklisia
Μαμάτσειο Ρολόι-Καμπαναριό, Άγιος Νικόλαος, Δημαρχείο Κοζάνης

Η ήρεμη και λουσμένη από τις πρώτες ακτίνες του ήλιου ατμόσφαιρα του ισογείου του ξενοδοχείου, τραντάχτηκε από το συνεχόμενο κλικ της φωτογραφικής μηχανής του κυρίου στο τραπέζι που ακουμπά στην τζαμαρία προς την συνάντηση της πλατείας Νίκης με τον πεζόδρομο Ειρήνης. Ικανοποιημένος, όπως φαίνεται, από το αποτέλεσμα της λήψης –είχε βγάλει την ίδια φωτογραφία από το ίδιο σημείο πολλά χρόνια πρίν– τοποθετεί την ψηφιακή μηχανή στη θήκη της, την αφήνει για λίγο στο τραπέζι, βουτά το μπισκότο στον ζεστό καφέ, απολαυστικό έπαθλο για την στιγμή που κατέγραψε, και την βάζει στην δερμάτινη τσάντα του στη διπλανή καρέκλα. Ταυτόχρονα βγάζει από την τσάντα με μία μηχανική κίνηση, σαν τον ταχυδακτυλουργό, μία εφημερίδα, ένα μικρό πακέτο εκτυπωμένων ασπρόμαυρων φωτογραφιών και την χρυσή κασετίνα  με τσιγάρα Καρέλια.

Σηκώνει την εφημερίδα που σχεδόν κολλημένη σαν αφίσα στην τζαμαρία με το φώς του ήλιου να την φωτίζει, διαβάζει αλλά ξέρει ότι κανείς δεν τον ακούει. Ακατάπαυστο μουρμουρητό, φωνές, γέλια από τον κόσμο μετά το πέρας της Θείας Λειτουργίας που γέμισε ασφυκτικά το καφέ και  υπόκωφη μονότονη μουσική του συρμού, έχουν αντικαταστήσει την πρωινή ηρεμία . «Ο  διάσημος αρχιμουσικός Χέριμπερτ φον Κάραγιαν έρχεται εις την πόλιν μας», γράφει με ενθουσιασμό το πρωτοσέλιδο άρθρο της «Ένωσις» του 1962, εβδομαδιαίας εφημερίδας της Κοζάνης. Το έμπειρο όμως γκαρσόν που σέρβιρε στο διπλανό τραπέζι με μια ακοή μαθημένη να ανασύρει την πληροφορία από την επίμονη οχλοβοή που είχε πλημμυρίσει την αίθουσα, ρώτησε  «Ποιός έρχεται;» «Ο φον Κάραγιαν», του απαντά ο κύριος. Και ο σερβιτόρος «μένω στη συμβολή  δύο οδών ‘φον’: φον (στα ελληνικά) kozani και fon (στα αγγλικά) τελεία Καραγιάννη.»

Ο αναγνώστης της εφημερίδας γέλασε, λέγοντας στον ετοιμόλογο νεαρό, πως το μοναδικό και   σωστό VON είναι γερμανικό, είναι πρόθεση και δίνεται ως τίτλος ευγενείας σε κάποιο πρόσωπο. Στην περίπτωσή μας, το «Καραγιάννη» και χωρίς την τελική τελεία προφανώς μοιάζει με το «Κάραγιαν» του άρθρου, μιας και αναφέρεται στον γνωστό διευθυντή ορχήστρας Herbert von Karajan που έλκει την καταγωγή του από Έλληνες προγόνους. Η οικογένεια του γεννημένου το 1743 στην Κοζάνη Γεωργίου Καραγιάννη κοντά στα 1760 ταξίδεψε στην Αυστρία και εγκαταστάθηκε εκεί , μεγαλουργώντας στο εμπόριο, στις τέχνες και στα γράμματα.

«Νεαρέ, τί θα γίνει με αυτό το τσάι;   Έρχεται;»
«Πρέπει να σας αφήσω κύριε, ευχαριστώ για τις πληροφορίες, αλλά μπορούμε να τα ξαναπούμε, αν και εσείς έχετε χρόνο, αύριο το πρωί με την ησυχία μας. Μένετε στην Κοζάνη;»
«Ναι, εδώ στο ξενοδοχείο που δουλεύεις.»
«Τέλεια! Αύριο το πρωί λοιπόν με τους ‘φον’ παρέα.»

koz-2, grafiti gata
Γκραφίτι στο κτίριο του ΟΤΕ απέναντι από τον Άγιο Νικόλαο

Ο ξένος επισκέπτης κατέβηκε από την ελικοειδή σκάλα,  άφησε ευγενικά το κλειδί στη ρεσεψιόν και εισήλθε στο καφέ. Με συνοδεία γιορτινής μουσικής οι υπάλληλοι κρεμούσαν επιπλέον χριστουγεννιάτικα στολίδια και λαμπιόνια. Η υποσχόμενη ησυχία δεν θα ήταν εφικτή και σήμερα. Αλλά και ο νεαρός των οδών ‘φον’ δεν είχε έρθει ακόμα. Ο κύριος ρώτησε  για την τύχη του και του  είπαν πως για σήμερα θα δουλέψει βράδυ καθώς τους ενημέρωσε πως έσπασε ένας αγωγός του  δικτύου μεταφοράς ζεστού νερού, της τηλεθέρμανσης, στην κεντρική οδό «φον kozani» και θα μείνει σπίτι για τις εργασίες αποκατάστασης της βλάβης.

Ο ταξιδιώτης με αγάπη, όπως φάνηκε, για την φωτογραφία, άφησε το καφέ για μια πρωινή βόλτα στην πόλη. Το φως ήταν δυνατό, καθόλου ζεστό και ένιωθε τον παγερό αέρα στο μισοκαλυμμένο με βαμβακερό κασκόλ πρόσωπό του. Ο σηκωμένος γιακάς του παλτού του απωθούσε την παγωνιά από τον λαιμό του. Αυτή τη φορά την επισκεπτόταν με την ιδιότητα του εκδότη  για λογαριασμό  ιδρύματος που μελετά την μουσική ιστορία των πόλεων. Βρίσκεται σε εξέλιξη ένα φωτογραφικό πρότζεκτ, που ίσως μετατραπεί και σε κινηματογραφικό, με θέμα την παρουσία του ονόματος von Karajan στον ελληνόφωνο και γερμανόφωνο χώρο. Πλατείες, δρόμοι , αγάλματα, ωδεία, φεστιβάλ προς τιμή του μεγάλου μουσικού, που θα μπορούσαν να συνθέσουν μία νέα ταυτότητα για την πόλη  και γιατί όχι μια ευρωπαϊκή πολιτιστική διαδρομή προς τιμή του μεγάλου μαέστρου.

Από την Herbert-von-Karajan-Straße στη «μουσική συνοικία» του Βερολίνου –μιας και υπήρξε για  δεκαετίες διευθυντής της Φιλαρμονικής της πόλης, στην Herbert-von-Karajan-Platz στο  Σάλτσμπουργκ της Αυστρίας, τόπο καταγωγής του, και από εδώ σε οδό με το όνομά του στο Anif, το πράσινο προάστιο του Σάλτσμπουργκ, όπου βρίσκεται το σπίτι του αλλά και ο λιτός του τάφος, τόπος προσκυνήματος για τους απανταχού θαυμαστές του. Άγαλμά του βρίσκεται επίσης σε κήπο μπροστά από το Karajan-Geburtshaus στο Σάλτσμπουργκ, ενώ οι επισκέπτες της πόλης μπορούν να απολαύσουν το ποτό τους στο Herbert΄s Bar στην πλατεία με το όνομά του. Στον ελληνόφωνο χώρο τα τελευταία χρόνια η οδός Χέρμπερτ φον Κάραγιαν προστέθηκε σε εκείνες γνωστών ξένων διανοούμενων και μουσικών –Λουι Αραγκόν, Χένρυ Μουρ, Ζαν Πωλ Σάρτρ, Σερ Λόρενς Ολίβιε, Μστισλάβ Ροστροπόβιτς, Πάμπλο Καζάλς– στην Λεμεσό της Κύπρου. Οδός με το όνομά του, ή πιο σωστά με το όνομα της ελληνικής οικογένειας από την οποία κατάγεται, υπάρχει ήδη από τη δεκαετία του ’60 και στην πόλη της Κοζάνης.

Η βόλτα του λοιπόν έχει ως προορισμό την οδό «φον Κάραγιαν», το τελευταίο κομμάτι του σχεδιαζόμενου φωτογραφικού πάζλ. Το φύλλο της παλιάς εφημερίδας γράφει πως «προς τιμήν της εν λόγω οικογενείας η πόλις μας έδωκε προ ετών εις οδόν και το όνομα της ‘οδός φον Καραγιάν’».  Διασχίζει τον πεζόδρομο της Ειρήνης με τις γυμνές καστανιές στο μέσο του να σημαδεύουν την λευκή, σαν κλωστή, αυλακιά που εκείνη τη στιγμή αθόρυβα ένα αεροπλάνο χάραζε στον γαλάζιο ουρανό. Στη γη οι σκιές τους σαν ρωγμές στο γκρίζο πλακόστρωτο. Περνά από τις δύο μικρές πλατείες Ελευθερίας και Τιάλιου, με μια μικρή στάση έξω από την τζαμαρία του πρώην καφέ «Gallery» για να θαυμάσει  την τοιχογραφία ενός ιπτάμενου τρένου από τον τοπικό ζωγράφο Κώστα Ντιό, τη «μηχανή υπ’ αριθμόν 721» του αγαπημένου του συγγραφέα Δημήτρη Νόλλα, την οποία «οι  θαμώνες του καφέ περιμένουν να προσγειωθεί και να τους πάρει, όπως δύο αιώνες πριν που οι πρόγονοί τους περίμεναν να περάσουν τα καραβάνια για να τους μεταφέρουν στην Βιέννη και το Βουκουρέστι.» Αφήνει τον «σταθμό» του καφέ και κατευθύνεται προς την οδό φον Kozani, που ξεκινά σχεδόν από το κτήριο της Αρχαιολογικής Συλλογής Κοζάνης, που ελάχιστα του θύμιζε την πρώτη του μορφή ως αρχοντικό Κατσικά. Η κυκλοφορία είχε διακοπεί, ώσπου να αποκατασταθεί η βλάβη στον αγωγό της τηλεθέρμανσης.

koz-3, pinakides ston dromo
ΦΟΝ ΚΟΖΑΝI και ΦΟΝ.ΚΑΡΑΓΙΑΝΝΗ

Στάθηκε στη γωνία, όπου τώρα είναι ένα ανθοπωλείο. Εδώ η οδοσήμανση γίνεται με ορθογώνιες μεταλλικές πλάκες, κολλημένες στον τοίχο των σπιτιών που βλέπει στο δρόμο, όπου εντός πλαισίου  με λευκά συνήθως κεφαλαία γράμματα σε μπλε φόντο δηλώνεται το όνομα της οδού. Ψάχνει για την «von Karajan», διαβάζει στην εφημερίδα για την «φον Καραγιάν» και τελικά βλέπει την «φον.Καραγιάννη» στα ελληνικά και «fon.Karaghiani με κίτρινη λατινική γραμματοσειρά. Ένας αλλόκοτος συνδυασμός σημείων στίξης και μεταγραφής ελληνικών στα λατινικά. Σκέφτεται πως  κάτι δεν πάει καλά εδώ. Και η απέναντι ελληνολατινικά γραμμένη «φον Kozani»; Ανήκε στην οικογένεια άραγε των φον Καραγιάν ή πρόκειται για κάτι διαφορετικό ; Τί ωραία που θα ‘ταν αν κάτω από το όνομα υπήρχαν κάποια δεδομένα όπως λόγου χάρη για το ποιός είναι ο αναγραφόμενος, πότε έζησε ή σε ποιό γεγονός αναφέρεται.

koz-4, agalma
Η πλατεία Γεωργίου Τιάλιου , ανδριάντας Νικολάου Κασομούλη, ιστορικού της Επανάστασης του 1821

Δεν ήθελε να ενοχλήσει τους υδραυλικούς της τηλεθέρμανσης, που ήδη από όταν μπήκε στην οδό, τον κοίταξαν με μισό μάτι. Διασχίζει προβληματισμένος την προς έρευνα στενή οδό μήκους μόλις 200 μέτρων. Στα πρώτα 40 μέτρα λίγο πριν την διασταύρωσή της με την οδό Φαρμάκη, του δυτικομακεδόνα οπλαρχηγού και μέλους της Φιλικής Εταιρείας, συνομιλεί με την ένοικο της πολυκατοικίας στον αριθμό 10, που μόλις είχε βγει από την κεντρική είσοδο. Έχοντας κυρίως στο μυαλό του το άρθρο της εφημερίδας για οδό «φον Καραγιάν», τη ρωτά αν κάποτε υπήρξε αυτό το όνομα στην οδό. Του απαντά πως όλα τα χρόνια –η ίδια ζει εδώ από το 1965– η οδός λεγόταν «φον Καραγιάννη». Την ευχαρίστησε για την πληροφορία και συνέχισε. Από την οδό Φαρμάκη μέχρι και την οδό Παπαγιάννη –του δημάρχου της πόλης που το 1979 προσκάλεσε τον Χέρμπερτ φον Κάραγιαν να επισκεφθεί την Κοζάνη– όπου τερματιζόταν η οδός, παρατήρησε μια αλλαγή ως προς την μορφή του οδοδείκτη, που προφανώς σχετιζόταν με την ηλικία των σπιτιών και τον χρόνο κατασκευής τους. Στο κομμάτι αυτό του δρόμου η πινακίδα σε ξεβαμμένο από τα χρόνια μπλε φόντο έγραφε μόνο το «φον Καραγιάννη» με κεφαλαία λευκά γράμματα.

koz-5, grafiti paste-up
Γκραφίτι paste-up στην οδό Φαρμάκη

Ο επίμονος όμως εκδότης δεν το έβαζε κάτω. Ήθελε να εξαντλήσει όλα τα ενδεχόμενα, αναπτύσσοντας σκέψεις που ευχόταν να είχαν συμβεί. Η ονοματοθεσία της οδού έγινε για κάποιο μέλος της των τεσσάρων γενεών οικογένειας «φον Καραγιάννη» ή για κάποιον ειδικότερα; Αν πρόκειται για ομαδική αναφορά προσώπων θα ήταν σωστότερο να γινόταν πιο συγκεκριμένα. Λόγου χάρη το ορθότερο «Οδός των φον Καραγιάννη». Στο μυαλό του στροβίλιζε και η εκδοχή της μετονομασίας της οδού. Κάποτε δηλαδή να ήταν οδός προς τιμή του μουσικού Χέρμπερτ φον Κάραγιαν και έπειτα για κάποιους λόγους να άλλαξε σε «φον Καραγιάννη».

Τα οδωνύμια  συνιστούν τους  κατεξοχήν ‘τόπους’ της συλλογικής μνήμης, τοπικής και εθνικής,   μεταμορφώνουν το οικιστικό περιβάλλον σε εικονικό, πολλές φορές και πολιτικό σκηνικό χαρτογραφώντας αξίες και πρότυπα συμπεριφοράς. Αν και συνήθως περνούν απαρατήρητα ευτυχώς εξακολουθούν να προβληματίζουν ειδικούς όπως τώρα τον εκδότη. Από την άλλη μεριά η ονομασία μιας οδού, χωρίς κάποιο συμβολικό και ιστορικό φορτίο, συνιστά εργαλείο και πυξίδα για ταχυδρόμους και κάθε είδους διανομείς. Έβγαλε λοιπόν από τα ράφια του μυαλού του την εξής σκέψη: «Πρέπει να πάω και στο ταχυδρομείο της πόλης.»

Με βήμα ακανόνιστο και στα χνάρια των ντόπιων, προχώρησε από φον.Καραγιάννη προς την Φαρμάκη και εισήλθε στην στενή, σαν παλιό σοκάκι της Κοζάνης, οδό. Έπειτα στροφή δεξιά στην Τσόντζα και αριστερά μετά στο τελείωμα του πεζόδρομου ή «στενού» της  Κοβεντάρων, των δύο αδερφών που το επώνυμό τους δόθηκε στην Δημοτική Βιβλιοθήκη της πόλης. Με τους ήχους των μουσικών οργάνων της Πανδώρας, της δημοτικής μπάντας, να τον ακολουθούν, προχώρησε έχοντας στα αριστερά του το επιβλητικό κτήριο της Εθνικής Τράπεζας της Ελλάδας με τα βυζαντινότροπα χαρακτηριστικά και την κομψή στα χρώματα του μπλε του κοβαλτίου ζωφόρο, κάτω από το γείσο της στέγης, αποτελούμενη από τα οθωμανικά κεραμικά πλακίδια Κιουτάχιας. Απέναντι και στα δεξιά η νέα και μοντέρνα κεντρική πλατεία Νίκης με το παλιό Μαμάτσιο ρολόι στο φόντο.

koz-6, gonia spitiou
Εθνική Τράπεζα, κεραμικά πλακίδια Κιουτάχιας

Έστριψε δεξιά στην λεωφόρο Παύλου Μελά και αριστερά μετά στην Ιπποκράτους στην αρχή της οποίας η πιάτσα των ταξί. Στον αριθμό 9 το ταχυδρομείο. Μπήκε, έβγαλε χαρτάκι με αριθμό από το μηχάνημα ελέγχου σειράς προτεραιότητας και κάθισε στην αίθουσα αναμονής. Προσήλωσε την προσοχή του στους μικρούς ηλεκτρονικούς πίνακες με τον αριθμό της σειράς πάνω από τα γκισέ. Σαν να περιμένει την κλήρωση των αριθμών της λοταρίας, ευχήθηκε το 038 να του δώσει χρήσιμες πληροφορίες για την έρευνά του. Πίσω από το λεπτό διαφανές τζάμι η ματιά του ακούμπησε στις σειρές γραμματοσήμων, που ο υπάλληλος τακτοποιεί. Στο μισό λεπτό που ευγενικά του ζήτησε ο ταχυδρόμος να περιμένει, θυμήθηκε την σειρά νομισμάτων με την μορφή του  Κάραγιαν, που το 2008 το αυστριακό νομισματοκοπείο είχε εκδώσει για να τιμήσει την επέτειο των εκατό χρόνων από την γέννησή του. Θα μπορούσε, σκέφτηκε, να εκδοθεί και μια σειρά γραμματοσήμων στα πλαίσια του εγχειρήματος που έχει τώρα αναλάβει. Η ιδέα αυτή αλλά και η σύσταση του υπαλλήλου να ρωτήσει για την έρευνά του στην κεντρική αποθήκη της διανομής στην οδό Κωνσταντινουπόλεως, ήταν η εξαργύρωση του λαχνού 038.

Μπήκε στο πρώτο ελεύθερο ταξί της πιάτσας από όπου πέρασε πριν, κάθισε στα πίσω καθίσματα   για να έχει ελευθερία κινήσεων και ζήτησε από τον νεαρό οδηγό να τον πάει στην διανομή των Ελληνικών Ταχυδρομείων. Κόντευε να μεσημεριάσει και έπρεπε να βιαστεί ώστε να βρει ανοιχτή την υπηρεσία. Ο οδηγός του ταξί για το λόγο αυτό επέλεξε να κινηθεί μέσω της Στρατηλατών, στο πάρκο απέναντι από την εκκλησία του Αγίου Δημητρίου. Ο εκδότης φαίνεται να απολάμβανε την κούρσα. Κουνώντας το κεφάλι του αριστερά και δεξιά , με το βλέμμα του σε ανηφόρα, έψαχνε στους μουντούς τοίχους των πολυκατοικιών τις χαρακτηριστικές με τα ονοματεπώνυμα μπλε πινακίδες , σαν ταυτότητες. «Μίκη Θεοδωράκη, Μάνου Χατζηδάκη, όλοι οι μουσικοί συνθέτες εδώ» σκέφτηκε φωναχτά και ο οδηγός, που σε όλη την διαδρομή παρακολουθούσε τις κινήσεις του από τον εσωτερικό καθρέφτη του παρμπρίζ, και συνέχισε «και πιο κάτω η Μαρία Κάλλας η Μελίνα Μερκούρη, η Κατίνα Παξινού – και φτάσαμε και στην οδό Κωνσταντινουπόλεως.»

koz-7, ekklisia agiou dimitriou
Η Εκκλησία του Αγίου Δημητρίου

Ζήτησε από τον οδηγό να τον περιμένει για την επιστροφή. Είχε πλέον πειστεί πως δεν θα έβρισκε κάτι ανατρεπτικό στα μέχρι τώρα στοιχεία του για την φον Καραγιάννη και δεν θα αργούσε. Πέρασε την γυάλινη καλυμμένη με σιδερένιες πλάκες σαν φυλακή πόρτα και ρώτησε για την έρευνά του τον διανομέα που εκείνη τη στιγμή τακτοποιούσε στα ράφια τεύχη περιοδικού με χριστιανικό περιεχόμενο. O διανομέας του είπε πως η οδός που ψάχνει, όλα τα χρόνια –35 σχεδόν δούλευε εδώ–, έχει το όνομα το σημερινό. Δεν επέμενε, τον ευχαρίστησε και λίγο πριν ανοίξει την πόρτα να φύγει ο υπάλληλος γραφείου που τους άκουγε να μιλάνε του είπε πως κατά καιρούς έρχεται αλληλογραφία με αποδέκτη τον «Σύνδεσμο ελληνογερμανικής φιλίας Κοζάνης Χέρμπερτ φον Κάραγιαν».

Ο σύνδεσμος αυτός, συνέχισε, είναι περισσότερο γνωστός την περίοδο της αποκριάς και πιο συγκεκριμένα την Τσικνοπέμπτη, αφού Γερμανίδες και Αυστριακές γυναίκες-μέλη του Συνδέσμου που διαμένουν στην Κοζάνη ντυμένες με παραδοσιακές στολές των χωρών καταγωγής τους και με τη συνοδεία μουσικής αναβιώνουν το γερμανικό έθιμο του «κοψίματος της γραβάτας». Κρατώντας ψαλίδια εισβάλλουν στο γραφείο του δημάρχου της πόλης και του κόβουν τον λαιμοδέτη. Εντυπωσιασμένος ο εκδότης από την ανέλπιστη αλλά σημαντική αυτή πληροφορία τον ευχαρίστησε θερμά  και γύρισε στο  ταξί σε μια κατάσταση ευαίσθητη σαν τον υδράργυρο. Κάθισε αυτή τη φορά, μετά από πρόσκληση του οδηγού, στο μπροστινό κάθισμα και ζήτησε να τον πάει στο ιστορικό κέντρο της πόλης.

Ο οδηγός βλέποντάς τον σε διάθεση κάπως μπερδεμένη, δεν άντεξε και χαριτολογώντας του είπε πως κοντά στο κέντρο, στις οδούς των δύο ‘φον’ βρίσκεται μια Αναπτυξιακή Εταιρεία. Ο εκδότης δεν τον διέκοψε και τον άφησε να ολοκληρώσει. Πριν λίγο καιρό λοιπόν, είπε ο οδηγός, πως από το αεροδρόμιο «Φίλιππος» της Κοζάνης μετέφερα στην παραπάνω εταιρεία δύο μηχανικούς οι οποίοι σε όλη σχεδόν τη διαδρομή συζητούσαν έντονα για τα ονόματα των οδών στις πόλεις, με ποιά κριτήρια και από ποιούς αυτά δίνονται και ανέφεραν μεταξύ άλλων και την οδό φον Καραγιάννη. Έβγαλαν μπροστά τους τον φάκελο αλληλογραφίας τους με την εταιρεία και αναρωτήθηκαν αρχικά για την αφύσικη τελική τελεία μετά το ‘φον’ σαν να είναι κάποια λέξη-ουσιαστικό που αρχίζει από ‘φον’ και για λόγους συντομίας διακόπτεται. Ο ένας μάλιστα ανέφερε τις λέξεις  φονικό και φονιάς! Το φον Καραγιάννη δεν τους έλεγε και πολλά και περισσότερο τους θύμιζε, όπως είπαν, τον αρχιμουσικό φον Κάραγιαν. «Ένας ακόμα λοιπόν  μουσικός για εσάς», είπε ο οδηγός στον εκδότη. Με αφορμή το ωραίο αυτό περιστατικό ο εκδότης μίλησε στον οδηγό για την έρευνά του. Οι δρόμοι είχαν γεμίσει από ποτάμια αυτοκινήτων που επέστρεφαν σπίτι, η κίνηση γινόταν με ρυθμούς χελώνας  και  έτσι κατάφερε να του πει κάποια πράγματα για την οδό φον Καραγιάννη.

koz-8, Grafiti kardia
Γκραφίτι στο άλσος του Αγίου Δημητρίου, σε τοίχο της Αίθουσας Τέχνης Κοζάνης

Η οδός λοιπόν αυτή όπως φαίνεται δόθηκε προς τιμήν της οικογένειας Καραγιάννη, της οποίας ο Χέρμπερτ φον Κάραγιαν ήταν απόγονος τέταρτης γενιάς. Αλλά και οι προηγούμενες τρείς γενιές εκτός του εμπορίου έδωσαν εκπροσώπους με αξιοσημείωτα επιτεύγματα στις επιστήμες και τέχνες. Ο Θεόδωρος φον Κάραγιαν έφτασε να γίνει πρόεδρος της Αυτοκρατορικής  Ακαδημίας Επιστημών της Βιέννης και υπό την προστασία του εθνικού ποιητή της Αυστρίας Franz Grillparzer, εισέρχεται στον κόσμο της αρχαίας και μεσαιωνικής λογοτεχνίας των Γερμανών. Ο μεγαλύτερος γιός του, Μαξ, διέπρεψε ως καθηγητής της αρχαίας ελληνικής φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο του Γκρατς ενώ ο μικρότερος κατά δύο χρόνια Λουδοβίκος, παππούς του Χέρμπερτ σπούδασε ιατρική και ως γιατρός επιθεωρητής της Κάτω Αυστρίας έβαλε τις βάσεις για την υγειονομική αναδιοργάνωση ολόκληρης της Αυστρίας. Ο γιός του, Ερνστ, πατέρας του Χέρμπερτ, διακρίθηκε στην ιατρική ως χειρουργός. Ωστόσο στα νεανικά του χρόνια υπήρξε κλαρινετίστας στην ορχήστρα ‘Μοτσαρτέουμ’ του Σάλτσμπουργκ, δίνοντας τα πρώτα μουσικά ερεθίσματα στον γιό του Χέρμπερτ.

Ο παγκοσμίου φήμης μουσικός διατήρησε ωστόσο και τον κληρονομικό τίτλο ευγενείας ‘φον’ που το 1792 ο τότε εκλέκτορας της Σαξωνίας αρχιδούκας Φρειδερίκος Αύγουστος απένειμε στα αδέρφια Θεόδωρο και Ιωάννη από την Κοζάνη, για την συμβολή τους στην ανάπτυξη της τοπικής βιομηχανίας και του εμπορίου. Βέβαια το ‘φον’ του μαέστρου Κάραγιαν δεν φέρει το φορτίο του τίτλου ευγενείας αλλά χρησιμοποιήθηκε σαν ένα είδος καλλιτεχνικού ψευδώνυμου και μόνο στο χώρο της τέχνης.

Ο εκδότης κατέβηκε στην οδό Ξενοφών Τριανταφυλλίδη, του κατά το 1854 καθηγητή της   Νεοελληνικής στην Καισαροβασιλική Ακαδημία της Βιέννης, δίπλα στον Άγιο Νικόλαο. Άναψε ένα κεράκι και θαύμασε τα δύο ορειχάλκινα κηροπήγια, που στα μέσα του 18ου αιώνα η εκκλησία είχε παραγγείλει από την Νυρεμβέργη. Βγήκε και περπάτησε μέχρι το ξενοδοχείο. Στη ρεσεψιόν η υπάλληλος μαζί με το κλειδί του δωματίου του, του μετέφερε και ένα μήνυμα από τον νεαρό σερβιτόρο του καφέ που είχε γνωρίσει χθες. Τον περιμένει στο μπαρ. Εκεί ο φιλοπερίεργος νέος ρώτησε τον εκδότη για το πως πάει η έρευνά του σχετικά με τους ‘φον’. Ο εκδότης απόρησε για το πώς γνώριζε για αυτό και ο νεαρός του είπε πως η κυρία που συνάντησε στον αριθμό 10 της φον. Καραγιάννη είναι η σπιτονοικοκυρά του. «Ξέρει», συνέχισε, «πως έχω σπουδάσει ιστορία και μου το ανέφερε αν γνώριζα και εγώ κάτι σχετικά με την οδό που μένουμε.»

koz-9, odos
Η οδός φον.Καραγιάννη, στο βάθος το κτίριο της Αρχαιολογικής Συλλογής

Ο εκδότης χάρηκε που τουλάχιστον μπόρεσε να κινήσει το ενδιαφέρον όσων μένουν στην οδό αυτή. Επιπλέον πρότεινε στον νεαρό ιστορικό να συνεργαστούν επαγγελματικά στο εν εξελίξει φωτογραφικό πρότζεκτ. Ο εκδοτικός οίκος που έχει αναλάβει το εγχείρημα αυτό στήνει ήδη ένα δίκτυο με συνεργάτες στις πόλεις όπου υπάρχουν αναφορές για τον μαέστρο φον Κάραγιαν. Βερολίνο, Σάλτσμπουργκ, Λεμεσό, Κοζάνη. Ο σερβιτόρος ενθουσιάστηκε, φυσικά και δέχτηκε την  πρόταση του εκδότη, μιας και ήθελε να ασχοληθεί επαγγελματικά με αυτό που σπούδασε, αλλά και να το συνδυάσει με το χόμπι του, τη φωτογραφία. Ο νεαρός ευχαρίστησε τον εκδότη και ζήτησε από τον μπάρμαν να τους φέρει να πιούν για το καλό, (η)λιαστό κρασί Σιάτιστας, «την αμβροσία, τον υγροποιημένο ήλιο» όπως περιέγραψε το 1925 η Ζωή Reininghaus, κόρη του Μαξ Κάραγιαν κατά την επίσκεψή της με τον πατέρα του Χέρμπερτ φον Κάραγιαν στην Κοζάνη. Ο εκδότης αναφώνησε «εις υγείαν» σαφώς ικανοποιημένος από την επιλογή του συνεργάτη του, που, όπως φαίνεται, είχε ήδη αρχίσει την έρευνα.

Κείμενο και φωτογραφίες: Πασχάλης Τούνας. Επιμέλεια: Α. Τσίγκας.

Αυτή η καταχώρηση είναι διαθέσιμη και στα: Deutsch (Γερμανικά)

Σχολιάστε