Αυτή η καταχώρηση είναι διαθέσιμη και στα:
Στα μέσα Οκτωβρίου πραγματοποιήθηκε επιτέλους στο Αιγάλεω το 2ο Ρεμπέτικο Φεστιβάλ. Τρεις μέρες γεμάτες μουσική, χορό, σεμινάρια, μαθήματα, θέατρο σκιών, εκθέσεις και παρουσιάσεις βιβλίων, όπου 3000 κεφάτοι θαμώνες γιόρτασαν την αστική λαϊκή μουσική.
Τα γεγονότα
Η εκδήλωση μακράς διαρκείας του Σαββάτου – γεμάτη με μελαγχολικούς ήχους της Μικρασίας – και η αυτονόητη κούραση του κοινού μετουσιώθηκε σε έκσταση όταν τα μεσάνυχτα εμφανίστηκε ο ηλικιωμένος κύριος Θύμιος Στουραΐτης με τη νεαρή σύζυγό του Μαρία Καπετανίδου. Ο Θύμιος εξέπληξε όλους με το μπουζούκι του, το οποίο έπαιζε με τον ιδιόμορφο τρόπο των Αμερικανών μουσικών του μπλουζ. Κάθε άλλο παρά τα συνηθισμένα ακόρντα, φρενήρεις τριόλες και απότομα τσακίσματα. Και παράλληλα το διφωνικό τραγούδι με τη γυναίκα του – η βραχνή φωνή του δίπλα στη δική της κρυσταλλένια. Σε σύγκριση με τους απανταχού προσκολλημένους στην παραδοσιακή εκτέλεση, η διαφορά ήταν έντονη, εδώ. Τέλος έπαιξαν το «Καραντουζένι» του Μάρκου Βαμβακάρη από το 1933, το άσμα της ρεμπέτικης ζωής.
Αμέσως μετά εμφανίστηκε και ο Γιώργος Τζώρτζης, που ξεσήκωσε το κοινό μέχρι τις 2 τα ξημερώματα. Για καλή μας τύχη γνώριζε πολύ λίγο τους μουσικούς που τον συνόδευαν, και έτσι προέκυψαν αυτοσχεδιασμοί, κενά και διατάσεις που οδήγησαν στο τέλος σε μια αίσθηση ελευθερίας και αιώρησης. Ο Τζώρτζης κατάφερνε να τους ενεργοποιήσει και να τους συνενώνει ξανά και ξανά. Έπαιζε το μπαγλαμά του με ευαισθησία και τραγουδούσε άλλοτε πρίμα, άλλοτε μπάσα, αλλά πάντα με το χαρακτηριστικό του στυλ – ήταν απόλυτα ο εαυτός του, μια δυνατή προσωπικότητα με εξαιρετική στάση και ακτινοβολία, διαθέτοντας επιπλέον και ένα πλατύ χαμόγελο. Η αίθουσα ήταν σε έξαψη, το κοινό ολότελα παραδομένο φώναζε και τον παρότρυνε· η κορύφωση συντελέστηκε όταν η μισή οργανωτική ομάδα όρμησε στη σκηνή και άρχισε τον χορό στους ήχους του Τζώρτζη.
Επιστρέφουμε στις ανατολίτικες μελωδίες των αμανέδων, έκφραση ανεκπλήρωτης λαχτάρας και ανυπέρβλητου πάθους, με σμυρνέικη προέλευση. Στη σκηνή, το μουσικό συγκρότημα έπαιζε τα κλασικά όργανα του καφέ αμάν: σαντούρι, κανονάκι, ούτι και, αντί κλαρίνου, ένα κυρτό σαξόφωνο σοπρανίνο. Ρευστές μικροτονικές νότες σε αρμονία με το τραγούδι και το βιολί – ήταν σαν να ταξίδευες στη Μικρασία πίσω στον χρόνο.
Οι μουσικές ρίζες του ρεμπέτικου βρίσκονται στην Ανατολή – παρά τις πολιτικές προσπάθειες, τις κοινωνικές αλλαγές, τον εκσυγχρονισμό της Ελλάδας και τον προσανατολισμό προς τη Δύση εδώ και 100 χρόνια. Αυτό ισχύει τόσο για τους αμανέδες όσο και για την αθηναϊκή εκδοχή του πειραιώτικου ρεμπέτικου. Οι αραβο-περσικές κλίμακες και η μελαγχολία τους συνθέτουν τη γοητεία αυτών των αστικών λαϊκών τραγουδιών.
Στη διάρκεια των τριών ημερών του φεστιβάλ, διοργανώθηκε βραδιά Βασίλη Τσιτσάνη, συναυλία Στέλιου Καζαντζίδη και παρουσιάστηκαν ρεμπέτικα graphic novels, για να αναφέρω μόνο μερικές από τις εκδηλώσεις. Μεγάλες εκπλήξεις ήταν μια συναυλία με αποκλειστικά «τσιγγάνικα» ρεμπέτικα και μια με «αντιφασιστικά» γύρω από πολιτικά θέματα όπως πόλεμος, κρίσεις, ναζισμός, πείνα και αυταρχικά καθεστώτα. Η εμφάνισή της μπάντας συνοδεύτηκε από συνταρακτικές εικόνες που προβάλλονταν στην οθόνη.
Εγώ προσωπικά ήμουν καλεσμένος να παρουσιάσω το αγαπημένο μου θέμα «Πώς το ρεμπέτικο ήρθε στη Γερμανία». Σε 12 θέσεις κατάφερα – στα ελληνικά (!) – να προσδιορίσω διασυνδέσεις και αλληλεπιδράσεις μεταξύ ρεμπέτικου και Γερμανίας. Κατόπιν ερωτήθηκα για τα μεταναστευτικά κύματα των Ελλήνων, που έφεραν
το ρεμπέτικο στη Γερμανία. Έχοντας ως βάση τέσσερις κομπανίες, παρουσίασα τη σημερινή ρεμπέτικη σκηνή της Στουτγάρδης και, φυσικά, δεν παρέλειψα να παρουσιάσω και το δικό μου διεθνικό ρεμπέτικο πρότζεκτ www.lefta.eu. Η μπάντα Lefta εξελίχτηκε: προστέθηκαν εκλεκτοί διεθνείς καλεσμένοι και ακόμα περισσότεροι μουσικο-οπτικοί πειραματισμοί. Συνοψίζοντας μιλάμε για ένα «post ρε-μπέτικο»!
Στο πάνελ «Το ρεμπέτικο στην Ευρώπη», το ζεύγος Kris Kaerts και Πόλυ Ρουμελιώτη εκπροσώπησε τη βελγική ρεμπέτικη σκηνή και παρουσίασε το ντοκιμαντέρ τους «In Skipperstreet» εδώ
Τη γαλλική ρεμπέτικη σκηνή παρουσίασε ο Gerard Durand, του οποίου η κύρια θέση «Το ρεμπέτικο είναι πεπρωμένο» ήταν πολύ πειστική.
Ενδιαφέροντα ήταν και τα σχόλια: πολλοί εξέφρασαν την έκπληξή τους για το θέμα «Το Ρεμπέτικο στην Ευρώπη», για τα δρώμενα στη Γερμανία, τη Γαλλία και το Βέλγιο και για την έντονη σύνδεσή μας με την Ελλάδα.
Οργάνωση
Φέτος το ημερήσιο εισιτήριο κόστιζε στο ταμείο 12 ευρώ. Θέσεις στάθμευσης υπήρχαν στον ίδιο τον χώρο του φεστιβάλ στην Ιερά Οδό 154. Οι άνθρωποι ήταν ευγενικοί, οι τουαλέτες καθαρίζονταν διαρκώς. Το φαγητό ήταν πάντα εξασφαλισμένο: στην αυλή του φεστιβάλ πωλούνταν σουβλάκια, σάντουιτς και αναψυκτικά και ποτά. Ο πάγκος με τα βιβλία διέθετε μια μεγάλη ποικιλία προϊόντων, όπως δίσκους, φωτογραφίες, έντυπα, μπλουζάκια και πολλά άλλα. Απέναντι από τον χώρο του φεστιβάλ υπάρχει ένα περίπτερο με μεγάλη γκάμα προϊόντων, ενώ στο ειδυλλιακό Κάτω Αιγάλεω, σε απόσταση 4 χλμ., υπάρχουν πολύ καλές ταβέρνες, καταστήματα και ένα πάρκο για χαλάρωση και ξεκούραση.
Ήταν ένα τέλειο φεστιβάλ, που θα αναβιώσει ξανά στα μέσα Οκτωβρίου 2026.
Σημειώσεις
1_Καραντουζένι, σύνθεση του Μάρκου Βαμβακάρη, 1933:
Έπρεπε να `ρχόσουνα μάγκα μες τον τεκέ μας
και ν’ άκουγες το μπαγλαμά και τις διπλοπενιές μας.
Να κάτσεις να `φχαριστηθείς ν’ ακούσεις και λιγάκι
θέλεις δε θες να σηκωθείς βόλτα για ζεϊπεκάκι.
Νά `κουγες το αραμπιέν και το καραντουζένι
και σε λιγάκι θά `λεγες ο αργιλές θα γένει.
Να σου φύγουν οι καημοί να σπάσεις νταλγκαδάκι
απ’ τις πενιές που θά `κουγες από το μπουζουκάκι.
Αραμπιέν και καραντουζένι είναι τρόποι κουρδίσματος που αναλογούν σε συγκεκριμένο «δρόμο» (μουσική κλίμακα) έχοντας βάση συγκεκριμένη τονική. Είναι έκφραση της στενής σύνδεσης του ρεμπέτικου με την οθωμανική-αραβική μουσική παράδοση.
2_Simon Steiner, 12 θέσεις σχετικά με το από πού πηγάζει στη Γερμανία το ενδιαφέρον για το ρεμπέτικο. Οι θέσεις σε συντομία εδώ // Το άρθρο «Πώς το ρεμπέτικο ήρθε στη Στουτγάρδη» στο diablog.eu εδώ // Ευχαριστώ τη γυναίκα μου Ρεμπέκκα, τον Θανάση Τσίγκα και τον Τάσο Κακλαμάνη για τη βοήθειά τους στην προετοιμασία της παρουσίασής μου.
3_Το πρόγραμμα του φεστιβάλ εδώ
5_Μέρος των εσόδων του φεστιβάλ διατέθηκε για φιλανθρωπικό σκοπό στα Παιδικά Χωριά S.O.S. και στο Ταμείο Αλληλεγγύης του Πανελλήνιου Μουσικού Συλλόγου.
Κείμενο: Simon Steiner. Σύνταξη: Α. Τσίγκας. Φωτογραφίες: 2ο Ρεμπέτικο Φεστιβάλ Αθηνών.
Αυτή η καταχώρηση είναι διαθέσιμη και στα: