Ο Ρος Ντέιλι και η τροπική μουσική

Το Houdetsi Music Festival 6-9 Αυγούστου 2015

Καλή μουσική βρίσκει πάντα το κοινό της, ανεξάρτητα από τις κρατούσες συνθήκες. Από τις 6 μέχρι τις 9 Αυγούστου πραγματοποιείται και πάλι στο Χουδέτσι της Κρήτης ένα μουσικό φεστιβάλ που ξεκίνησε από τον Ρος Ντέιλι και την πρωτοβουλία του «Λαβύρινθος», ένα διεθνές σημείο συνάντησης για τους μουσικούς απ΄ όλον τον κόσμο, ταγμένους στην τροπική μουσική.

AFISA, Houdetsi 2015

Ο Ρος Ντέιλι περιγράφει σε μια διάλεξη πώς ήρθε για πρώτη φορά σε επαφή με αυτή τη μουσική που ηχεί ξένη στο δυτικό αυτί και έχει πολλά ονόματα. Στην Ινδία ονομάζεται «ράγκα», στην αραβική και τουρκική μουσική «μακάμ», στην ελληνική αρχαιότητα «τρόποι» και στη βυζαντινή εκκλησιαστική μουσική «ήχοι»:

„Ανακάλυψα το ενδιαφέρον αυτό σχετικά νωρίς (πρέπει να ήμουν 14 χρονών) σε συναυλία μουσικής από την Βόρεια Ινδία, περιοχή με σημαντική τροπική παράδοση, όπου έπαιζε ένας από τους τότε κορυφαίος εκφραστές της, ο δεξιοτέχνης του sarod, Ustad Ali Akbar Khan. Η συναυλία έγινε σε ένα σχετικά μικρό θέατρο, σε ένα κολέγιο λίγο νότια από το San Francisco, όπου έμενα εκείνη την εποχή. Μέχρι τότε ως παιδί μελετούσα το τσέλο και ως έφηβος διάφορα είδη κλασσικής και σύγχρονης κιθάρας. Όμως όταν άκουσα την συναυλία κλασσικής Ινδικής μουσικής, παρόλο που η μουσική αυτή ήταν προφανώς καινούργια για τα δικά μου ακούσματα, ένιωσα μια περίεργη συμπάθεια, ακόμα και οικειότητα μαζί της.

Ross Daly_1

Konzert in Berlin, Werkstatt der Kulturen 2015, ©Daniela Incoronata

Με άγγιξε με τρόπο που δεν είχα νιώσει ξανά και σε ένα επίπεδο πολύ πιο βαθύ από τις άλλες μου μουσικές εμπειρίες. Όταν γύρισα σπίτι προσπάθησα, όσο περισσότερα μπορούσα, να αναπαράγω με την κιθάρα μου κάποιους από τους ήχους που άκουσα στην συναυλία, αλλά γρήγορα αντιλήφθηκα ότι, για να παίξω αυτή τη μουσική, θα μου ήταν απαραίτητο ένα όργανο σχεδιασμένο ειδικά για να την παίξει. Έτσι για μένα αυτή η συναυλία από μόνη της, μαζί με την νεογέννητη επιθυμία να σπουδάσω ένα τέτοιο όργανο, σηματοδότησε την έναρξη ενός μεγάλου ταξιδιού μελέτης σε διάφορες περιοχές του κόσμου, υπό την καθοδήγηση κάποιων από τους σπουδαιότερους δασκάλους πολλών παραδόσεων που ανήκουν στον ευρύτερο κόσμο της τροπικής μουσικής.

Τα ταξίδια και η μελέτη με οδήγησαν σε πολλά μέρη και, κατά την διάρκεια της έρευνάς μου, άρχισα να αντιλαμβάνομαι ξεκάθαρα κάτι που πολλοί άνθρωποι του δυτικού κόσμου αγνοούν: ότι ο κόσμος της τροπικής μουσικής εκτείνεται χονδρικά από την Δυτική Αφρική μέχρι την Δυτική Κίνα και συμπεριλαμβάνει σχεδόν όλο το ενδιάμεσο. Όχι μόνο ισχύει αυτό, αλλά όλες, από τις πολλές και άκρως διαφορετικές παραδόσεις, που βρίσκονται σε αυτήν την τεράστια γεωγραφική περιοχή, φαίνονται να είναι αλληλένδετες με τέτοιο τρόπο ώστε να είναι οικείες, ακόμα και προσβάσιμες σχεδόν στο σύνολο του πληθυσμού της περιοχής.  Για παράδειγμα, ένα κομμάτι μουσικής Mugam παιγμένο από σύνολο Uyghur της δυτικής Κίνας ακούγεται περίεργα οικείο σε έναν Μαροκινό, όπως και ένα κομμάτι μουσικής Naubat σε εκτέλεση Μαροκινού συγκροτήματος δεν ακούγεται εντελώς ξένο σε έναν Uyghur του Qashgar.

Ross Daly_2

Ross Daly, ©Daniela Incoronata

Ένας Γερμανός ή ένας Βέλγος, απ’ την άλλη, πιθανόν να μην βρίσκει τίποτα οικείο, πόσο μάλλον προσβάσιμο, σε κανένα από τα δύο. Όσο ιχνηλατούσα αυτές τις ποικίλες μουσικές παραδόσεις, τόσο επιβεβαιωνόταν η θέση μου ότι υπάρχει μια ξεκάθαρη και σαφής ιστορική διάσταση, που ανατρέχει μερικές χιλιετίες, σε αυτήν την απέραντη τροπική κοινότητα. Ίσως πρέπει να δώσω σε αυτό το σημείο έναν συνοπτικό ορισμό για το τι ακριβώς είναι η τροπική μουσική.

Η τροπική μουσική, πολύ απλά, είναι ένα μουσικό είδος που συγκεντρώνεται στην χρήση των τρόπων. Το να ορίσεις τους τρόπους με ακρίβεια, όμως, είναι πραγματικά δύσκολο. Συχνά θεωρούνται κάτι σαν τονικό υλικό ή κλίμακες, παρόμοιες με αυτές που οι άνθρωποι της Δύσης αντιλαμβάνονται ως τις κλίμακες ματζόρε και μινόρε. Αυτές οι κατά εκτίμηση πολυάριθμες κλίμακες (μερικές παραδόσεις μετρούν εκατοντάδες) πέρα από την χρήση περίεργων για το δυτικό αυτί τονικών συνδυασμών, χρησιμοποιούν και τα λεγόμενα ασυγκέραστα διαστήματα. Αυτό σημαίνει ότι δεν έχουν μόνο, όπως η συγκερασμένη κλίμακα της δυτικής μουσικής, μια οκτάβα αποτελούμενη από 12 ίσης απόστασης ημιτόνια. Έχουν και ένα φάσμα άλλων διαστημάτων, αποτέλεσμα συγκεκριμένων και ακριβών μαθηματικών υπολογισμών, που προσφέρουν μεγάλη ποικιλία εξίσου ακριβών μελωδικών και κατά συνέπεια εκφραστικών δυνατοτήτων. Όμως, το να ορίσουμε τους τρόπους ως απλές κλίμακες δεν βοηθάει καθόλου στην κατανόηση της ουσιαστικής τους φύσης.”

Kelly Thomas

Kelly Thomas, ©Daniela Incoronata

„Για πολλά χρόνια τώρα είμαι ο καλλιτεχνικός διευθυντής του Μουσικού Εργαστηρίου Λαβύρινθος που σήμερα βρίσκεται εδώ, σε ένα χωριό της Κρήτης, στο Χουδέτσι. Μία από της βασικές δράσεις του Λαβύρινθου είναι η διοργάνωση, σε τακτά διαστήματα, σεμιναρίων και master class που επικεντρώνονται στις ποικίλες παραδόσεις της παγκόσμιας τροπικής μουσικής. Κατά την διάρκεια των χρόνων λειτουργίας του, έχουμε φιλοξενήσει κυριολεκτικά δεκάδες κορυφαίους μουσικούς της τροπικής παράδοσης μαζί με χιλιάδες μαθητές. Σε αυτό το διάστημα, εμείς οι ίδιοι δεν επιζητήσαμε την προώθηση κάποιας συγκεκριμένης παράδοσης, ούτε καν του συνόλου της τροπικής μουσικής.

Το μόνο που κάνουμε είναι να προσφέρουμε στους επισκέπτες ένα μέρος και μια ευκαιρία να είναι ο εαυτός τους και να συναναστρέφονται επί ίσοις όροις με τους υπόλοιπους και με όσο το δυνατόν λιγότερες παρεμβάσεις τόσο από εμάς όσο κι από οποιονδήποτε άλλο. Το αποτέλεσμα, αναπόφευκτα, είναι ότι ο καθένας ανακαλύπτει τον άλλο, ή καλύτερα τους άλλους, στους δικούς του χρόνους και με τον δικό της και τον δικό του τρόπο και σταδιακά ο καθένας καθιερώνει έναν διάλογο που συχνά οδηγεί σε πλήρη συνεργασία και σύμπραξη με τους άλλους, ανάλογα με τις μελλοντικές ανάγκες του και με την φύση του.

Ross Daly_3

Konzert in Berlin, Werkstatt der Kulturen 2015, ©Daniela Incoronata

Θα μπορούσα να ανατρέχω για ώρες σε ιστορίες, κυριολεκτικά εκατοντάδες, για αυτά που έχω ζήσει στον Λαβύρινθο αυτά τα χρόνια που αντανακλούν τη θαυμαστή ικανότητα των ανθρώπων να συνεργαστούν ή απλά να απολαύσουν την παρέα των άλλων, ανεξάρτητα από την εθνική, θρησκευτική ή πολιτισμική τους καταγωγή, αλλά δυστυχώς ο χρόνος δεν μας το επιτρέπει. Φτάνει να πω ότι οποιοσδήποτε νοήμων άνθρωπος δεν μπορεί παρά να συνειδητοποιήσει ότι το μόνο βιώσιμο μέλλον του κόσμου μας είναι απλά αυτό: περισσότερη συνεργασία ανάμεσα σε διαφορετικούς ανθρώπους με διαφορετικές καταβολές αλλά με ίσους όρους για την επίτευξη ενός στόχου που είναι ξεκάθαρα και ευαπόδεικτα ωφέλιμος για όλους.

Αν εφαρμόσουμε αυτό το αξίωμα στην «εμμονή» μου με την τροπική μουσική, ειλικρινά πιστεύω ότι το νησί της Κρήτης, όπου βρισκόμαστε σήμερα, στο απόλυτο κέντρο της Μεσογείου, με πολιτισμικούς συνδέσμους και καλές σχέσεις με Ανατολή και Δύση, Βοριά και Νότο, μπορεί να είναι η ιδανική τοποθεσία να φιλοξενεί, με ευγένεια, διακριτικότητα και σεμνότητα, ακριβώς έναν τέτοιο πολύπλευρο διάλογο που είναι τόσο απαραίτητος για την συνέχιση της πολιτιστικής ακεραιότητας και βιωσιμότητας όλων των ενδιαφερόμενων. Όπως είπα προηγουμένως, το έχω δει αυτό να συντελείται σε μικρή κλίμακα στην πράξη στον Λαβύρινθο στο Χουδέτσι. Το έχω δει όχι μόνο στον τρόπο που οι μουσικοί ως άτομα ενσωματώνονται αρμονικά μεταξύ τους, αλλά και στον τρόπο, κι αυτό είναι σημαντικότερο, που οι ίδιοι οι Κρητικοί, με την διαχρονική τους παράδοση στην φιλοξενία και στην δημιουργική αφομοίωση μυριάδας πολιτιστικών επιρροών, ανταποκρίνονται τόσο θετικά σε μια τέτοια πρόκληση.

Ross Daly_4

Workshop im Konservatorium für Türkische Musik Berlin 2015, ©Daniela Incoronata

Δεν είναι καθόλου τυχαίο που άνθρωποι προερχόμενοι από τόπους μακρινούς και κοντινούς, το Αφγανιστάν, την Βόρεια Αφρική, την Αραβική Χερσόνησο, την Υπερκαυκασία, τα Βαλκάνια, την Τουρκία, Ινδία, Ισπανία και αμέτρητα άλλα μέρη που βρίσκονται στην ευρύτατη γεωγραφική περιοχή της τροπική μουσικής, αισθάνονται εδώ σαν στο σπίτι τους. Πολύ σημαντικό επίσης είναι ότι και η μουσική της Κρήτης σαφώς ανήκει σε αυτή την μεγάλη οικογένεια της τροπικής μουσικής.  Ποιος ξέρει, αν καταφέρουμε να καθιερώσουμε με επιτυχία έναν τέτοιο διάλογο και μια τέτοια συνεργασία επικεντρωμένη στο ταπεινό θέμα της τροπικής μουσικής παράδοσης, μπορεί αυτή να λειτουργήσει ως καλό παράδειγμα για να καθιερωθούν παρόμοιοι διάλογοι σχετικά με άλλα θέματα πιο κρίσιμα για την επιβίωση μας ως είδος.

Φωτό: Daniela Incoronato. Η ιστοσελίδα του Houdetsi Music Festival: www.houdetsifestival.com

Περισσότερες πληροφορίες για τον Ρος Ντέιλι και τον „Λαβύρινθο”: www.rossdaly.gr, www.labyrinthmusic.gr

 

Print Friendly, PDF & Email

Αυτή η καταχώρηση είναι διαθέσιμη στα: DE

Γράψτε σχόλιο

Η διεύθυνση του ηλεκτρονικού σας ταχυδρομείου δεν θα είναι δημόσια ορατή. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *. Το σχόλιο που μας στέλνετε αποθηκεύεται στη βάση δεδομένων μας. Περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να βρείτε στη » Δήλωση περί Απορρήτου