Αυτή η καταχώρηση είναι διαθέσιμη και στα:
Τέλος Ιουνίου 2024 πραγματοποιήθηκε το 3ο ViceVersa Ελληνογερμανικό εργαστήρι μετάφρασης στο Πνευματικό Κέντρο Χανίων υπό τη καθοδήγηση της Μιχαέλα Πρίντσιγκερ (Βερολίνο/Λάιντεν) και του Τέο Βότσου (Λεβερκούζεν/Θεσσαλονίκη) στο πλαίσιο του 3ου Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων (26-30/6/2024).
Η πρόσκληση υποβολής συμμετοχής και οι αιτήσεις που έγιναν
Όπως και τα προηγούμενα χρόνια, η πρόσκληση υποβολής συμμετοχής για το 3ο ViceVersa Ελληνογερμανικό εργαστήρι μετάφρασης ήταν προσαρμοσμένη στην επίκαιρη κατάσταση των πολιτιστικών διαμεσολαβητών. Λόγω έλλειψης δυνατοτήτων χορήγησης-χρηματοδότησης λογοτεχνικών κειμένων από τα ελληνικά στα γερμανικά, τα κριτήρια συμμετοχής διαμορφώθηκαν έτσι, ώστε να απευθύνονται σε όσο το δυνατόν περισσότερους ενδιαφερόμενους παρακινώντας τους στην υποβολή συμμετοχής. Πρόσθετος στόχος ήταν η απόκτηση εποπτικής εικόνας της «μεταφραστικής σκηνής» και η γνωριμία ανερχόμενων ταλέντων. Ως εκ τούτου, για την υποβολή αίτησης δεν αποτελούσε προϋπόθεση ο/η υποψήφιος να έχει δημοσιεύσει κάποια μετάφραση, ούτε η ύπαρξη συμβολαίου με εκδοτικό οίκο για το υποβαλλόμενο κείμενο. Αντίθετα, οι υπεύθυνοι του εργαστηρίου παρείχαν κείμενα προς μετάφραση σε όσους ενδιαφερόμενους δεν είχαν να υποβάλλουν κάποιο δικό τους. Μέχρι τη λήξη της προθεσμίας στις 31/3/2024 είχαν υποβληθεί συνολικά 24 αιτήσεις συμμετοχής: 11 από αυτές για κείμενα από τα γερμανικά προς τα ελληνικά (DE-EL) και 13 για κείμενα από τα ελληνικά προς τα γερμανικά (EL-DE). Τελικά δόθηκε σε 10 μεταφραστές και μεταφράστριες η δυνατότητα να εργαστούν πάνω σε παλαιότερα και σύγχρονα κείμενα της ελληνικής και γερμανικής λογοτεχνίας, να συζητήσουν μεταφραστικά προβλήματα και να ανταλλάξουν επαγγελματικές εμπειρίες.
Η πρόσκληση συμμετοχής στο diablog.eu εδώ
Το εργαστήρι μετάφρασης διοργανώθηκε από το πρόγραμμα TOLEDO του Γερμανικού Ταμείου Μεταφραστών, χρηματοδοτήθηκε από την Επίτροπο Πολιτισμού και Μέσων Ενημέρωσης της Ομοσπονδιακής Κυβέρνησης της Γερμανίας και πραγματοποιήθηκε με την ευγενική υποστήριξη του Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων, το μόνο τακτικό διεθνές φεστιβάλ λογοτεχνίας στην Ελλάδα (εδώ).
Τα κριτήρια επιλογής
Μεταξύ των 5 συμμετεχόντων κάθε γλωσσικής κατεύθυνσης θεωρήθηκε καλό να υπάρχουν δυο συμμετέχοντες/-χουσες με λιγότερη εμπειρία που θα δήλωναν συμμετοχή με κείμενο-πρόταση του εργαστηρίου μετάφρασης. Αυτό θα ήταν το κίνητρο για τη δραστηριοποίηση και των εκκολαπτόμενων συναδέλφων (ανεξαρτήτως ηλικίας). Οι υπόλοιποι τρεις θα ήταν συνάδελφοι με αρκετή έως μεγάλη εμπειρία που θα υπέβαλαν τα δικά τους πρότζεκτ. Το εύρος του εκάστοτε προσωπικού υπόβαθρου εξ αρχής δεν απετέλεσε πρόβλημα, γιατί αμέσως δημιουργήθηκε μια συναδελφική ατμόσφαιρα συνεργασίας.
Οι προσκεκλημένοι
Η Ντιλέκ Γκινγκιόρ (Dilek Güngör) είναι Γερμανίδα συγγραφέας με τουρκικό μεταναστευτικό υπόβαθρο. Ήρθε στις 26 Ιουνίου στο Πνευματικό Κέντρο Χανίων και συμμετείχε στις 29 Ιουνίου στην παρουσίαση των εργασιών του εργαστηρίου στο Φεστιβάλ Βιβλίου. Με τη μετάφραση αποσπασμάτων από το τελευταίο βιβλίο της «A wie Ada» (Α όπως Άντα, εκδόσεις Verbrecher, Βερολίνο 2024) στα ελληνικά καταπιάστηκαν δύο από τις συμμετέχουσες στο εργαστήρι.
Ο Κρητικός συγγραφέας Μιχάλης Αλμπάτης μας επισκέφθηκε στις 27 Ιουνίου και συμμετείχε στις 29 Ιουνίου στην παρουσίαση του εργαστηρίου στο Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων. Μεταφράσεις αποσπασμάτων από το προτελευταίο του μυθιστόρημα «Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους» (εκδόσεις Νήσος, Αθήνα 2019) στα γερμανικά εκπόνησαν δύο άλλες συμμετέχουσες στο εργαστήρι.
Η λογοτεχνική ατζέντισσα Κατερίνα Φράγκου αντιπροσωπεύει από το 2000 αλλοδαπούς εκδοτικούς οίκους στην Ελλάδα και ντόπιους συγγραφείς στον γερμανόφωνο χώρο. Στις 28 Ιουνίου ήρθε στο εργαστήρι και απάντησε στα ερωτήματα της ομάδας.
Ο μεταφραστής και συγγραφέας Χρήστος Αστερίου ευγενώς προσφερόμενος συμμετείχε επίσης στη παρουσίαση του εργαστηρίου. Με μετάφραση του μυθιστορήματός του «Ίσλα Μπόα» (εκδόσεις Πόλις, Αθήνα 2012) είχε υποβάλλει επιτυχώς αίτηση συμμετοχής μια μεταφράστρια προς τα γερμανικά.
Εργαστήρι μετάφρασης, επί τόπου λειτουργία
Οι υπεύθυνοι του εργαστηρίου και οι μεταφραστές/μεταφράστριες πρωτοσυναντήθηκαν την Κυριακή 23 Ιουνίου για δείπνο γνωριμίας στο πολυσύχναστο παλιό λιμάνι των Χανίων. Η ώρα πέρασε πολύ γρήγορα!
Η Δευτέρα, 24 Ιουνίου, πρώτη ημέρα των εργασιών, ξεκίνησε με μια εισαγωγή για τους στόχους του εργαστηρίου και την προοπτική της τρέχουσας εβδομάδας. Συνεχίστηκε με δύο ενότητες εντατικής εργασίας tandem και την πρώτη συζήτηση πάνω σε μετάφραση κειμένου. Η ομάδα συζήτησε διάφορες δυνατότητες μεταφοράς του πρωτότυπου, βασικές θεωρητικές αρχές και ενημερώθηκε σχετικά με εξειδικευμένη βιβλιογραφία. Επίσης εκτίμησε ως σημαντική και χρήσιμη την παρουσίαση των επαγγελματικών οργανώσεων και την άσκηση πίεσης που ασκούν υπέρ του επαγγέλματός μας.
Τα καθημερινά του εργαστηρίου μετάφρασης
Η ομάδα έμενε σε δύο ξεχωριστά καταλύματα που απείχαν περίπου 20-25 λεπτά με τα πόδια από το πολιτιστικό κέντρο. Καθ΄ οδόν δημιουργούνταν μικρές ομάδες, από τις συζητήσεις των οποίων πήγαζαν ποικίλα ενδιαφέροντα προσωπικά και επαγγελματικά θέματα.
Στο πάρκο που διασχίζαμε πολύ κοντά στο πολιτιστικό κέντρο, υπήρχε ένα εντυπωσιακό δέντρο με λιάνες (επίφυτα) και εντυπωσιακές ρίζες. Δεν μπορέσαμε να προσδιορίσουμε με ακρίβεια την ταυτότητά του. Όμως βγάλαμε αναμνηστική φωτογραφία κάτω από αυτό το μεγάλο άγνωστο φυτό.
Τις πρώτες ημέρες υπήρχε χρόνος για μια απογευματινή βουτιά στη θάλασσα ή ακόμα και μια θεατρική παράσταση. Ταυτόχρονα με τα εγκαίνια του φεστιβάλ βιβλίου άρχισαν ωστόσο ισχυροί άνεμοι που έριχναν τα κύματα με λύσσα στην προκυμαία. Τέρμα τα μπάνια, τα δε βράδια ήταν αφιερωμένα στις λογοτεχνικές εκδηλώσεις.
Κατά τις 1 το μεσημέρι γινόταν μισάωρο διάλειμμα. Κάποιοι έκαναν τσιγάρο στην αυλή του πολιτιστικού κέντρου, παίρνοντας καφέ από το γειτονικό καφενεδάκι. Εκεί υπάρχει μια λιμνούλα με μικρές υδρόβιες χελώνες.
Άλλοι χρειάζονταν κάτι πιο θρεπτικό. Οι υπεύθυνοι του εργαστηρίου φρόντιζαν καθημερινά να υπάρχουν, εκτός από παντός είδους αναψυκτικά, φρούτα και γιαούρτι. Ίσχυε όμως ο κανόνας: Θες γιαούρτι, πάρε και μια μπανάνα (πριν μαυρίσει).
Το από κοινού γεύμα γινόταν αργά το απόγευμα. Σημείο συνάντησης ήταν η πεντανόστιμη «Κουζίνα Ε.Π.Ε.» με εκλεκτές γεύσεις της κρητικής και μεσογειακής διατροφής. Το εστιατόριο βρίσκεται στη κεντρική πλατεία της Σπλάντζιας μεταξύ του Αγίου Νικολάου (με το καμπαναριό και τον μιναρέ) και την βενετική εκκλησία του Αγίου Ρόκκου, που σήμερα είναι εκθεσιακός χώρος. Ανάμεσά τους μια υπόγεια (και κλειστή σε καγκελωτή «κλούβα») οθωμανική κρήνη. Λαμπρός περίγυρος!
Την τρίτη ημέρα του εργαστηρίου, Τετάρτη 26 Ιουνίου, άνοιξε το Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων και τα μέλη του εργαστηρίου επισκέφτηκαν σε μικρές ή μεγάλες ομάδες τις πολυάριθμες και ενδιαφέρουσες εκδηλώσεις του. Κύριοι χώροι των δρώμενων ήταν δύο γειτονικά, τεράστια Αρσενάλια, δηλ. ενετικά νεώρια, που έχουν μετατραπεί σε πολυχώρους και αίθουσες διαλέξεων. Ανάμεσά τους είχε στηθεί ένα προσωρινό ραδιοφωνικό στούντιο που έπαιρνε συνεντεύξεις από προσκεκλημένους και διοργανωτές του φεστιβάλ και μετέδιδε ρεπορτάζ γύρω από το φεστιβάλ βιβλίου.
Τα περιεχόμενα του εργαστηρίου
Ο ποικιλία των συμμετεχόντων αποδείχθηκε πολύ γόνιμη. Υπήρχαν συνάδελφοι που μόνο λίγες φορές είχαν αποτολμήσει να δουλέψουν κάποιο λογοτεχνικό κείμενο και άλλοι με πολυετή πείρα. Τα διαφορετικά βιογραφικά υπόβαθρα (σπουδές λογοτεχνίας ή μετάφρασης, γνώση και χρήση πολλών γλωσσών, πείρα στον σχολικό η πανεπιστημιακό τομέα ή σε εντελώς άλλα, «πεζά» επαγγέλματα) είχαν ως αποτέλεσμα μια συναρπαστική ποικιλότητα βασισμένη στον αμοιβαίο σεβασμό.
Φυσικά και ασχολήθηκε η ομάδα με τα «αιώνια» θέματα, όπως ο χρόνος (ακολουθία χρόνων, έμμεσος ή εμπειρικός λόγος, χρήση της υποτακτικής), τα realia (υλική και άυλη πολιτισμική παράδοση) και τη μεταφορά τους, καθώς και στοιχεία του συντακτικού (αποκλίσεις και επικέντρωση στη μία ή στην άλλη γλώσσα, δομές προτάσεων και στίξη, θέση του ρήματος, κατανομή πληροφοριών). Και όχι εντελώς απροσδόκητα, κατέληγαν πολλές συζητήσεις στο παλιό δίλημμα του Σλάιερμάχερ – ποιά θέση επιλέγω: να φέρω το κείμενο κοντά στον αναγνώστη ή τον αναγνώστη κοντά στο κείμενο;
Να κάνω χρήση υποσημειώσεων ή επεξηγήσεων; Είναι κάτι που πάντα αντιμετωπίζουμε και κάθε φορά με διαφορετικό τρόπο. Τι κάνουμε με τα ελληνικά ονόματα και πως τα μεταγράφουμε στα γερμανικά; Τι κάνουμε με τα παρατσούκλια του χωριού, όπως τα πάμπολλα στο μυθιστόρημα του Μιχάλη Αλμπάτη; Βρίσκω γερμανικές αντιστοιχίες ή τα αφήνω στα ελληνικά; Πώς βρίσκουμε τη σωστή ισορροπία ανάμεσα στην ακρίβεια του κειμένου και την «ελεύθερη» ερμηνεία; Σημαντική είναι και η ιεράρχηση του κειμένου (λέξη, πρόταση, παράγραφος, ενότητα, κεφάλαιο) και ο ρόλος της στη μετάφραση: πώς αλλάζει η σημασία και η ερμηνεία μέσα στο όλο πλαίσιο; Η ομάδα έδωσε ιδιαίτερη έμφαση στην ανάπτυξη της αρχής του κειμένου και του τέλους της παραγράφου ή του κεφαλαίου, προκειμένου να δημιουργηθεί μια ιδιαίτερη υφολογική απόκριση.
Η Ντιλέκ Γκινγκιόρ απαντά στα ερωτήματα των μεταφραστ(ρι)ών
Τα γερμανικά βιβλία από τα οποία μεταφράστηκαν αποσπάσματα στα EL:
Fatma Aydemir, Dschinns
Erich Maria Remarque, Das Gelobte Land
Dilek Güngör, A wie Ada
Friedrich Hegel, Frühe Schriften
Τα ελληνικά βιβλία από τα οποία μεταφράστηκαν αποσπάσματα στα DE:
Ευγενίας Μπογιανού, Αυτές
Χρήστος Αστερίου, Ίσλα Μπόα
Μιχάλης Αλμπάτης, Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους
Παναγιώτης Χατζημωυσιάδης, Το χιόνι των Αγράφων
Αναζητώντας λύσεις
Στο κείμενο της Fatma Aydemir Dschinns υπάρχουν στο γερμανικό πρωτότυπο διάσπαρτες τουρκικές λέξεις και όροι: μεταφράζονται ή παραμένουν ως έχουν, με ή χωρίς επεξήγηση; Στα ελληνικά υπάρχει η ιδιαιτερότητα, τα ξενόγλωσσα κείμενα να ενσωματώνονται μέσω της ελληνικής μεταγραφής τους και έτσι να αφομοιώνονται. Πώς αντιμετωπίζουμε το θέμα αυτό; Αφήνουμε τους τουρκικούς όρους στη λατινική γραφή τους ή αυτό αποτελεί δυσκολία για τον Έλληνα αναγνώστη; Ιδιαίτερη δύσκολη αποδείχτηκε η απόδοση της ουδέτερης ως προς το φύλο τουρκικής αντωνυμίας «o» (αυτός, αυτή, αυτό), που φωνητικά συμπίπτει με το ελληνικό αρσενικό άρθρο.
Πώς αντιμετωπίζουμε ένα διαφορετικό γλωσσικό ύφος με ντοπιολαλιά, κοινωνιόλεκτο, διάλεκτο ή αργκό; Στο Ίσλα Μπόα είχαμε να κάνουμε με τη διαμόρφωση της λογοτεχνικοποιημένης καθομιλουμένης μιας 35χρονης γυναίκας. Εμφανής ήταν η ασυμφωνία μεταξύ της χρήσης του αόριστου ενεστώτα και της καθομιλουμένης γλώσσας της. Μια πρόταση της ομάδας ήταν η μετάβαση του χρόνου στον ενεστώτα, που θα ταίριαζε καλύτερα στο ύφος του χαρακτήρα και θα μείωνε την ασυμφωνία.
Το τελευταίο, μη ολοκληρωμένο μυθιστόρημα του Έριχ Μαρία Ρεμάρκ ανέσυρε το θέμα της μετάφρασης ημιτελών κειμένων γνωστών κλασικών συγγραφέων. Στην ομάδα συζητήθηκαν επιχειρήματα σχετικά με την επικαιρότητα και τον χαρακτηρισμό του έργου Das Gelobte Land (Η γη της επαγγελίας) ως «κύκνειο άσμα» του Έριχ Μαρία Ρεμάρκ, προκειμένου -παρότι αποσπασματικό έργο- να θέλξει κάποιον Έλληνα εκδότη.
Το μυθιστόρημα Το χιόνι των Αγράφων έθεσε το ερώτημα εάν ένας άνδρας συγγραφέας και ένας άνδρας μεταφραστής είναι σε θέση να χρησιμοποιήσουν τον σωστό λόγο περιγράφοντας το προσωπικό τραύμα μιας νεαρής γυναίκας (τη βάναυση κακοποίηση από τον ίδιο της τον πατέρα) στο ευρύτερο πλαίσιο του συλλογικού τραύματος του Εμφυλίου Πολέμου. Η ομάδα διερεύνησε από κοινού τη χρήση λεπταίσθητων μεταφραστικών τεχνικών για να αποδώσει πιο ζωντανά και έντονα τις εν μέρει αδρά δοσμένες σκηνές του πρωτοτύπου.
Στο Αυτές αποδείχθηκε ιδιαίτερα δύσκολη η μετάφραση μιας σύντομης, τρισέλιδης ιστορίας όπου κάθε λέξη έχει ιδιαίτερο βάρος. Επιβεβαιώθηκε η πρώτη εντύπωση ότι οι ελληνικές καθημερινές λέξεις θα πρέπει να μεταφραστούν στα γερμανικά με «δυνατά» και ουσιαστικής σημασίας ρήματα, ώστε να γίνει υφολογική σήμανση του γερμανικού κειμένου, κάνοντάς το πιό συγκεκριμένο. Δεδομένου ότι στην ιστορία της Ευγενίας Μπογιανού, το Ζ τού ονόματος Ζωή παίζει σημασιολογικά καθοριστικό ρόλο, συζητήθηκαν διάφορες δυνατότητες ερμηνευτικής απόδοσης του κειμένου.
Στη συζήτηση σχετικά με τις Frühe Schriften (Πρώιμες γραφές) του Χέγκελ έγινε αναφορά στη χρήση παλαιικών λέξεων όπως Zögling, Amtsbrüder, Wehmutter und Säugamme, Hofmeisterin, Zuckerbrot, Gängelband και Wortkrämerei. Η ομάδα αναζήτησε τις δυνατότητες μεταφοράς τους στα ελληνικά, ώστε να αποδοθεί σε ορισμένα σημεία του κειμένου με λεξιλογικές «πινελιές» η ιστορική χροιά του κειμένου. Ως αντιστοιχία του λεξικού των αδελφών Γκριμ, που επεξηγεί τα γερμανικά συνώνυμα, θα μπορούσε κανείς να ανατρέξει στο «Αντιλεξικό» του Βοσταντζόγλου, το οποίο περιλαμβάνει και εναλλακτικές γλωσσικές παραλλαγές της καθαρεύουσας.
Στη συζήτηση με τη Ντιλέκ Γκινγκιόρ τέθηκε το ζήτημα της «ετικετοποίησης» συγγραφέων με μεταναστευτικό υπόβαθρο και για λόγους μάρκετινγκ. Για τις μεταφράστριες η συζήτηση στην ομάδα βοήθησε στο θέμα της πολυσημίας των φαινομενικά απλών προτάσεων του A wie Ada (Α όπως Άντα) όσον αφορά την αποκρυπτογράφηση κάποιων (σεξουαλικών) συνειρμών. Ιδιαίτερα ενδιαφέρον ήταν ότι και οι δύο είχαν μεταφράσει τα ίδια αποσπάσματα, δίνοντάς μας την ευκαιρία να συγκρίνουμε τις διαφορετικές λύσεις.
Το μυθιστόρημα του Μιχάλη Αλμπάτη Και οι νεκροί ας θάψουν τους νεκρούς τους χαρακτηρίζεται υφολογικά έντονα από την προφορικότητα έχοντας στοιχεία διαλέκτου, γεγονός που αποτέλεσε μεγάλη πρόκληση για τις δύο μεταφράστριες που μετέφεραν διαδοχικά αποσπάσματα από την αρχή του βιβλίου στα γερμανικά. Εκεί η συχνή χρήση δομών δευτερευουσών προτάσεων στο ελληνικό πρωτότυπο αποδείχθηκε δύσχρηστη. Δοκιμάστηκαν λοιπόν εναλλακτικές λύσεις προκειμένου να διατηρηθεί η ένταση και το ζωντανό ύφος. Καταλήξαμε ότι στα γερμανικά μπορούμε να ανταποκριθούμε στις γλωσσικές προκλήσεις του πρωτοτύπου όχι με κάποια διάλεκτο, αλλά καλύτερα με μια στιλιζαρισμένη καθομιλουμένη γλώσσα, και στα μοιρολόγια με ποιητικό τρόπο. Στη συζήτηση με την ομάδα ο Αλμπάτης ανέφερε, ότι οι μη Κρητικοί αναγνώστες παρατήρησαν στο κείμενο την ιδιαιτερότητα τής διάσπασης του τετελεσμένου ενεστώτα με αντικείμενα σε αιτιατική και δοτική και την τοποθέτηση της μετοχής στο τέλος της πρότασης, λεκτική κληρονομιά των κρητικών μαντινάδων. Αυτό φέρνει το ελληνικό κείμενο πολύ κοντά στη γερμανική σύνταξη.
Η Κατερίνα Φράγκου στο Φεστιβάλ με τους Κρητικούς συγγραφείς Μιχάλη Μαλανδράκη (αριστερά) και Μιχάλη Αλμπάτη (δεξιά)
Με την Κατερίνα Φράγκου, μακροχρόνια και έμπειρη λογοτεχνική ατζέντισσα, συζητήθηκε ο ρόλος της στη διαδικασία διαμεσολάβησης. Υποστηρίζει τόσο τους Έλληνες/΅Ελληνίδες συγγραφείς να βρουν εκδότες στην Ελλάδα όσο και τους αλλόγλωσσους εκδότ(ρι)ες να πουλήσουν πνευματικά δικαιώματα στην Ελλάδα. Έχει μεγαλύτερη επιτυχία στη γαλλική αγορά, όπου οι Έλληνες/Ελληνίδες συγγραφείς πουλάνε πολύ καλύτερα από ό,τι στις γερμανόφωνες χώρες. Ερωτήθηκε για τον ρόλο των πρακτορείων πνευματικών δικαιωμάτων στην επιλογή των κειμένων από τους εκδότες και για το ρόλο των ελληνικών κρατικών θεσμών στην προώθηση της πολιτιστικής πολιτικής στο εξωτερικό. Επιπλέον η ομάδα προσπάθησε να αναλύσει τις διαφορές στη συναίσθηση και στην ανταπόκριση των αναγνωστών.
Η Μιχαέλα Πρίντσιγκερ διευκρίνισε τον κατάλογο της βιβλιογραφίας που έχει συγκεντρώσει ως πανεπιστημιακός λέκτορας, τον οποίο έθεσε στη διάθεση της ομάδας, η οποία έκανε από την πλευρά της ορισμένες συμπληρώσεις.
Λήξη των εργασιών του εργαστηρίου
Το Σάββατο, 29 Ιουνίου στις 5 μ.μ. έγινε σε μικρά πάνελ η παρουσίαση των εργασιών του εργαστηρίου στο Φεστιβάλ Βιβλίου.
Ακολούθησε ανάγνωση με την Ντιλέκ Γκινγκιόρ από το βιβλίο της «Ο πατέρας κι εγώ», το οποίο εκδόθηκε στα ελληνικά σε μετάφραση του Τέο Βότσου τέλη 2022 στις εκδόσεις ΚΨΜ. Την εκδήλωση συντόνισε ο Χρήστος Αστερίου, ο οποίος είχε προηγουμένως συμβάλλει στην παρουσίαση του εργαστηρίου.
Μεγάλη χαρά και ανακούφιση ήταν τα συναισθήματα της ομάδας μετά τις επιτυχημένες παρουσιάσεις, που εξελίχτηκαν σε ευφορία. Προστέθηκε ωστόσο και μια δόση θλίψης για το πέρας αυτής της παραγωγικής αλλά και εύθυμης εβδομάδας. Την Κυριακή το πρωί τα πρώτα μέλη της ομάδας πήραν τον δρόμο της επιστροφής.
Δημοσιογραφική κάλυψη
Στις 19 Ιουνίου δημοσιεύτηκε στην Griechenland Zeitung συνέντευξη με τους Πρίντσιγκερ/Βότσο σχετικά με το εργαστήρι μετάφρασης στα Χανιά.
Το Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων κάλυψε φωτογραφικά την παρουσίαση του εργαστηρίου και τις εκδηλώσεις με την Ντιλέκ Γκινγκιόρ και τον Μιχάλη Αλμπάτη.
Η παρουσίαση αυτή βασίζεται στα πεπραγμένα του 3ου ViceVersa Ελληνογερμανικού εργαστηρίου μετάφρασης που συνέγραψαν η δρ. Μιχαέλα Πρίντσιγκερ και ο Τέο Βότσος. Τα καθημερινά του εργαστηρίου, επεξήγηση των φωτογραφιών και σύνταξη: Α. Τσίγκας. Φωτογραφίες: Φεστιβάλ Βιβλίου Χανίων και μέλη του 3ου ViceVersa Ελληνογερμανικού εργαστηρίου μετάφρασης.
Αυτή η καταχώρηση είναι διαθέσιμη και στα: