Αυτή η καταχώρηση είναι διαθέσιμη και στα:
Στον Φαίδρο του Πλάτωνα οι άνθρωποι έχουν μεθύσει από τις τέχνες των Μουσών. Δεν τρώνε και δεν πίνουν πια, αλλά μεταμορφώνονται σε τζιτζίκια που μόνο τραγουδούν. Τα ποιήματα της Μπέη έχουν τη δύναμη να μας φέρουν σε αυτή την έκσταση.
Αυτή η έντονη ποιητική συλλογή συγκεντρώνει στίχους για την εξαφάνιση κάποιου μικρομάγαζου σε γειτονιά της Αθήνας, μια αξέχαστη συνάντηση εν πλω στο Αιγαίο, καθώς και για τα τζιτζίκια, που προετοιμάζονται για 17 ολόκληρα χρόνια για να ζήσουν μόνο ένα καλοκαίρι. [1] Η Μπέη μιλά για μια μετάβαση από την εποχή των χειρόγραφων σε ένα στακάτο μηνυμάτων από κανάλια κοινωνικών δικτύων. Τα κείμενα αναφέρονται στην εισβολή μεγάλων ανεμογεννητριών στα νησιά του Αιγαίου, σε κάποια εμπειρία το πρωινό μιας ανέγκυρης άνοιξης στο Βερολίνο, όταν διασταυρώθηκες με τον χρόνο, ή στο εντυπωσιακό «Μανιφέστο των φυτών της φωτιάς» ενάντια στην ερήμωση της εποχής του σκυροδέματος. Ο εκδοτικός οίκος μιλά για ένα ντεμπούτο 32 ποιημάτων με ευρύ θεματικό φάσμα, […] μια απόδραση από την στενότητα του «εγώ» – διαβάστε τα οπωσδήποτε!
Αυτή την παρακίνηση πρέπει να την πάρουμε στα σοβαρά. Ακόμα περισσότερο μετά από τις ακόλουθες κριτικές, που αναλύουν τη συλλογή πολύ πιο εύστοχα από ό,τι θα μπορούσα να κάνω εγώ. Υπάρχουν, για παράδειγμα, στις συστάσεις βιβλίων Calligramme Buchempfehlungen η άποψη του Michael Pfister (02/12/2024, στα DE): Η Μπέη κατάγεται από την Κολωνία και την Ελλάδα και προφανώς έχει διεθέσει πολύ χρόνο σε θεατρικές σκηνές και στη Νότια Αφρική. Τα ποιήματά της πραγματώνουν αναχωρήσεις, μετακομίσεις, παντός είδους κινήσεις. Ταξιδεύουν με τρένο, με ποδήλατο, ακτοπλοϊκά ή ακολουθούν κάποιο καραβάνι. […] Από άμμο, νερό και άνεμο η ποιήτρια ανεγείρει τα γλωσσικά της οικήματα από αστέρια, σπόρους, στάχτη, επιδερμίδα και κυκλοφοριακή συμφόρηση.
Περισσότερες κριτικές υπάρχουν από τη συντακτική ομάδα του planet lyrik (06/10/2024, στα DE), από το podcast Lesart του πολιτιστικού σταθμού Deutschlandfunk ως ηχητική συνέντευξη της Έλενας Μπέη στον Carsten Hueck (26/07/2024, στα DE· η Μπέη αναφέρεται εδώ στο χωριό Βωλάξ της Τήνου, στο diablog βλ. εδώ) και από το περιοδικό Schnüss της Βόννης όπου ο Klaas Tigchelaar (01/05/2024, στα DE) γράφει: Η περιέργεια της Μπέη, η λυρική της συμπόνια, η οργή προς τα πάνω και η φροντίδα προς τα κάτω ακτινοβολούν από κάθε στίχο αυτής της διασκεδαστικής, επιτυχημένης ποιητικής συλλογής, η οποία δεν θα μπορούσε να βρει καλύτερη στιγμή για την έκδοσή της από ακριβώς τώρα.
Αυτό όμως που δεν έχει συζητηθεί μέχρι τώρα είναι η διγλωσσία της Μπέη. Η ίδια λέει πάνω σ΄ αυτό: Πράγματι, γράφω ποίηση και στις δύο γλώσσες, όπως σκέφτομαι και αισθάνομαι και στις δύο γλώσσες. Για σκοπούς δημοσίευσης έχω μεταφράσει μόνο τη δική μου ποίηση, αλλά στο πλαίσιο ποιητικών βραδιών μεταφράζω και τα έργα άλλων. Η μετάφραση της ποίησης είναι ωραίο και συναρπαστικό εγχείρημα, καθώς προσπαθείς να πλησιάσεις όσο το δυνατόν περισσότερο μια διαφορετική αντίληψη για τη ζωή. Στην καλύτερη περίπτωση το ποίημα διατηρεί στη μεταφορά του στοιχεία της αρχικής του ουσίας· χάνει μεν κάποιες πτυχές, αλλά αποκτά μέσω της νέας γλώσσας άλλες. Η ποίηση εμπεριέχει την ποικιλομορφία της γλώσσας, του πλαισίου της ζωής και της στάσης απέναντί της, κάτι που στον όλο και πιο ομοιογενοποιημένο κόσμο μας αποτελεί κάτι απίστευτα πολύτιμο. Έχοντας τη γνώση αυτή, προχωράμε σε μερικά ποιήματα της συλλογής.
[1] Το ποίημα Zeit der Zikaden (Η εποχή των τζιτζικιών) –που δεν έχει μεταφραστεί ακόμα στα ελληνικά– ξεκινά με την αναφορά στον Φαίδρο του Πλάτωνα.
ΣΥΝΤΑΞΙΔΙΩΤΕΣ ΕΝ ΠΛΩ
Θυμάσαι
πέντε το πρωί Φλεβάρη στο κρύο κατάστρωμα
όταν παρατηρούσαμε τους καθυστερημένους επιβάτες από ψηλά και ζυγίζαμε ο ένας τον άλλον με βλέμματα από μακριά;
Μας χώριζαν:
οκτώ πλαστικές καρέκλες, τέσσερα τραπέζια, τρεις δεκαετίες και δύο ταξίδια
ζωής
από αντίθετες κατευθύνσεις
Στη στεριά
δεν θα είχαμε μιλήσει μα
εδώ μας περικύκλωναν
έντεκα ώρες θάλασσας
Εσύ μου έλεγες
για κυκλώματα ρεύματος και ηλεκτρόνια
εγώ σου εξηγούσα γιατί δεν πρέπει να αφήνεις τη μάνα
ακάλυπτη στο τάβλι
Κι όταν χύθηκε ο καφές σου
στο ημερολόγιό μου ήξερα: αφήνεις
ίχνη·
Αργότερα ξαπλώσαμε ο ένας πίσω από τον άλλο
πάνω στα σκληρά παγκάκια και
προσποιούμασταν πως κοιμόμασταν
ενώ σκεφτόμασταν τις ζαριές, τους πόλους και αυτά που κρύβονταν από πίσω –
Όταν το πλοίο έδεσε αποβιβάστηκα βιαστικά
γύρισα για μια στιγμή και σε είδα
να στέκεσαι μόνος εκεί πάνω στο κατάστρωμα
Ήταν η τελευταία ευκαιρία:
αντίο δεν είπα
εκμεταλλεύτηκα τη στιγμή κι αποτύπωσα το περίγραμμά σου
μέσα στο γαλάζιο που σε είχε περικυκλώσει
Τότε δεν ήθελα την ελευθερία.
Θυμάμαι πως όλοι ήταν χαρούμενοι,
μα δεν ήξεραν καν για τι.
Τσέχωφ, Ο Βυσσινόκηπος
ΖΩΝΗ ΔΙΕΛΕΥΣΗΣ
Άμεση, πλέον, η μετακόμιση
σε μία νέα εποχή μεγάλης έκτασης
και προσποιούμαστε πως είμαστε έτοιμοι.
Μία άκυρη, από καιρό, ταυτότητα από μια χειρόγραφη εποχή,
ένα ζεστό πλεκτό που τσιμπάει από πρόβιο μαλλί,
τα κεντητά σεμεδάκια της γιαγιάς,
μια ερωτική επιστολή, παλιά πληγή
και μια χούφτα βύσσινα από τον κήπο μας·
ξεδιαλέγουμε τα πράγματα που θα πάρουμε μαζί
με τη καρδιά, όχι με τη λογική μας.
Εγώ γεμίζω ένα μικρό σακίδιο.
Εσύ σέρνεις πέντε βαλίτσες πίσω σου.
Στεκόμαστε στο σιδηροδρομικό σταθμό και λίγο πριν τ’ αντίο
μιλάμε με αγωνία για ασήμαντα:
Άραγε στη νέα εποχή θα καταλαβαίνουν την άγραφη μας διάλεκτό;
Κι έτσι αφήνουμε τον φόβο να γεμίσει τον μεταξύ μας χώρο.
Ανεβαίνω στο πρώτο τρένο.
Εσύ λες πως πρέπει να περιμένεις.
Το τρένο αλλάζει τα δεδομένα με ένα ξαφνικό τράνταγμα.
Ακουμπώ το πρόσωπο στο τζάμι
και συναντώ τα μάτια σου
κρυμμένα πίσω από βαριές βαλίτσες και τις κερασιές
των παιδικών μας χρόνων.
Ίσως δεν αντέχεις τον αποχωρισμό.
Ίσως, αδελφέ, τα πόδια σου
θα μείνουν δίπλα σ’ αυτές τις ράγες
και εγώ θα σε κουβαλώ κάτω από τα βλέφαρά μου
έτσι, καθηλωμένο, ως εικόνα μιας εποχής που μας προσπέρασε.
Φεύγουμε προς διαφορετικές κατευθύνσεις
μέσα στον καρδιακό μας κόμβο, ωστόσο, με την ίδια ερώτηση:
Εάν κάποτε θα ξαναβρούμε καρποφόρο έδαφος
πέρα από τα τείχη του απολιθωμένου μας βυσσινόκηπου
Συνεχίζω και όλο ταξιδεύω,
πουθενά δε λέω να αποβιβαστώ.
Αλλάζω καθίσματα, βαγόνια, φορέματα μέχρι και πέλαγα
μα δεν μ’ αρέσουν οι σύγχρονοι χώροι αφίξεων
και έτσι, μ’ ένα σακίδιό γεμάτο βύσσινα
είμαι όπως κι εσύ κάποτε στις ράγες, παγιδευμένη
μέσα μια ζώνη διέλευσης προς την ελευθερία.
ΑΝΑΔΑΣΩΣΕ
21st century reality
Αυτή η άψυχη άσφαλτος στρωμένη με αλγόριθμους και προδιαγεγραμμένους ρόλους
Μια διαταραχή της σκέψης, όχι, μια αναστολή της ύπαρξης
Δεν είσαι καν παρών, παρά μόνο ως ηχώ-ηχώ
μεταξύ συνημμένων έγγραφων και ανταγωνιστικών βιογραφικών σημειωμάτων
21st digital reality
Κι εμείς οι ακόρεστοι, οι «πώς φαίνομαι»-βιομήχανοι
Μέσα σ’ ένα τεχνολογικό πλοκάμι από εικονικές σχέσεις
Ξέφυγε φίλε, ζεις σε ένα αντίγραφο
Αλλά κάπου αλλού
σ’ έναν σχεδόν αποψιλωμένο τόπο όπου κάποτε
φύτρωναν άγρια καλάμια και άνθη ρίγανης
θα βρεις μονοπάτια που δεν έχουν χαρτογραφηθεί
Εδώ τα σώματά μας κάποτε πλάθηκαν
από ψωμί, αίμα κι αλάτι
ένα ζευγάρι μάτια και ένα ζευγάρι φτερά στην πλάτη
όλο πείνα για ζωή από πρώτο χέρι
Είμαστε μετρημένοι και υπολογισμένοι
βάση την αλχημεία πράξης και στάχτης
και κατοικούμε λίγα χρόνια,
έναν λαβύρινθο φωτός και απώλεια
Ένα παράδοξο που πρέπει να περπατήσουμε
στα τέσσερα χωρίς επιφυλάξεις·
με χέρια, γόνατα και ψυχή από άκρη σ’ άκρη
Φίλε, δεν μένει λεπτό για μια ύπαρξη ψηφιακή
ΤΙ ΜΕΝΕΙ
μια δόνηση
που διαχέεται μέχρι τις πιο λεπτές διακλαδώσεις
των πνευμόνων
το χαλάζι από χρώματα
να πέφτει στον φλοιό του δέρματος
τα τζιτζίκια· τραγουδούν
μέσα στα πλευρά μας
Η συλλογή
Elena Mpei: das grillenzirpen zwischen den rippen (το τραγούδι των τζιτζικιών μέσα στα πλευρά μας)
Ποιήματα. Εκδόσεις Nimbus, Wädenswil/Ελβετία, 2024, 28 ευρώ (μόνο στα DE)
80 σελίδες, 20,5 x 13,8 εκ., βιβλιόδετο αντίτυπο ραφτό με σκληρό λινό εξώφυλλο
ISBN 978-3-03850-095-7
Η ποιήτρια
Η Έλενα Μπέη γεννήθηκε στην Κολωνία και σπούδασε Θεατρολογία, Γερμανική Φιλολογία και Ψυχολογία στο Πανεπιστήμιο του Μονάχου. Εργάστηκε ως βοηθός σκηνοθέτη σε θέατρα του Μονάχου, του Σάλτσμπουργκ και της Χαϊδελβέργης, προτού μετακομίσει το 2004 στη Νότια Αφρική. Εκεί εργάστηκε ως δημοσιογράφος, συντάκτρια και κειμενογράφος για πολλά χρόνια στο Κέιπ Τάουν και στο Γιοχάνεσμπουργκ. Σε συνεργασία με μια μη κερδοσκοπική οργάνωση του Κέιπ Τάουν υλοποίησε προγράμματα Theatre-for-Development. Μεταξύ 2010 και 2019 δημοσίευση στη Γερμανία τρία βιβλία για τη Νότια Αφρική (εκδόσεις Conbook)· ποιήματά της έχουν δημοσιευτεί σε ανθολογίες και λογοτεχνικά περιοδικά στη Γερμανία, την Αυστρία και την Ελλάδα. Η ποιητική της συλλογή το τραγούδι των τζιτζικιών μέσα στα πλευρά μας εκδόθηκε το 2024 στα γερμανικά. Η Έλενα Μπέη δραστηριοποιείται στην Αθήνα και στις Κυκλάδες, τις οποίες ανακαλύπτει εκ νέου σε κάθε της επίσκεψη.
Ποίηση και φωτογραφίες: Έλενα Μπέη. Παρουσίαση και σύνταξη: Α.Τσίγκας.
Αυτή η καταχώρηση είναι διαθέσιμη και στα: