Διαλογίζοντας την ποίηση

Ποιητική συλλογή του Μάρκου Μέσκου στα γερμανικά

Ο ποιητής Μάρκος Μέσκος σε γερμανική μετάφραση! Ο Γιώργης Φωτόπουλος διατυπώνει τις σκέψεις του για τη σχέση μετάφρασης και αλήθειας. Ένα ιδανικό δώρο για τους λάτρεις της ποίησης.

Άγνωστος σχεδόν στο εξωτερικό θα μπορεί επιτέλους ο Μάρκος Μέσκος και το σημαντικό για τη σύγχρονη ελληνική λογοτεχνία ποιητικό του έργο να ανακαλυφθεί και από ένα ευρύτερο διεθνές αναγνωστικό κοινό. Η επιλογή των ποιημάτων από τις απαρχές της ποιητικής του δραστηριότητας μέχρι σήμερα έγινε σε συνεργασία με τον ποιητή και σε μετάφραση του Γιώργη Φωτόπουλου.

 

Διαλογίζοντας την ποίηση

Δῶστε μου τρεῖς λέξεις νὰ σᾶς φτιάξω τὸ καράβι τοῦ Κόσμου, γράφει ο Μάρκος Μέσκος στη Συνηγορία Ποιήσεως (2015) – τους αφορισμούς του αυτούς για την ποίηση. Τρεις λέξεις που ενωμένες σε ένα ποίημα ή σε ένα άσμα δεν παράγουν μόνο εικόνες και ήχους, αλλά παρασύρουν και σε ένα ταξίδι στο άγνωστο. Σε καινούργιους κόσμους, καινούργιες λέξεις, καινούργιες αξίες. Ωστόσο, αυτό που καθιστά την ποίηση του Μάρκου Μέσκου τόσο πολυσύνθετη και μοναδική είναι ότι το καινούργιο αυτό δεν εξελίσσεται από ποίημα σε ποίημα παρά διαρκώς εξαφανίζεται, για να στραφεί εκ νέου σε κάτι άλλο καινούργιο.

Εν ολίγοις, η ποίησή του δεν είναι δυνατόν να ενταχθεί σε κάποια κατηγορία, πόσο μάλλον να καταταχθεί σε ένα μεταμοντέρνο ή αυτοποιητικό καλλιτεχνικό ρεύμα. Διατηρεί σχέσεις με τον Όμηρο και τον Ησίοδο, με τα ελληνικά δημοτικά τραγούδια, αλλά και άμεσα με την υπερρεαλιστική έως και την κοινωνική κριτική ποίηση της προηγούμενής του γενιάς –ιδιαίτερα, με τον Μανώλη Αναγνωστάκη, τον Έκτορα Κακναβάτο, τον Τάσο Λειβαδίτη και τον Δημήτρη Παπαδίτσα– ενώ πολλά από τα ποιήματά του προορίζονται για συγγενείς και φίλους. Εντούτοις, η επικοινωνία αυτή –που αντανακλάται και στην πολυφωνία μερικών ποιημάτων– δεν περιστρέφεται γύρω από τον ίδιον και το άλλο απλώς, αλλά πάντοτε και γύρω από το καινούργιο που γεννάται μέσα από την ανταλλαγή και τη μεταβολή των δύο αυτών, από το ενδιάμεσον. Μόνον ένα τέτοιο ενδιάμεσον καθιστά την ποίηση ζωντανή και τη ζωή ποιητική. Χάρη σε αυτό πρωτογίνεται δυνατή η επινόηση και η εύρεση καινούργιων λέξεων και καινούργιων λεξικών σχέσεων. Στο ανέκδοτο έως τώρα ποίημά του, Ὕστατη παραλογή (2013), ο Μάρκος Μέσκος δίνει την εξής διατύπωση:

… ἔλα τραγούδι ἀλησμόνητο
κοίμησέ με ὅσο πιὸ βαθιὰ μπορεῖς
στὸν χορό σου χόρεψέ με σμίγοντας
τὰ δικά σου κόκαλα μὲ τὰ δικά μου κόκαλα
σάμπως ἐντοιχισμένο κνοῦτο-δοκάρι
στὴν αἰώνια πέτρα.

Μια τέτοια εντοίχιση, ένθεση δεν έχει μόνον ως αποτέλεσμα την επιθεώρηση και την καινοτομία της γλώσσας, απαιτεί, συγχρόνως, και μια επανάσταση στην ανάγνωση της ζωής, των φαινομενικών ασημαντοτήτων της και της τρομερής της βιαιότητας. Έτσι, στο πιο απλό μπορεί να ανακαλυφθεί το πιο σύνθετο, και στο πιο σύνθετο το πιο απλό. Στην έκσταση της αίσθησης μπορεί έτσι να εγερθεί η καταστροφική και δημιουργική συνάμα αμφιβολία για την ορθότητα της λέξης στην απόδοση του αισθήματος. Στην ποίηση, ο άνθρωπος δύναται άρα να γίνει θεϊκός και το θεϊκό ανθρώπινο.

Κατ’ ανάγκην, μια τέτοια ποίηση είναι αντισυμβατική –καταστρέφει τη σύνταξη και τη σημασιολογία– και υπαρξιακή –ερευνά εις βάθος τη γέννηση, τη θνητότητα, τον θάνατο. Επιδιώκει, μάλιστα, –δίχως να αρνείται την ίδια την ποίηση– να αποφύγει κάθε πρόθεση ποίησης, επειδή «… ἀπὸ συγκεκριμένη ἀφορμὴ τὸ ποίημα ἀτόφιο γεννᾶται. Ἄμεσο καὶ ἁπλό. Ἀγνοώντας συνειδητὰ τὸ περίγραμμα καὶ τὴν βεγγαλικὴ καύση. Τὸ εἰδικὸ βάρος τῆς λέξης κοντὰ στὴν κυριολεξία τῶν πραγμάτων. Ἡ δραματικὴ ἀνάπλαση ὅσο διαρκεῖ ἡ βιωμένη νεύρωση καὶ ἡ ἰσχὺς τῆς ποίησης πρὶν ἀπὸ τὸ ὑλικὸ τῆς γλώσσας καὶ τὴ σιωπή. Μὰ ὁ κίνδυνος κάτω ἀπὸ τὰ πόδια. Ἐνταγμένοι στὴν «καθημερινότητα» τῆς ἐποχῆς, ἄλλοτε ἐρωτευμένοι μὲ τὸν στίχο μας καὶ ἄλλοτε σὲ πλήρη διάσταση, ἔτσι μὲ τὸν κόσμο ἐπικοινωνοῦμε, τὰ φαντάσματα καὶ τὶς ἧττες μας ἀλλὰ καὶ τὶς ἐλπίδες. Τιποτένιοι ἀνάμεσα στὶς ἱστορίες ἀπὸ τὸ μακρινὸ παρελθόν, τὸ παρὸν καὶ τὴν ἀστρικὴ σκόνη. Γιατὶ πάντοτε κάποιος θάνατος μᾶς προλαβαίνει». (Από τον πρόλογο του ποιητή για τη συγκεντρωτική έκδοση των ποιημάτων του το 2011)

Ένα τέτοιο ενδιάμεσον λοιπόν, που φτάνει έως τη μηδαμινότητα, έχει καθορίσει επίσης και τη ζωή του Μάρκου Μέσκου. Γεννημένος το 1935 και μεγαλωμένος στη μικρή πόλη της Έδεσσας, στην Κεντρική Μακεδονία, του φαίνονται, σήμερα, η εποχή εκείνη και ο τόπος σαν τον μικρόκοσμο όπου έμαθε όλα όσα ήταν σημαντικά για τη ζωή του. Το ποιητικό του χάρισμα, το οποίο ο ίδιος δεν συνειδητοποιεί, το παρατηρεί πρώτος ο φιλόλογός του. Όντας μαθητής γυμνασίου, ξεκινάει ήδη να δημοσιεύει σε λογοτεχνικά περιοδικά ποιήματα υπαγορευμένα από τη γερμανική κατοχή και τον επακόλουθο εμφύλιο πόλεμο, από την επιβίωση ανθρώπινων αβύσσων. Είκοσι τρία χρονών εκδίδει την πρώτη του ποιητική συλλογή που έχει ως θέμα της το κίνητρο της μετέπειτα δημιουργίας του και φέρει τον τίτλο Πρίν ἀπό τόν θάνατο.

Η απήχηση στους συναδέλφους, μεταξύ αυτών στον Γκάτσο και τον Ελύτη, είναι αξιοσημείωτη. Ωστόσο, ο ίδιος, ακόμα και έως σήμερα, δεν αντιλαμβάνεται τον εαυτό του ως ποιητή, διότι ο χαρακτηρισμός αυτός του φαίνεται πολύ υψηλός. Είκοσι οχτώ χρονών αποφασίζει να μετακομίσει στην Αθήνα, το κέντρο των καλλιτεχνών, και να μην συνεχίσει την εμπορική επιχείρηση του πατέρα του. Ο πατέρας του τον αποκληρώνει· παρ’ όλα αυτά, διατηρεί μια στενή επαφή με αυτόν και την οικογένεια. Στην Αθήνα δεν αναζητεί την ένταξή του στους συγγραφικούς κύκλους. Εκεί έχει δημοσιεύσει έως σήμερα περισσότερες από είκοσι ποιητικές συλλογές, τις οποίες επαινούν οι λίγοι αναγνώστες του. Δεν κερδίζει, όμως, έτσι τα αναγκαία προς το ζην. Έπειτα από μια εκπαίδευση, εργάζεται ως γραφίστας κυρίως στον τομέα της διαφήμισης. Δουλεύει, όπως ο ίδιος λέει, με το ένα χέρι για τον καπιταλισμό και με το άλλο για την ποίηση.

Ακόμα και έως σήμερα δημιουργεί τα εικονογραφήματα για τις ποιητικές του συλλογές. Σαράντα έξι χρονών μετακομίζει στη Θεσσαλονίκη, για να εργαστεί ως επιμελητής εκδόσεων παιδικής λογοτεχνίας και παράλληλα να στήσει έναν εκδοτικό οίκο μαζί με φίλους του ποιητές. Από τότε παραμένει εγκατεστημένος εκεί· η ποίηση, η πεζογραφία και τα δοκίμιά του συνεχίζουν να εκδίδονται στην Αθήνα. Στη γενέτειρά του δεν γυρίζει πλέον. Δημόσια αναγνώριση και διακρίσεις για το συνολικό του έργο λαμβάνει όντας ήδη εβδομήντα χρονών και μεγαλύτερος. Η καταξίωση, όμως, δεν σημαίνει τίποτα γι’ αυτόν· τα χρήματα των βραβείων τα χαρίζει σε μακρινούς συγγενείς, αφού ο ίδιος είναι άτεκνος. Εκτός Ελλάδας είναι ελάχιστα γνωστός.

Ένα τέτοιο ενδιάμεσον μεταξύ του παρελθόν και του παρόν, μεταξύ του γνωστού και του άγνωστου δεν είναι, βέβαια, μοναδικό και θα εμφανιστεί με παρόμοιο τρόπο και σε άλλους βίους. Καθοριστικό, όμως, για την ποίηση είναι να συνειδητοποιεί κανείς το ενδιάμεσον αυτό, να μην αποφαίνεται υπέρ της μιας πλευράς ή κατά της άλλης· αλλά, απεναντίας, να επιδιώκει τη δύσκολη ευκολία της εξισορρόπησης των δύο. Έτσι μπορεί μέσα από την ποίηση να φτιαχτεί το καράβι του Κόσμου που διασχίζει τα ατελεύτητα μυστικά και τους παντοτινά καινούργιους κινδύνους του άγνωστου και του παρόν.

Γιώργης Φωτόπουλος
Απόδοση Βάλια Κακοσίμου

Βιογραφικό Σημείωμα: Μάρκος Μέσκος

Ὁ Μάρκος Μέσκος γεννήθηκε τὸ 1935 στὴν Ἔδεσσα τῆς Μακεδονίας. Θεωρεῖται ἕνας ἀπό τοὺς σημαντικότερους ποιητὲς τῆς δεύτερης μεταπολεμικῆς γενιᾶς. Ἀπό τὸ 1958 μέχρι σήμερα ἔχει δημοσιεύσει πάνω ἀπό εἴκοσι ποιητικὲς συλλογὲς. Γιὰ τὸ σύνολο τοῦ ποιητικοῦ του ἔργου τιμήθηκε τὸ 2005 μὲ τὸ διεθνὲς βραβεῖο Καβάφη καὶ τὸ 2006 μὲ τὸ βραβεῖο τῆς Ἀκαδημίας Ἀθηνῶν ἐνῶ τὸ 2013 τιμήθηκε μὲ τὸ Κρατικό Βραβεῖο Ποίησης.

Βιογραφικό Σημείωμα: Γιώργης Φωτόπουλος

Γεννήθηκε στο Ανατολικό Βερολίνο και μεγάλωσε στην Αθήνα. Αποφοίτησε με Master of Arts στη Φιλοσοφία και στις Επιστήμες Επικοινωνίας και Κινηματογράφου στο Ελεύθερο Πανεπιστήμιο του Δυτικού Βερολίνου (1984-1990). Ως παραγωγός, σκηνοθέτης και σεναριογράφος υλοποίησε από το 1986 πολυάριθμες ταινίες μικρού μήκους και γύρισε την ταινία μεγάλου μήκους «Horch». Ως βοηθός σκηνοθέτη και διευθυντής παραγωγής εργάστηκε κυρίως για ελληνογερμανικές κινηματογραφικές ταινίες, μεταξύ των άλλων για τον Θεόδωρο Αγγελόπουλο (1988-2008). Δίδαξε και παρέδωσε σεμινάρια για κινηματογράφο στα πανεπιστήμια Humboldt Universität και Ελεύθερο Πανεπιστήμιο καθώς και στη Σχολή Καλών Τεχνών του Βερολίνου (1997-1999). Από το 1991 μεταφράζει ελληνική ποίηση και πεζογραφία στα γερμανικά, μεταξύ των άλλων Οδυσσέα Ελύτη.

 Κείμενο: Γιώργης Φωτόπουλος. Απόδοση στα ελληνικά: Βάλια Κακοσίμου. Μετάφαση ποιήματος: Γιώργης Φωτόπουλος. Φωτό: Αρχείο Μάρκου Μέσκου, Giorgos Amarados.

Print Friendly, PDF & Email

Αυτή η καταχώρηση είναι διαθέσιμη στα: DE

Γράψτε σχόλιο

Η διεύθυνση του ηλεκτρονικού σας ταχυδρομείου δεν θα είναι δημόσια ορατή. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *. Το σχόλιο που μας στέλνετε αποθηκεύεται στη βάση δεδομένων μας. Περισσότερες πληροφορίες μπορείτε να βρείτε στη » Δήλωση περί Απορρήτου