Μια πνοή διεθνούς τρέλας – ελληνική μουσική στη Θουριγγία

Η Elisabeth Heinze γράφει για τις ελληνικές συμμετοχές στο Φεστιβάλ Μουσικής Rudolstadt 2018

Φεστιβάλ μουσικής folk, roots και world music στην πόλη Rudolstadt: πριν την αλλαγή του χρόνου κάνουμε ανασκόπηση του περασμένου καλοκαιριού προσμένοντας ένα ηλιόλουστο 2019! Τον περασμένο Ιούλιο ο δήμαρχος της πόλης Jörg Reichel εγκαινίασε το μεγαλύτερο φεστιβάλ του είδους του στη Γερμανία με το γνωμικό του Δημόκριτου «Βίος ανεόρταστος μακρά οδός απανδόχευτος» (Μια ζωή χωρίς γιορτές μοιάζει με μακρύ δρόμο χωρίς πανδοχείο). Η προπώληση των εισιτηρίων για την επόμενη έκδοση του φεστιβάλ μεταξύ 4 με 7 Ιουλίου 2019 αρχίζει ήδη στις 12 Δεκεμβρίου! Η δημοσιογράφος Elisabeth Heinze γράφει για το diablog.eu για τις ελληνικές συμμετοχές στο φεστιβάλ.

Φιλοξενία συναντά κανείς ανά την υφήλιο, αλλά ορισμένες περιοχές φημίζονται γι΄ αυτήν περισσότερο από άλλες. Στους ιδιαίτερα φιλόξενους συγκαταλέγονται και οι πολίτες της Rudolstadt, μιας γραφικής πόλης 22.000 κατοίκων με φημισμένο μπαρόκ ανάκτορο που δεσπόζει της περιοχής. Στο μεγαλύτερο φεστιβάλ μουσικής folk, roots και world music της Γερμανίας που διοργανώνεται εκεί κάθε χρόνο είναι διάχυτη όχι μόνο μια κοσμοπολίτικη αλλά και μια οικογενειακή ατμόσφαιρα – παρά τα 75 μουσικά acts της διεθνούς σκηνής και τους 100.000 επισκέπτες που κατακλύζουν την πόλη αυτή στις όχθες του ποταμού Ζάαλε. Πραγματοποιείται χωρίς νευρικότητα και εμπορευματοποίηση, πείθει με επιλεγμένους καλλιτέχνες, απαιτητικό πρόγραμμα με πολιτιστικό περιεχόμενο –όπως για παράδειγμα ένα πρότζεκτ για το εργατικό τραγούδι ή ένα εργαστήρι σχετικά με τη ροκ μουσική σκηνή της θουριγγικής δεξιάς–, επιλεγμένα βιοτεχνικά καλλιτεχνήματα και σπάνια μουσικά όργανα, μεταφέροντας στο κοινό μια απαράμιλλη παραζάλη. Το πόσο απίστευτο φαντάζει το γεγονός αυτό το αποδεικνύει το ετήσιο ντοκιμαντέρ που παρουσιάζει το τηλεοπτικό κανάλι της Κεντρικής Γερμανίας MDR γύρω από το φεστιβάλ με τίτλο «Μια πνοή διεθνούς τρέλας».

mit mit phorminx

Nτίνε Ντόνεφ, Μουσικά Όργανα Αναστάσιος, ©Nτίνε Ντόνεφ

Μια πνοή ελληνικής τρέλας συνοδεύει τη συμμετοχή του Κώστα Θεοδώρου, που ως μουσικός εμφανίζεται με το γενέθλιο όνομά του Ντίνε Ντόνεφ. Όταν η οικογένεια Ντόνεφ παλιννόστησε το 1966 στον τόπο καταγωγής της στη Βόρεια Ελλάδα, τα μέλη της υποχρεώθηκαν να εξελληνίσουν το ονόματά τους. Το ελληνικό του όνομα είναι λοιπόν μάρτυρας μιας υποχρέωσης προσαρμογής των ανά τον κόσμο διασυνοριακών ακροβατών και της παράλογης απαίτησης, η κουλτούρα να έχει μια ενιαία εθνική οντότητα. Σε αυτό ακριβώς εναντιώνεται ο μπασίστας χρησιμοποιώντας το «πρώτο» του όνομά ως «καλλιτεχνικό ψευδώνυμο», θέτοντας έτσι προς συζήτηση την εθνοτική ταυτότητα. Το μουσικό λεύκωμα Rousilvo είναι αφιερωμένο στο ομώνυμο χωριό καταγωγής του, το Ρουσίλβο (που μετονομάστηκαν σε Ξανθόγεια) στα δυτικά της Έδεσσας στα σύνορα προς τη Βόρεια Μακεδονία. Ως μέλος του μουσικού σχήματος Primavera en Salonico προσεγγίζει μ.τ.α. με τη Σαβίνα Γιαννάτου τη σεφαραδίτικη μουσική των Εβραίων της Θεσσαλονίκης – που παραλίγο να αφανιστούν παντελώς κατά τη ναζιστική κατοχή.

Στη Rudolstadt ο Ντόνεφ τιμήθηκε φέτος μαζί με τη Μαρία Δάφκα με το βραβείο World Music Award RUTH. Με το έπαθλο αυτό υποστηρίζονται καλλιτέχνες των οποίων πρωταρχικός στόχος δεν είναι η διασημότητα. Η Δάφκα γεννήθηκε στην Πτολεμαΐδα Εορδαίας. Παίζει μπαγιάν, ένα ελληνικό χρωματικό ακορντεόν ρωσικής προέλευσης. Η ονομασία του ανάγεται στον Ρώσο βάρδο του 11ου αιώνα Boyan. Το ντουέτο βραβεύτηκε για τις «innovative original compositions and improvisations, based on balkan tradition» (καινοτόμες πρωτότυπες συνθέσεις και αυτοσχεδιασμούς, βασισμένους στην βαλκανική παράδοση). Άγνωστα και ξεχασμένα μουσικά στοιχεία ενσωματώνονται, τροποποιούνται και συνδυάζονται. Σε αντίθεση με τα γεωγραφικά σύνορα τα μουσικά όρια δεν είναι στενά και –όπου υπάρχουν– είναι πολύ πιο διαπερατά.

Πάντα η μουσική απευθύνεται στους ακροατές της και συχνά παίζεται για να κατευνάσει τα πνεύματα. Ο Λέναρντ Κόεν τραγουδά στο θρυλικό του κομμάτι Hallelujah: «I ΄ve heard there was a secret chord, that David played, and it pleased the Lord» (άκουσα ότι υπήρχε μια μυστική συγχορδία που έπαιζε ο Δαυίδ και ευαρεστούσε τον Κύριο). Αναφέρεται στη μαγευτική μουσική δεξιότητα του βασιλιά Δαυίδ για να εντυπωσιάσει ο ίδιος. Στην Παλαιά Διαθήκη διαβάζουμε (Σαμουήλ Α΄, 16,23): «Καὶ ἐγενήθη ἐν τῷ εἶναι πνεῦμα πονηρὸν ἐπὶ Σαοὺλ καὶ ἐλάμβανε Δαυὶδ τὴν κινύραν καὶ ἔψαλλεν ἐν χειρὶ αὐτοῦ. Καὶ ἀνέψυχε Σαούλ, καὶ ἀγαθὸν αὐτῷ. Καὶ ἀφίστατο ἀπ᾿ αὐτοῦ τὸ πνεῦμα τὸ πονηρόν» (Όταν λοιπόν το πονηρόν πνεύμα κατελάμβανε και συνετάρασσε τον Σαούλ, ο Δαυίδ έπαιρνε την κιθάραν, έπαιζεν αυτήν με τα δάκτυλά του και έφερεν αναψυχήν και ανακούφισιν στον Σαούλ, ο οποίος και εγαλήνευσε, διότι το πονηρόν πνεύμα απεμακρύνετο από αυτόν). Η εδώ κινύρα/κιθάρα-κίθαρι είναι μια πρώιμη άρπα που ονομάζεται επίσης και λύρα. Η λύρα του Δαυὶδ πιθανώς να είναι αποτυπωμένη σε ένα πλακίδιο ελεφαντοστού που ανακάλυψε ο αρχαιολόγος Gordon Loud σε ανασκαφές στο βασιλικό παλάτι της αρχαίας πόλης Χαρ Μεγιδδώ (εξελληνισμένα: Αρμαγεδδών) στο σημερινό Ισραήλ. Το εύρημα χρονολογείται στα 1200 π.Χ. Η λύρα, ένα υβριδικό λοιπόν μουσικό όργανο της Μεσογείου, βρήκε και αυτή το δρόμο της στη Rudolstadt.

harfe

Η λύρα του Δαυίδ στη Χαρ Μεγιδδώ, ©Luthieros Musikinstrumente

Στο Κέντρο κατασκευής του φεστιβάλ παρουσιάστηκαν αντίγραφα αρχαίων μουσικών οργάνων. Θα αναρωτηθείτε: Χειροτεχνική παράδοση από τη σύγχρονη Ελλάδα; Και βέβαια! Πολλοί μετανάστευσαν στα χρόνια κρίσης, άλλοι όμως έμειναν. Όπως η οικογένεια Κουμαρτζή. Ίδρυσε το 2012 στη Βόρεια Ελλάδα την εταιρεία «Μουσικά Όργανα Αναστάσιος» (Luthieros Music Instruments), που ειδικεύεται στην κατασκευή παραδοσιακών και αρχαίων έγχορδων και κρουστών μουσικών οργάνων. «Θελήσαμε να δημιουργήσουμε κάτι στον τόπο όπου ζούμε αντί να μεταναστεύσουμε», εξηγεί ο Θοδωρής Κουμαρτζής, υπεύθυνος της εταιρικής επικοινωνίας. Ο πατέρας του, ο κτηνίατρος Αναστάσιος Κουμαρτζής, έκανε το χόμπι του επάγγελμα και βοήθησε ταυτόχρονα με τον τρόπο αυτό και τους τρεις γιους του να βρουν τον βιοποριστικό τους δρόμο. Πολλά χρόνια πριν ο ερασιτέχνης μουσικός πρωτόφτιαξε το μπουζούκι του. Όταν ο Νίκος, ο μεσαίος γιος, ολοκλήρωσε τις σπουδές product design, δημιουργήθηκε η ιδέα να σχεδιαστούν αντίγραφα των αρχαίων μουσικών οργάνων με τη χρήση σύγχρονων τεχνολογιών 3D. Έτσι, το μουσικό αυτό όργανο παίρνει, χωρίς να έχει πρόσφατο παρελθόν, μια νέα διάσταση. Σημείο αφετηρίας αποτελούν οι ιστορικές πηγές, δηλ. παραστάσεις σε αρχαία αγγεία και τοιχογραφίες και περιγραφές στον Όμηρο και στον Οβίδιο που δίνουν τη δυνατότητα στους Κουμαρτζήδες, σε συνεργασία με ελληνικά πανεπιστήμια, να τα μελετήσουν και να αναστήσουν το ξύλινο σώμα (ή αντηχείο) τους που αναπτύχθηκε εν μέρει γύρω στα 1200 χρόνια. «Τα όργανα αυτά είχαν σιωπήσει για αιώνες», λέει ο μουσικός-οργανοποιός Ντάνης (Ιορδάνης) Κουμαρτζής και συμπληρώνει: «Η υλική τους αναβίωση μπορεί να επιτευχθεί μόνο με την έρευνα της αρχαίας μουσικής σύνθεσης.»

zwei männer

Επίσκεψη στο εργαστήρι, Μουσικά Όργανα Αναστάσιος, ©Luthieros Musikinstrumente

Άλλη διάσταση αλλά και προοπτική πήρε και η ζωή αυτής της οικογένειας μουσικών, γιατί ενώ «το ελληνικό φορολογικό σύστημα έγινε όλο και πιο περίπλοκο», όπως λέει ο Θοδωρής, θέλουν να επικεντρωθούν στις εμπνευσμένες πτυχές του αρχαίου πολιτισμού «όταν η μουσική και η ζωή είχαν μια εντελώς διαφορετική σημασία στα πλαίσια μιας ηθικής και προσωπικής αναζήτησης του καθενός.»

Η λύρα είναι ένα λεπτεπίλεπτο και ευκολόπαιχτο έγχορδο που αποτελεί μαζί με την αρχαία κίθαρι το παλαιότερο τεκμηριωμένη όργανο προέλευσης της σημερινής κιθάρας. Ο αρχικά εύθραυστος και κατόπιν έντονα ζεστός της ήχος μαγνητίζει. Στους επισκέπτες του φεστιβάλ της Rudolstadt (μερικοί των οποίων όλο το έτος μαζεύουν χρήματα για να αγοράσουν χειροποίητα μουσικά όργανα) η θρυλική λύρα είχε μεγάλη απήχηση – διακατεχόμενη κι αυτή από μια πνοή τρέλας.

Κείμενο: Elisabeth Heinze. Μετάφραση: A. Tσίγκας. Φωτό: Dine Doneff, Elisabeth Heinze, Luthieros Musikinstrumente.

Print Friendly, PDF & Email

Αυτή η καταχώρηση είναι διαθέσιμη στα: DE

Γράψτε σχόλιο

Η διεύθυνση του ηλεκτρονικού σας ταχυδρομείου δεν θα είναι δημόσια ορατή. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *. Το σχόλιο που μας στέλνετε αποθηκεύεται στη βάση δεδομένων μας. Περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να βρείτε στη » Δήλωση περί Απορρήτου