Μήλος – το νησί των θησαυρών από διάπυρη ύλη

Ταξιδιωτικό άρθρο του Tobias Schorr

Ο Tobias Schorr περιγράφει στο diablog.eu ένα από τα αγαπημένα του νησιά, τη Μήλο. Ασχολείται από το 2001 με το νησί αυτό ως φωτογράφος και ξεναγός και στις 19 Ιανουαρίου 2018 πρόκειται να παρουσιάσει τις ποικίλες όψεις της Μήλου στον πολυχώρο «Friedenau» στη Στουτγάρδη.

Η Μήλος βρίσκεται περίπου 150 χλμ. νότια της Αθήνας και είναι γνωστή ως ο τόπος ανεύρεσης του περίφημου αγάλματος της Αφροδίτης που βρίσκεται τώρα στο Μουσείο του Λούβρου στο Παρίσι. Το νησί, ωστόσο, είναι συναρπαστικό όχι μόνο από αρχαιολογική άποψη.

Λίγοι γνωρίζουν ότι η Μήλος συγκαταλέγεται στα ενεργά ηφαίστεια του Αιγαίου, παρουσιάζοντας ακόμη και σήμερα γνωρίσματα ενεργού ηφαιστείου. Πριν από περίπου 5-6 εκατομμύρια χρόνια υπήρξαν πολυάριθμες και ασύλληπτα βίαιες ηφαιστειακές εκρήξεις, από τις οποίες δημιουργήθηκε σταδιακά το σύμπλεγμα των νησιών που αποτελείται από την Αντίμηλο, την Κίμωλο, την Πολύαιγο και τη Μήλο. Ηφαιστειακή τέφρα πάχους εκατοντάδων μέτρων εξακολουθεί να καλύπτει τα νησιά αυτά ως σήμερα, ενώ πολύτιμος ορυκτός πλούτος συσσωρεύεται όπου ρέουν θερμά υδάτινα ρεύματα ανάμεσα στα γεωλογικά στρώματα και τις ρωγμές του εδάφους.

Η Μήλος έχει αφήσει τα ίχνη της όχι μόνο στο άμεσο περιβάλλον της αλλά και σε ολόκληρη την ανατολική Μεσόγειο. Ήδη στην προϊστορική εποχή, πριν από περίπου 6.000-7.000 χρόνια, στα παλαιά ηφαίστεια γινόταν εξόρυξη μιας ιδιαίτερης πρώτης ύλης, τόσο σημαντικής όσο είναι ο χάλυβας σήμερα, η οποία είχε δημιουργηθεί από την ταχεία ψύξη της παχύρευστης πυριτιούχου λάβας. Όταν οι βίαιες φρεατικές εκρήξεις εκτοξεύουν μάγμα σε μεγάλο ύψος στην ατμόσφαιρα ή όταν το ρεύμα της λάβας ψύχεται πολύ γρήγορα, παράγεται ηφαιστειακό γυαλί, γνωστό ως οψιδιανός. Οι προϊστορικοί νησιώτες «άνοιγαν» περίτεχνα με θραύση αυτούς τους φαιούς έως μαύρους κονδύλους. Οι τεχνικές τους ικανότητές ήταν τόσο προχωρημένες, ώστε κατασκεύαζαν από τον οψιδιανό –εύθραυστη υαλώδη μάζα σαν κοχύλι– αιχμές για βέλη και λεπίδες τόσο λεπτεπίλεπτες, ώστε πραγματοποιούσαν με αυτές ευαίσθητες επεμβάσεις ακόμα και σε ζωτικά όργανα συνανθρώπων τους.

Ακόμα και σήμερα ο οψιδιανός χρησιμοποιείται για την κατασκευή χειρουργικών λεπίδων που επιτρέπουν τη διεξαγωγή τομών εξαιρετικής ακρίβειας. Τέλος, σε πολλές προϊστορικές ανασκαφές στην Ελλάδα εντοπίζονται ακόμη και σήμερα όπλα κατασκευασμένα από οψιδιανό, τα οποία πριν από περισσότερα από 7.000 χρόνια εξήχθησαν διά της πλωτής οδού προς όλες τις κατευθύνσεις. Η Μήλος θα μπορούσε λοιπόν να χαρακτηριστεί ως μια προϊστορική Σίλικον Βάλλεϋ!

Το σλάιντ απαιτεί την χρήση JavaScript.

Οι φυσικοί θησαυροί του νησιού αποτελούν ευχή και κατάρα μαζί. Ακόμη και σήμερα το υπέδαφος της Μήλου κρύβει μεταλλεύματα αξίας πολλών δισεκατομμυρίων ευρώ. Το μισό νησί καλύπτουν διάσπαρτα ορυχεία όπου εξορύσσονται πολύτιμες βιομηχανικές πρώτες ύλες. Ποιος όμως γνωρίζει ότι χρησιμοποιώντας στο σπίτι άμμο τουαλέτας για γάτες συμβάλλει στην καταστροφή του πανέμορφου νησιού; Διότι η άμμος για γάτες παράγεται από βεντονίτη, ο οποίος έχει την ιδιότητα να βελτιώνει και κάνει εύφορο το έδαφος σε ξηρές και μη καλλιεργήσιμες εκτάσεις. Είναι επομένως κρίμα να σπαταλιέται βεντονίτης ως τουαλέτα των τετράποδων.

Αλλά και ο λεπτός λευκός σοβάς σε πολλά νεόδμητα κτήρια περιέχει υλικό από τα ηφαίστεια της Μήλου. Ο απαιτούμενος για τον σοβά αυτόν περλίτης προέρχεται από τα πετρώματα της καλντέρας του Τσιγκράδου. Περλίτης εξαγόμενος από αναρίθμητους μικρούς κρατήρες της περιοχής ταξιδεύει από καιρό προς όλο τον κόσμο. Ο λόγος που καθιστά ιδιαίτερα πολύτιμο το ορυκτό αυτό, που ανήκει στην ομάδα των ζεόλιθων, είναι η εξής χαρακτηριστική ιδιότητά του: Όταν θερμαίνεται, συμπεριφέρεται σαν ποπ κορν. Στους 700 με 900 βαθμούς Κελσίου το νερό που περιέχεται στο κρυσταλλικό πλέγμα του διαστέλλεται και αυξάνει τον όγκο τού ορυκτού στο πολλαπλάσιο. Ο περλίτης αποτελεί, δηλαδή, ένα ιδανικό υλικό για το φιλτράρισμα παντός είδους υγρών, και έτσι χρησιμοποιείται ευρέως στη βιομηχανία τροφίμων – στο φιλτράρισμα της μπύρας, για παράδειγμα. Αναλογιζόμενος, λοιπόν, τη σημασία αυτών των γεωλογικών θησαυρών αυτών, αναρωτιέται κανείς: Ως πότε μπορεί να διατηρηθεί η ομορφιά της περιοχής;

Μπαίνοντας με το πλοίο της γραμμής στον κεντρικό κόλπο του νησιού, ξεχωρίζουν αμέσως δύο από τα πιο εντυπωσιακά ηφαίστεια της Μήλου. Η κορυφή του Προφήτη Ηλία δεσπόζει στο νησί, ενώ πολλά δρομάκια φαίνονται να διατρέχουν το κάπως χαμηλότερο Χοντρό Βουνό παραδίπλα. Πριν από μερικά χρόνια τα δρομάκια αυτά χρησιμοποιήθηκαν για τη μεταφορά γεωτρυπάνων για την εξερεύνηση του εσωτερικού των ηφαιστείων. Ήδη στην επιφάνεια των δυο αυτών βουνών διακρίνονται ρωγμές γεμάτες με χαλαζία και αμέθυστο. Τα όμορφα αυτά κρύσταλλα μπορεί να μην έχουν την ποιότητα πολύτιμων λίθων, όμως στις άκρες τους υπάρχουν μικρές κοιλότητες που συχνά περιέχουν ιριδίζοντα πυρίτη.

Το ορυκτό αυτό είναι γνωστό και ως «χρυσός των ανόητων», καθώς, χωρίς να είναι ιδιαίτερα πολύτιμο, παραπλανά άπειρους χρυσοθήρες. Έχει, ωστόσο, ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό: Στο πυρηνικό κρυσταλλικό του πλέγμα υπάρχουν κοιλότητες που συχνά είναι γεμάτες με πολύτιμες ύλες, όπως με χαλκό, ασήμι και χρυσό! Στα ηφαίστεια, γενικά, υπάρχει σχεδόν πάντα χρυσός, η εξόρυξή του οποίου, όμως, συνήθως δεν είναι συμφέρουσα. Κάτι τέτοιο δεν ισχύει για τη Μήλο! Εδώ η περιεκτικότητα σε χρυσό ανέρχεται σε έως και 9 γραμμάρια ανά τόνο υλικού. Και αυτό ακριβώς κάνει το νησί ενδιαφέρον για την εξόρυξη χρυσού. Έχει υπολογιστεί ότι στα ηφαίστεια του νησιού υπάρχουν αποθέματα χρυσού αρκετών δισεκατομμυρίων ευρώ. Και η εξορυκτική βιομηχανία λιμπίζεται το νησί προσμένοντας…

Παράλληλα, τις τελευταίες δύο δεκαετίες ο τουρισμός αποκτά ολοένα και μεγαλύτερη σημασία για το νησί, ενώ συγκεκριμένα τα τελευταία δύο χρόνια ήταν τουριστικά ιδιαίτερα επιτυχημένα. Στο σημείο αυτό, πολλοί κάτοικοι αναρωτιούνται αν έχει νόημα να καταστρέψουν μια για πάντα το νησί τους με μεταλλευτικές εργασίες. Μετά την εξόρυξη του χρυσού όχι μόνον απομένουν βλαβερά τοξικά λύματα, αλλά συγχρόνως παραμορφώνεται η φύση και το τοπίο. Το νησί θα πάψει διά παντός να είναι ελκυστικό. Αντίθετα, ο τουρισμός υπόσχεται μια μόνιμη και ασφαλή πηγή εισοδήματος, χωρίς να απειλεί την ομορφιά του τόπου. Έτσι, η σθεναρή αντίσταση των ντόπιων έσβησε, προς το παρόν, τα όνειρα των μεταλλευτικών εταιρειών για άμεσο πλουτισμό.

Οι κάτοικοι της Μήλου είχαν ήδη στο παρελθόν κακές εμπειρίες με την τεχνική εκμετάλλευση των γεωλογικών θησαυρών του νησιού. Συγκεκριμένα, τη δεκαετία του 1980 η ΔΕΗ προσπάθησε να εκμεταλλευτεί τη γεωθερμική ενέργεια της περιοχής και κατασκεύασε έναν γεωθερμικό σταθμό ηλεκτροπαραγωγής, όμως δυστυχώς χωρίς να αξιοποιήσει την εμπειρία άλλων χωρών, όπως της Ιταλίας ή της Ισλανδίας. Έτσι, παραμελήθηκε η προστασία του περιβάλλοντος. Οι γεωτρήσεις και η παραγωγή ενέργειας ήταν επιτυχείς, αλλά η ανεπαρκής τεχνολογία επιβάρυνε τα γύρω χωράφια με θείο, αρσενικό και άλλες τοξικές ουσίες. Οι ντόπιοι έχασαν την εμπιστοσύνη τους σε αυτόν τον κατά τα άλλα υποδειγματικό τρόπο παραγωγής ενέργειας. Ρεύμα παράγει έκτοτε εκ νέου μια τεχνολογικά παρωχημένη μονάδα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, με γεννήτριες πετρελαίου. Ζημιωμένη βγήκε και σε κάθε περίπτωση η Μήλος. Θα μπορούσαν, λοιπόν, με γεωτρήσεις μικρού βάθους σε στρώματα όπου κυκλοφορούν διαλύματα θερμοκρασίας 200-400 βαθμών να λυθούν οι ενεργειακές ανάγκες όχι μόνο της Μήλου.

Το σλάιντ απαιτεί την χρήση JavaScript.

Η Μήλος έχει εκπληκτικά όμορφες ακτές με ποικιλία χρωμάτων χάρη στα ηφαιστειακά της πετρώματα. Υπάρχουν πορφυρά βράχια στο βορειοδυτικό ακρωτήριο Βάνι, στήλες μαύρης λάβας στο παράκτιο σπήλαιο της Συκιάς, λευκοί γεωλογικοί σχηματισμοί στην παραλία του Κλέφτικου και πολύχρωμοι βράχοι στο Παλιοχώρι. Η ηφαιστειακή δραστηριότητα δημιούργησε ένα μοναδικό τοπίο που θα είναι μεγάλο κρίμα να καταστραφεί για την παραγωγή άμμου για τουαλέτες γατών!

Η Μήλος είναι ένα μεγάλο νησί. Όποιος θέλει να κάνει πεζοπορία, πρέπει να είναι πολύ καλά προετοιμασμένος, καθώς στο δυτικό τμήμα του νησιού δεν υπάρχει σχεδόν καμία τουριστική υποδομή. Κοντά όμως στην εκκλησία της Αγίας Μαρίνας, όπου είναι εύκολο να φτάσει κανείς με ενοικιαζόμενο αυτοκίνητο, ξεκινά μια όμορφη διαδρομή προς το ψηλότερο ηφαίστειο του νησιού, με μαγευτική θέα. Επίσης, το μονοπάτι πεζοπορίας στη βόρεια ακτή είναι κατάλληλο για όσους διαθέτουν μια κάποια αντοχή. Εκεί υπάρχει καλό σύστημα σηματοδοτημένων διαδρομών που δημιουργήθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος Miloterranea της κοινότητας της Μήλου.

Δεν έχει συμβεί ακόμη επιδρομή μαζικού τουρισμού στη Μήλο. Αυτό, όμως, θα μπορούσε να αλλάξει, εάν επεκταθεί το μικρό αεροδρόμιο και εάν κρουαζιερόπλοια προσεγγίζουν τακτικά το νησί. Μια και δεν υπάρχουν μεγάλα και πολύβουα ξενοδοχεία, μπορεί κανείς να εξερευνήσει το νησί με σχετική ηρεμία. Ο βιώσιμος τουρισμός είναι η μεγαλύτερη ευκαιρία του νησιού και το καλύτερο μέσο κατά της καταστροφής του τοπίου από τα ορυχεία που έχουν ανασκάψει το ανατολικό τμήμα του νησιού. Παρόλα αυτά, χωρίς τα μεταλλεία, πολλοί Μήλιοι δεν θα μπορούσαν να ζήσουν στο νησί όλο τον χρόνο. Ίσως θα έπρεπε, λοιπόν, να δούμε τη λειτουργία των ορυχείων όχι μόνο αρνητικά, καθώς προφυλάσσουν τη Μήλο από τον μαζικό τουρισμό, διατηρώντας έτσι την ισορροπία. Εάν οι εταιρείες προέβαιναν σε συνετή αποκατάσταση του περιβάλλοντος, μετά το κλείσιμο των ορυχείων τους, οι προξενούμενες ζημίες θα μπορούσαν να ελαχιστοποιηθούν. Τέλος, αξίζει επίσης να αναφερθεί ότι οι εξορυκτικές επιχειρήσεις έχουν χρηματοδοτήσει και πολλά σημαντικά ιδρύματα του νησιού, όπως το πραγματικά αξιόλογο Μεταλλευτικό Μουσείο Μήλου στον Αδάμαντα.

Κείμενο και φωτό: Tobias Schorr. Μετάφραση: Α.Τσίγκας. Επιμέλεια: Πηνελόπη-Φωτεινή Κολοβού.

Διάρκεια διάλεξης: 60-70 λεπτά
Είσοδος ελεύθερη από τις 06:30 μ.μ.
Έναρξη διάλεξης στις 07:00 μ.μ.

Διεύθυνση:
Restaurant Theater Friedenau
Rotenbergstraße 127
70190 Στουτγάρδη
Τηλ. 0711 2626924
Διοργάνωση: El Politismos

Print Friendly, PDF & Email

Αυτή η καταχώρηση είναι διαθέσιμη στα: DE

Γράψτε σχόλιο

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν κοινοποιείται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *